अपनाउनुहोस् यी ५ युक्ति, हृदयाघातबाट मुक्ति

हृदयाघात यस्तो स्थिति हो, जसमा मुटुले शरीरका लागि आवश्यक रगत पर्याप्त मात्रामा आपूर्ति गर्न सक्दैन । रगतको आपूर्तिको कमीका कारण शरीरका विभिन्न अंगले ठिकसित काम गर्न पाउँदैनन् । यसले मुटुका मांसपेशीहरू कमजोर भएको र रगतको पम्प गर्ने प्रक्रिया सुस्त भएको संकेत दिन्छ, जसले भविष्यमा गम्भीर जटिलताहरू निम्तिन सक्छन् ।
हृदयाघातका लक्षण
– श्वासको कमी
– थकान र कमजोरी
– मुटुको धडकनमा अनियमितता
– अचानक वजन बढ्नु
– भोकमा कमी
– पेट फुल्नु
– ध्यान केन्द्रित गर्नमा कठिनाइ
– छातीमा दुखाइ
– खुट्ट फुल्नु

हृदयाघातबाट कसरी बच्ने ?
तपाईंको जीवनशैलीले तपाईंको मुटुको विफलताको जोखिमलाई प्रभावित गर्न सक्छ । एक गतिहीन जीवनशैलीले निश्चित रूपमा मुटुको विफलताको सम्भावनालाई बढाउन सक्छ । तपाईंले त्यस्ता बानीलाई विकसित गर्नु जरुरी छ, जसले यो सुनिश्चित गरून् कि तपाईंको मुटुले सही तरिकाले पम्प गरिरहेको छ । एक स्वस्थ जीवनशैलीले मुटुलाई स्वस्थ राख्न मद्दत गर्छ । यहाँ मुटुलाई स्वस्थ राख्ने केही टिप्स दिइनेछन्, हृदयाघातका विभिन्न लक्षणबाट तपाईंलाई बचाउन सक्नेछन् ।

१. मुटुका असहज स्थितिको तुरुन्त उपचार गराउनुहोस्
यदि तपाईंमा मुटुसम्बन्धी कुनै असामान्य स्थितिहरू छन् भने तिनीहरूलाई जतिसक्यो छिटो उपचार गराउनुपर्छ, किनकि, यस्ता स्थितिले मुटुको विफलतालाई बढाउन सक्छन् । तपाईंले रक्तचापलाई सधैँ नियन्त्रणमा राख्नु र कोलेस्टेरोलको स्तर कम गर्नु जरुरी छ । तपाईंले आफूमा औषधिप्रतिको निर्भरता कम गर्नु जरुरी छ । यदि तपाईंलाई हृदयाघातको कुनै पनि लक्षणको अनुभव भएको छ भने तुरुन्त चिकित्सकसँग परामर्श गर्नुहोस्, किनकि, यस्ता लक्षणले कुनै पनि वेला हृदयाघात निम्त्याउन सक्छन् ।

२. सही खाद्यवस्तुको चयन गर्नुहोस्
हृदयाघातको विकास र जोखिमलाई कम गर्न तपाईंले आफ्नो आहारमा स्वस्थकर फलफूललाई समावेश गर्नु अवश्यक छ, जुन मुटुका लागि उत्तम होऊन् । यसका साथै चिल्लोपदार्थ, अतिरिक्त चिनी र नुनको सेवनलाई सीमित गर्नुहोस् । ताजा सागपात तथा तरकारी र फलफूललाई चुन्नुहोस् । मुटुलाई स्वस्थ राख्न केही खाद्यवस्तुलाई आफ्नो नियमित आहारमा सामेल गर्न सक्नुहुन्छ, जस्तै, हरियो पत्ता हुने तरकारीहरू, होलग्रेन, जामुन, बदाम, बिउजन्य खाद्यान्न, थोरै मात्रामा डार्क चकलेट ।

३. धूमपान नगर्नुहोस्
धूमपान मुटुरोगको जोखिमका लागि प्रमुख कारकमध्ये एक हो । निकोटिनको सेवनले रक्तप्रवाहिकाहरूलाई संकुचित गर्छ, जसका कारण मुटु कठोर हुन पुग्छ । कार्बनमोनोअक्साइडले रगतमा अक्सिजनको मात्रालाई घटाउँछ र रक्तप्रवाहिकाहरूलाई नोक्सान पुर्याउँछ । तसर्थ, आफ्नो मुटुलाई स्वस्थ राख्नु छ भने तपाईंले धूमपानको लत छुटाउने कोसिस गर्नुपर्छ ।

४. धेरैबेरसम्म नबस्नुहोस्
तपाईंको बसेर गर्ने कामले तपाईंलाई दिनभरका लागि बसाइदिन्छ । यतिसम्म कि, तपाईंसित नियमित व्यायामका लागि पनि पर्याप्त समय हुँदैन । जब तपाईं लामो समयसम्म, तपाईंमा मुटुरोग हुने सम्भावना अधिक हुन्छ । त्यसैले, तपाईंले आफ्नो बस्ने समयलाई कम यथासम्भव कम गर्नुपर्ने हुन्छ । आफ्नो कार्यालयमा या त दिउँसोको भोजनपछि घुम्ने कोसिस गर्नुहोस् । यसका अलावा आफ्नो व्यस्त कार्यक्रम–तालिकाबाट केही समय निकालेर व्यायाम गर्ने कोसिस गर्नुहोस् ।

५. वजनलाई बढ्नबाट रोक्नुहोस्
यदि तपाईंको वजन शरीरको बनोटअनुसार अधिक छ भने त्यसलाई घटाउनुहोस् । मोटोपनले तपाईंमा मुटुरोगको खतरा बढाउँछ । यसले तपाईंको रक्तचाप पनि बढाउन सक्छ, जुन तपाईंको मुटुस्वास्थ्यका लागि अत्यन्त खराब छ । वजन सन्तुलनमा राख्नका लागि आफूलाई शारीरिक गतिविधिमा अधिक सामेल गराउनुहोस् ।

एउटा स्वस्थ मुटुका लागि तपाईंमा साना–साना परिवर्तनको आवश्यकता पर्दछ । तपाईंको मुटुस्वास्थ्यलाई सुनिश्चित गर्न मात्र जीवनशैलीमा सामान्यखाले परिवर्तन पर्याप्त हुन्छन् । आफूलाई औषधिमा अधिक निर्भर नगराउनुहोस्, मात्र उल्लेखित स्वस्थ बानीलाई अपनाउनुहोस् ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

यदि तपाईं एक्लै भएका वेला हृदयाघात भएको शंका लागेमा के गर्ने ?

मुटुरोगसम्बन्धी हाम्रो देशमा सामाजिक जागरण एकदमै आवश्यक भएकाले यी विषयमा जानकारी लिनु र दिनु अति नै आवश्यक छ । हृदयाघातबाट हुने मृत्यु दिनप्रतिदिन बढ्दै गएकाले सबैजनाले यो रोगको सिकार हुनबाट आफूलाई र अरुलाई पनि बचाउन अति नै जरुरी छ । त्यसैले फेरि पनि एकचोटी हृदयाघात हुँदा देखिने लक्षणहरूबारे यो लेखमा चर्चा गर्दैछु । राम्रोसँग बुझ्नुभएका श्रोता तथा स्वास्थ्यकर्मीहरूले नेपालका हरेक ठाउँमा बस्ने नेपालीलाई मुटुरोगबारे र विशेस गरेर हृदयाघातका विषयमा शिक्षा दिएर सबैमा चेतना जगाउनु होसियारी अपनाउन सहयोग गर्नु सामाजिक जिम्मेवारी ठान्दछु । यसो गर्न सकिएमा मात्र यससम्बन्धी सही जानकारी उपलब्ध गराउने चिकित्सक तथा स्वस्थ्यकर्मीलाई पनि प्रोत्साहन मिल्नेछ भन्ने लाग्छ ।

हृदयाघात हुँदा देखिने प्रमुख लक्षण–
१. छातीको बीचमा, देब्रेभागमा वा छातीको पूरै भागमा एक्कासि तीव्र गतिमा वा बिस्तारै दुख्दै जानु, भारी भएको (केही चिजले थिचेजस्तो) अनुभव हुनु, एकदमै असहज महसुस हुनु (यो कम्तीमा पनि २० मिनेटसम्म भइराख्नु) ।
२. दुखाइ शरीरका अरु भागमा सर्नु (देब्रे काँध र हातमा, घाँटी वा चिउँडोमा वा छातीको पछाडितिर) ।
३. दुखेका वेला एकदमै पसिना (कोल्डपसिना) आउनु र बेहोस हुनु वा बेहोस हुन लागेजस्तो हुनु ।

पहिलो– तपाईं जतिसक्दो चाँडो डाक्टरको सम्पर्कमा आउनुपर्छ, त्यसैले इमर्जेन्सी नम्बरमा फोन गरेर चिकित्सकलाई तुरुन्तै खबर गर्नुहोस् र एम्बुलेन्स पठाउन अनुरोध गर्नुहोस् । नसके तुरुन्तै साथीलाई गुहार्नुहोस् र कल गर्न लगाउनुहोस् ।

अन्य लक्षणहरू–
उल्लिखित प्रमुख लक्षणहरू सँगसँगै निम्न लक्षणहरू देखापर्न सक्छन्, जुन महिला र बूढापाका व्यक्तिमा बढी देखिने गर्छन्–
– सास फेर्न गाह्रो हुनु ।
– वाकवाक वा बान्ता हुनु ।
– हल्का मात्र दुख्नु ।
– दुखाइ पेटको माथिल्लो भागतिर सर्नु वा पेटको माथिल्लो भागतिर मात्र दुख्नु (बीचमा, छातीको स्तम्भको तलतिर) ।
– महिला, बढी मोटोपन भएका, सुगरका बरामी र बूढापाका व्यक्तिमा प्रमुख लक्षणहरू देखा नपर्न सक्छन् । त्यसका अलावा माथि उल्लेख गरेजस्तै सामान्य अन्य लक्षणहरू मात्र देखिने गर्छन् ।
तपाईंलाई काम गरिरहेका वेला, धपेढी भएको वेला, खाना खाइरहेका वेला, चिसो मौसममा र कहिलेकाहीँ एकदमै उत्साहित भएका वेला, एकदमै रिसाएर अरुमाथि जाई लागेका वेला, वा रेस्ट गरिरहेका वेला माथिका लक्षणहरू देखापरेमा हृदयाघात भएको हुन सक्ने सम्भावना एकदमै धेरै हुन्छ । हृदयाघात विशेषगरी धमनीरोग लाग्ने प्रमुख कारण भएका व्यक्तिहरूलाई बढी हुने गर्छ । के हुन्छन् त कारणहरू ? जानेर त्यसबाट टाढै रहने कोसिस गर्नुहोला ।

१. धूमपान
आजैबाट धूमपान छोड्नुभयो भने ५ वर्षमा धूमपान नगर्ने व्यक्तिजस्तै स्वस्थ हुन सक्नुहुन्छ ।
२. रगतको चाप बढी हुनु
समयमै उपचार गरौँ, कन्ट्रोलमा राखौँ ।
३. कोलेस्टेरोलको मात्रा बढ्नु
समयमै खानामा ध्यान पुर्याऔँ र स्वस्थ खानाखाऔँ ।
४. सुगरको बिरामी हुनु
समयमै उपचार गरौँ, कन्ट्रोलमा राखौँ ।
५. रक्सीको सेवन गर्नु
भरसक नखाऔँ, खानै पर्छ भने कहिलेकाहीँ र थोरै मात्र खाऔँ ।
६. मोटोपन हुनु
नियमित रूपमा शारीरिक व्यायाम र स्वस्थ डाइट खाऔँ ।

एक्लै भएका वेला हृदयाघात भएको महसुस भयो भने के गर्ने ?
– तपाईं घरमा हुनुहुन्छ भने सेफ ठाउँमा बस्नुहोस् ( लड्दा चोट नलाग्ने ठाँउमा) ।
– बाटोमा वा काममा हुनुहुन्छ भने त्यहाँबाट सेफ ठाउँमा बिस्तारै नआत्तीकन जानुहोस् र बस्नुहोस् ।
त्यसपछि के गर्ने ?
पहिलो– तपाईं जतिसक्दो चाँडो डाक्टरको सम्पर्कमा आउनुपर्छ, त्यसैले इमर्जेन्सी नम्बरमा फोन गरेर चिकित्सकलाई तुरुन्तै खबर गर्नुहोस् र एम्बुलेन्स पठाउन अनुरोध गर्नुहोस् । नसके तुरुन्तै साथीलाई गुहार्नुहोस् र कल गर्न लगाउनुहोस् ।
दोस्रो– तपाईं ट्याक्सीको मद्दत लिएर नजिकको चिकित्सक, क्लिनिक वा अस्पतालमा जान सक्नुहुन्छ ।
तेस्रो–तपाईंलाई मेडिसिनको एलर्जी छैन भने चिकित्सक वा स्वास्थ्यकर्मीको मद्दत लिएर लक्षणहरू देखापरेकै ठाउँमा वा अस्पताल जाँदाजाँदै बाटोमै स् ब्उष्चष्ल ९छण्ण् mन ज्ञह०, ज्भउबचष्ल छण्ण्ण् क्ष्भ् र ब्तयचखबकतबतष्ल ९द्धण्mन ज्ञह० सेवन गर्न सक्नुहुन्छ । यसले एक्कासि र तीव्र गतिमा हुने हृदयाघातबाट (२०–३० प्रतिशतसम्म) बचाउन मद्दत गर्छ ।

छातीमा प्रेसर दिनु (खोकेर वा लामो सास लिएर छातीको प्रेसर बढाउनुहुँदैन । यसो गर्दा झन् गाह्रो हुने र स्ट्रेसका कारण रगतसञ्चालन प्रक्रियामा असर हुन्न जान्छ । छातीमा प्रेसर बढाउने वा दिने भनेको मुटु बन्द भएर बेहोस भएका वेला फेरि मुटुलाई सञ्चालनमा ल्याउन र कहिलेकाहीँ हृदयरोगबाट बचाउन दिने हो ।)

हृदयाघात भएका वेला गर्न नहुने कामहरू–
१. दुखाइ कम हुन्छ कि भनेर पर्खिनु र चिकित्सकबाट टाढा रहनु ।
२. आफूले केही गर्न नसक्दा मद्दत नमाग्नु र चुप लगेर बस्नु ।
३. दुखिरहेका वेला (हिँड्नु, काम गरिराख्नु, गाडी आफैँले कुदाउनु ।
४. छातीमा प्रेसर दिनु (खोकेर वा लामो सास लिएर छातीको प्रेसर बढाउनुहुँदैन । यसो गर्दा झन् गाह्रो हुने र स्ट्रेसका कारण रगतसञ्चालन प्रक्रियामा असर हुन्न जान्छ । छातीमा प्रेसर बढाउने वा दिने भनेको मुटु बन्द भएर बेहोस भएका वेला फेरि मुटुलाई सञ्चालनमा ल्याउन र कहिलेकाहीँ हृदयरोगबाट बचाउन दिने हो ।)
हृदयाघातको पहिलो उपचार भनेको समय हो, जतिसक्दो चाँडो चिकित्सककहाँ वा अस्पताल पुर्याउन सक्यो, त्यति नै धेरै हृदयाघातबाट बच्न सकिन्छ ।

लेखक मुटुरोग विशेषज्ञ (कार्डियोलोजिस्ट) डा. आचार्य ड्विसबर्ग, जर्मनी कार्यरत छन् 

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

पुरुषभन्दा महिलामा फरक हुन्छन् हृदयाघातका लक्षण

लामो समयदेखि छातीको दुखाइ र श्वासप्रश्वासमा असहजता (अनियमितता) हृदयाघातका प्रमुख लक्षण हुन् भन्ने विश्वास गरिँदै आएको छ । यी लक्षणहरू वर्षौंदेखिको क्लिनिकल अनुसन्धानका क्रममा पुरुषले अनुभव गर्दै आएका लक्षणका आधारमा प्रमुख मानिँदै आएको छ ।

तर, पुरुषको तुलनामा हृदयाघातको मृत्यु जोखिम महिलामा बढी हुन्छ । धेरैजसो केसमा महिलाले अनुमान नै गरेका हुँदैनन् कि, तिनीहरूलाई हृदयाघात भएको हो । र तिनीहरूले लामो समयसम्म सहयोग पनि पाउँदैनन् ।

धेरै अध्ययनले संकेत गरेका छन् कि, पुरुषको तुलनामा निकै कम महिलाले मात्रै हृदयाघातको समयमा छातीको दुखाइको अनुभव गर्छन् । अधिकांश सिनेमामा पनि पुरुषलाई हृदयाघात भएको र मृत्यु भएको दृश्य देखाइन्छ । तर, यस्तो दृश्य महिलालाई विरलै देखाइन्छ । महिलाले पनि अवश्य नै छातीको दुखाइ महसुस गर्छन् । उनीहरूमा वाकवाक लाग्ने, अपच हुने, धडकन बढ्ने, श्वासप्रश्वासमा समस्या हुने अर्थात् ढाडको दुखाइ पनि हुन्छ ।

सामान्यतः महिला र पुरुषमा हृदयाघातको लक्षण उस्तै–उस्तै हुन्छ । जस्तै, छातीको दुखाइ, प्रेसरका कारण काँध, पाखुरा र घाँटी काप्ने र श्वासप्रश्वासमा बाधाजस्ता लक्षणले मानिस झन् चिन्तित हुन्छन् र प्रेसर झन् बढ्छ ।

एक अध्ययनका अनुसार करिब आधाजसो महिलामा हृदयाघातको समयमा छातीको दुखाइ महसुस भएको थिएन । उनीहरूमा थकान तथा श्वासप्रश्वासमा असहज नै प्रमुख लक्षण थिए । सामान्यतः महिला र पुरुषमा हृदयाघातको लक्षण उस्तै–उस्तै हुन्छ । जस्तै, छातीको दुखाइ, प्रेसरका कारण काँध, पाखुरा र घाँटी काप्ने र श्वासप्रश्वासमा बाधाजस्ता लक्षणले मानिस झन् चिन्तित हुन्छन् र प्रेसर झन् बढ्छ ।

थकान अर्थात् कमजोरी महसुस, ढाड दुखाइ, अपच महिलामा देखिने थप लक्षण हुन् । तर, यी थप लक्षण देखिएमा पनि उपचारमा जाने महिला निकै कम हुन्छन् ।

किनकि, डाक्टरले पनि महिलालाई त्यस्ता लक्षण देखिएमा तत्कालै मुटुसम्बन्धी उपचारमा जान सल्लाह दिँदैनन् । धेरै अध्ययनले पुष्टि गरेका छन् कि, अधिकांश महिलामा उस्तै भ्रम छ – गहिरो छातीको दुखाइ मात्रै हृदयाघातको प्रमुख लक्षण हो । यो गलत धारणाले गर्दा उनीहरूलाई छिटोभन्दा छिटो उपचारमा जान बाधा पुर्याउँछ । कहिलेकाँही हृदयाघातका लक्षण अरु रोगसँग पनि सम्बन्धित हुन्छन्, जस्तो कि अपच । त्यसैले तपाईंले आफ्नो डाक्टरलाई इन्जाइम बल्ड टेस्ट गर्नेबारे सोध्नुपर्छ ।

पुरुष तथा महिलामा देखिने हृदयाघातका साझा लक्षण
– शरीरमा असहज महसुस
– प्रेसर घटबढ
– केही मिनेटसम्म छातीको मध्य भागमा गहिरो दुखाइ महसुस हुनु, छोड्नु र फेरि दुःख्नु
– प्रेसरका कारण काँध, घाँटी, ढाडको माथिल्लो भाग अर्थात् पाखुरामा दुखाइ महसुस हुनु
– अत्यधिक छातीको दुखाइ
– थकान अर्थात् रिँगटा
– गहिरो चिन्ता महसुस हुनु तर व्याख्या गर्न नसक्नु
– थकान बढ्दै जानु र कमजोरी महसुस हुनु
– पेट दुख्नु
– श्वास–प्रश्वासमा समस्या
– अत्यधिक गर्मी हुनु, चिटचिट पसिना आउनु, अनुहार फुङ्ङ उड्नु

महिलामा देखिने फरक लक्षण
– पसिना आउनु
– विशेषगरी देब्रे पाखुरा दुख्नु
– ढाड दुख्नु
– पेट तथा काँधको माथिल्लो भाग दुख्नु
– थकान तथा भमिटिङ
– चिउँडो दुख्नु
– अत्यधिक तथा अस्वाभाविक थकान
– कहिलेकाहीँ श्वास–प्रश्वासमा कठिनाइ
– टाउको दुख्नु तथा पसिना आउनु

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

पूर्वयुवराज पारसलाई तेस्रोपटक हृदयाघात, नर्भिकमा उपचार हुँदै

पूर्वयुवराज पारस शाहलाई माइनर हृदयाघात भएपछि काठमाडौंको थापाथलीस्थित नर्भिक इन्टरनेसनल अस्पतालमा भर्ना गरिएको छ । घरमै बसिरहेका वेला छातीमा दुखाइसहित असजिलो महसुस भएपछि शाहलाई सोमबार अपराह्न करिब साढे ४ बजे उनलाई नर्भिक अस्पताल पुर्याइएको थियो ।

प्रारम्भिक परीक्षणपछि चिकित्सकहरूले शाहलाई माइनर हर्ट अट्याक भएको अनुमान गरी क्याथल्याबमा लगेर एन्जियोप्लास्टीको तयारी गरेका छन् । डा. यादवदेव भट्ट नेतृत्वको चिकित्सक टोलीले कोरोनरी एन्जियोप्लास्टीका माध्यमबाट शाहको मुटुको भल्भ खोल्ने प्रयास गरिरहेको अस्पतालसम्बद्ध स्रोतले जनाएको छ । शाहको थप स्वास्थ्यअवस्था र उपचारबारे भने सबै परीक्षणको रिपोर्ट आएपछि मात्र यकिन हुने स्रोतको भनाइ छ ।

यसअघि पनि दुईपटकसम्म हृदयाघातको सामना गरिसकेका शाह सोमबार बिहानसम्म भने धार्मिक भ्रमणमा देखिएका थिए । तर, दिउँसो एक्कासि उनको छातीमा समस्या देखिएको थियो । थाइल्यान्डमा रहँदा कडाखाले हृदयाघातको सामना गरेका शाहले करिब–करिब पुनर्जन्म नै पाएका थिए ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

हृदयाघातको जोखिम महिलामा बढी, के छ कारण ?

यी तीन तत्वले महिलामा पुरुषमा भन्दा हृदयाघातको जोखिम बढाउँछन्–
तपाईंलाई हृदयाघातको जोखिम बढी हुने गर्छ, यदि तपाईंको जीवनशैली अस्वस्थकर छ वा निष्क्रिय छ भने । तर, यहाँ केही यस्ता तथ्य छन्, जसले तपाईंमा हृदयाघातको जोखिम बढाउन सक्छन्, विशेषतः तपाईं महिला हुनुहुन्छ भने ।

अक्सफोर्ड युनिभर्सिटीका रिसर्चरले हालै गरेको एक अध्ययन, जुन ब्रिटिस मेडिकल जर्नलमा प्रकाशित पनि भइसकेको छ, ले कसरी लिंगका आधारमा हृदयाघातको जोखिम फरक पर्छ भन्ने उल्लेख गरेको छ । यो अध्ययनका लागि अनुसन्धानकर्ताले युकेका करिब पाँच लाख वयष्क (४० देखि ६९ वर्ष) उमेर समूहका (२००६ देखि २०१०) बीचमा बायोबैंक डाटाबेसको मूल्यांकन गरेका थिए । तिनीहरूले सहभागीहरूको सम्पूर्ण मेडिकल हिस्ट्री अध्ययन गरेका थिए र करिब ७ वर्षसम्म फलो गरेका थिए ।

हृदयाघातका अन्य धेरै रिक्स फ्याक्टर पनि पुरुषमा भन्दा महिलामा बढी हुन्छन् । यौनजन्य रिक्स फ्याक्टरहरू, उमेर बढ्दै जाँदा हुने मुटुसम्बन्धी अन्य समस्याहरू जब महिलामा देखिन्छन्, उनीहरूमा पुरुषभन्दा बढी हृदयाघातको जोखिम हुन्छ ।

नतिजाको विश्लेषणपछि उनीहरूले पत्ता लगाएका थिए कि, उच्च रक्तचाप, धूमपान तथा मधुमेह, यी ३ फ्याक्टरले महिलामा हृदयाघातको जोखिम पुरुषमा भन्दा बढी हुन्छ । वास्तबमा हाइपरटेन्सनबाट ग्रस्त महिलामा हृदयाघातको जोखिम उस्तै समस्या भएको पुरुषमा भन्दा ८३ प्रतिशतले बढी हुन्छ । त्यसैगरी, धूमपान गर्ने महिलामा धूमपान गर्ने पुरुषको तुलनामा उच्च रक्तचापको जोखिम ५५ प्रतिशत बढी हुन्छ । र, मधुमेह भएका महिलामा त्यस्ता पुरुषभन्दा हृदयाघातको जोखिम ४७ प्रतिशतले बढी हुन्छ ।

हृदयाघातका अन्य धेरै रिक्स फ्याक्टर पनि पुरुषमा भन्दा महिलामा बढी हुन्छन् । यौनजन्य रिक्स फ्याक्टरहरू, उमेर बढ्दै जाँदा हुने मुटुसम्बन्धी अन्य समस्याहरू जब महिलामा देखिन्छन्, उनीहरूमा पुरुषभन्दा बढी हृदयाघातको जोखिम हुन्छ ।
वैज्ञानिकहरू भन्छन् कि, जब हृदयाघातको जोखिम पुरुषमा भन्दा महिलामा ३ गुणा बढी हुन्छ भने मुटुरोगसम्बन्धी जनचेतनाका अभ्यासहरू पनि महिलामा नै फोकस गरिनुपर्छ ।

नतिजापछि अनुसन्धानकर्ताहरूले सुझाब दिएका छन्,
– क्लिनिसियनहरू भिजिल्यान्ट हुनुपर्छ, जब तिनीहरूको महिला प्यासेन्ट बिरामी हुँदै जान्छन्, धूमपान गर्छन्, मधुमेहका रोगी छन् वा उच्च रक्तचापबाट पीडित छन् भने क्लिनिसियनहरूले तिनीहरूलाई मुटुरोगको जोखिमबारे अवगत गराउनुपर्छ ।
यो अनुसन्धानको नतिजाले उजागर गरेको छ कि– मधुमेह, उच्च रक्तचाप भएका र धूमपान गर्ने महिलामा तौलनियन्त्रण, साथै गाइडलाइनबेस ट्रिटमेन्टको पहुँचको आवश्यकता छ ।

अनुसन्धानकर्ताले अध्ययनमा केही सीमितता पनि महसुस गरेका छन् । जस्तै, धेरै सहभागी श्वेत तथा उच्च सामाजिक, आर्थिक अवस्थाका थिए । भविष्यको अनुसन्धानका लागि उनीहरूले विविध पृष्ठभूमिका मानिस, विविध उमेर समूहका र विविध सामाजिक, आर्थिक अवस्थाका मानिसको सहभागिता हुने आशा गरेका छन् ।

पुरुषभन्दा महिलामा फरक हुन्छन् हृदयाघातका लक्षण

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

८० प्रतिशत मुटुरोग खानपानको अधीनमा हुन्छ


मुटुरोगीसँगै अहिले हृदयाघातको संख्या पनि बढ्दै गएको छ । हृदयाघातका कारण बर्सेनि धेरै मानिसको ज्यान जाने गरेको छ । हाम्रा दैनिक क्रियाकलापमा केही मात्रै सुधार गरेमा पनि मुटुरोगबाट बच्न सकिन्छ । तर, आधुनिकतासँगै मानिसको जीवनशैलीमा आएको परिवर्तनका कारण मुटुरोग अहिले नेपालमा मात्र नभई संसारभर चुनौतीका रूपमा देखापरेको छ । मानिसको खानपान तथा जीवनशैलीका कारण मानव स्वास्थ्य तथा मुटुमा के–कस्ता असर देखापर्छन् भन्ने विषयमा सहिद गंगालाल राष्ट्रिय हृदयरोग केन्द्रका कार्यकारी निर्देशक ज्योतीन्द्र शर्मासँग लक्ष्मी चौलागाईंले गरेको कुराकानी:

आममानिसले बुझ्ने भाषामा मुटु के हो ?
मुटु मानव शरीरको एउटा महत्वपूर्ण अंग हो । यो छातीको दाहिनेतिर मासुको मांसपेशीले बनेको हुन्छ । यसका ४ वटा खण्ड हुन्छन् । मुटुले रगत प्राप्त गर्ने तथा शरीरभरि पु¥याउने काम गर्छ । अक्सिजनको मात्रा कम भएको रगत मुटुको दाहिने भागमा आउँछ । यसलाई मुटुले फोक्सोमा पठाउँछ । फोक्सोमा गएपछि उक्त रगतले अक्सिजन पाउँछ । अक्सिजन पाएपछि रगत मुटुको देब्रे भागमा आउँछ । देब्रे भागमा आएको अक्सिजन र अन्य तत्व भएको रगतलाई मुटुले पम्प गरेर शरीरको विभिन्न भागमा पु¥याउँछ । मुटुको दाहिनेतिरको भागले फोक्सोमा रगत पम्प गर्छ । औसतमा १ मिनेटमा एउटा ६०–७० किलोको मान्छेमा ५ लिटर रगत मुटुमा आउँछ र त्यसलाई मुटुले पम्प गर्छ ।

हृदयाघात मुटुरोगमध्ये प्रमुख हो । रगत पम्प गर्ने मात्र नभएर मुटुलाई काम गर्न पनि रगत चाहिन्छ । मुटुले विभिन्न धमनीहरूका माध्यमबाट रगत प्रदान गरिरहेको हुन्छ ।

मुटुमा के–कस्ता रोग लाग्छन् ? के मुटुरोग मानिसको नियन्त्रणमा छ ?
जन्मजात भएको मुटुरोगलाई मानिसले रोक्न सक्दैन । जन्मजात मुटुरोग लागेका व्यक्तिले चिकित्सकको सल्लाहअनुसार शल्यक्रिया गर्नुपर्ने हुन्छ । विभिन्न समयमा मुटुमा समस्या आएमा चिकित्सकको सल्लाहमा मुटु परीक्षण गराउनुपर्ने हुन्छ । यसो गर्दा मुटुको भल्भ बिग्रन पाउँदैन । मुटुरोगको प्रकृतिअनुसार यसका लक्षण देखापर्ने गर्छन् । बाथ मुटुरोगीमा शरीरका जोर्नीहरू दुख्ने समस्या देखापर्छ । त्यस्ता बिरामीहरू हिँड्दा बढी मात्रामा स्वाँ–स्वाँ गर्ने गर्छन् ।
जन्मजात मुटुरोगीले सामान्य मानिसजस्तै क्रियाकलाप देखाउन सक्दैनन् । त्यस्तै, उनीहरूको शरीरमा विभिन्न संक्रमण हुने गर्छ । उनीहरूको शारीरिक विकास राम्रोसँग हुन सक्दैन ।
हृदयाघात मुटुरोगमध्ये प्रमुख हो । रगत पम्प गर्ने मात्र नभएर मुटुलाई काम गर्न पनि रगत चाहिन्छ । मुटुले विभिन्न धमनीहरूका माध्यमबाट रगत प्रदान गरिरहेको हुन्छ । रगत प्रदान गर्ने मुटुको नली देब्रेतिर २ वटा र दाहिनेतिर एउटा हुन्छ । ती नलीमा कुनै अवरोध सिर्जना भएमा, नलीमा साँघुरोपन बढेमा रगत सञ्चालन कम हुन गई छाती दुख्छ । कुनै एक अवस्थामा रगतको नली पूरै ब्लक हुन्छ, जसले गर्दा रक्त सञ्चालन पूर्णतया बन्द हुन्छ । रगत सञ्चालन नभएपछि मुटुको मासु मर्छ, जसलाई हृदयाघात भनिन्छ ।

हृदयाघातमा के–कस्ता लक्षण देखिन्छन् ?
उकालो हिँड्दा गाह्रो हुन्छ । कसैलाई एक्कासि थिचेजस्तो महसुस हुन्छ । पेटको माथिल्लो भाग दुख्छ । कसैलाई चिउँडो दुख्छ । चिटचिट पसिना आउँछ । रिँगटा लाग्छ ।

हृदयाघातको उपचार विधि ?
हृदयाघातमा मुटुको नली ब्लक छ कि छैन भनी पत्ता लगाउन एनजियोग्राममार्फत मुटुको रक्तनलीको परीक्षण गरेर हेर्नुपर्छ । एनजियोग्रामपछि केही उपाय हुन्छन् । पहिलो उपाय औषधि खाएर निको गराउने हो । रगतको नली यदि धेरै ब्लक भएको छैन भने औषधि खाएर निको हुन सक्छ । धेरै ब्लक भएको छ भने एन्जियोप्लास्टी गर्न सकिन्छ । दोस्रो उपाय भनेको बाइपास सर्जरी हो । यदि मुटुको नली धेरै नै ब्लक छ, एकभन्दा बढी ठाउँमा ब्लक छ, अथवा पूरै ब्लक छ भने त्यस्तो अवस्थामा बाइपास सर्जरी गर्नुपर्ने हुन्छ । बाइपास सर्जरी भनेको जुन भागमा ब्लक भएको हो, त्यो भागलाई केही पनि नगरी ब्लक भएको रगतको नलीमुनि गएर रगत सञ्चालन गर्ने वैकल्पिक नली जोडिदिने हो ।

हृदयाघातमा बाँच्ने सम्भावना कति छ ?
हृदयाघातका बिरामी कति समय बाच्छन् भन्ने यकिन गर्न सकिँदैन । हृदयाघात भएको कति समय भयो, बिरामी कस्तो अवस्थामा छ भन्ने कुराहरूमा निर्भर हुन्छ । हृदयाघात हुनुअघि नै एन्जियोप्लास्टी अथवा बाइपास सर्जरी गरेमा बिरामी सामान्य अवस्थामा पनि आउन सक्छ । यदि ३० प्रतिशतभन्दा कम मात्रै बिरामीको मुटुले काम गरेको छ भने एनजियोप्लास्टी बाइपास गरेमा उक्त व्यक्तिले सामान्य रूपमा दिनचर्या सञ्चालन गर्न सक्दैन । बिरामी कुन अवस्थामा उपचारका लागि अस्पताल आइपुगेको छ भन्ने कुरा महत्वपूर्ण हो ।

मुटुलाई कसरी सुरक्षित राख्ने त ?
धूमपान तथा मद्यपान नगर्ने, नियमित शारीरिक व्यायाम गर्ने, तनावमुक्त रहने, सकभर बाहिरको खानेकुरा नखाने, फलफूल तथा तरकारीको मात्रा बढी खाने, नुन कम खाने, चिल्लो तथा बोसोयुक्त खानेकुराको सेवन कम गर्ने गरेमा मुटुरोगबाट बच्न सकिन्छ । दैनिक खानेकुरामा ध्यान दिएमा ८० प्रतिशतसम्म मुटुरोगबाट बच्न गर्न सकिन्छ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै