स्तन क्यान्सर : कारण र उपचार

विकशित देशहरूमा धेरै देखिने स्तन क्यान्सर आजकल नेपालमा पनि बढ्दै गएको एक अध्ययनले देखाएको छ । नेपाल स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषदले भर्खरै प्रकाशित गरेको तथ्याकं अनुसार काठमाडौं उपत्यकामा सबै भन्दा बढि देखिने क्यान्सर स्तन क्यान्सर हो । पुरानो तथ्याङ्कहरूसँग दाँज्दा अहिले स्तन क्यान्सर कम उमेरमै देखिन थालेको छ । पुरुषहरूमा फोक्सोको क्यान्सर धेरै देखिएको छ भने महिलाहरूमा स्तन क्यान्सर धेरै देखिएको हो ।

स्तन क्यान्सर कसलाई हुन्छ ?

स्तन क्यान्सर जसलाई पनि हुन सक्छ । हामीले स्तन क्यान्सर महिलाहरूलाई मात्र हुन्छ भनेर सोच्छौं तर पुरुषहरूमा पनि स्तन क्यान्सर देखिन्छ, तर निकै कम ।कुनै पनि उमेर समुहका महिलाहरूलाई स्तन क्यान्सर हुन सक्छ, सामान्यतया ४० बर्ष कटेपछि स्तन क्यान्सरको जोखिम बढ्छ भनिन्छ, तर पनि हामीले निकै कम उमेरका महिलाहरुमा पनि स्तन क्यान्सर देखेका छौं ।

परिवारमा स्तन क्यान्सर भएका महिलाहरूमा स्तन क्यान्सर हुने सम्भावना बढि हुन्छ । मोटो महिलाहरूमा स्तन क्यान्सरको जोखिम बढि हुन्छ भने धेरै मासु खाने महिलाहरूमा पनि स्तन क्यान्सर धेरै देखिएको छ ।

स्तन क्यान्सर भएको कसरी थाह पाउने ?

स्तन क्यान्सर हुँदा स्तनमा वा काखीमा गिर्खा आउँछ । त्यो गिर्खा बढ्दै जान्छ र अरु अँगहरूमा सर्ने सम्भावना हुन्छ । स्तनमा मात्र भेटिँदा पहिलो स्टेजमा हुने स्तन क्यान्सर, स्तनबाट काखिमा वा अन्य अँगहरूमा र्सयो भने स्टेज बढ्दै जान्छ । त्यसैले हरेक महिला यो बारे सचेत भएर आफै नियमित जाँच गर्नुपर्छ साथै बार्षिक डाक्टर जाँच पनि गराउनु राम्रो हुन्छ ।

स्तन क्यान्सरको उपचार कसरी हुन्छ ?

स्तन क्यान्सरको उपचार तीन पद्धतिबाट गरिन्छ । अपरेसन गरेर ट्युमर हटाउने गरिन्छ, त्यस पछि किमोथेरापी र रेडियोथेरापी गरिन्छ । विशेष परिस्थितीहरूमा अपरेसन अघि किमोथेरापी गरिन्छ । केही स्तन क्यान्सरहरूमा हर्मोन थेरापी पनि जरुरी हुन्छ । हर्सेप्टिन नाम भएको एक विशेष टार्गेटेड थेरापी पनि गरिन्छ ।

स्तन क्यान्सरको उपचार कहाँ हुन्छ ?

स्तन क्यान्सरको उपचार हामीले काठमाडौं क्यान्सर सेन्टरमा नियमित गरिरहेका छौं । सबै उपचार यो अस्पतालमा उपलव्ध छ । हामीले विरामी र विरामीको परिवारसँग बसेर उपचारका सबै आयामहरूमा सर(सल्लाह गरेर उपचारमा अघि बढ्ने भएकाले उपचार सहज रहन्छ । हाम्रो अस्पताल बाहेक नेपालका केहि अन्य अस्पतालहरूमा पनि यो उपचार उपलव्ध छ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

आफैँले थाहा पाउन सकिन्छ स्तन क्यान्सर,कसरी जाँच्ने ?

महिलामा हुनेमध्ये स्तन क्यान्सर दोस्रो सबैभन्दा बढी हुने क्यान्सर हो । पाठेघरको मुखको क्यान्सर महिलामा सबैभन्दा बढी पाइने गरेको छ । तर, वर्तमान अवस्थामा जुन तीव्रताका साथ स्तन क्यान्सर वृद्धि भइरहेको छ, त्यसले निकट भविष्यमै स्तन क्यान्सर पहिलो स्थानमा पुग्ने प्रबल सम्भावनालाई इंगित गर्छ । स्तन क्यान्सर अहिले पहिलो अनुसन्धानको विषय बनिरहेको छ । यो क्यान्सर महिलामा मात्र नभएर पुरुष पनि हुन सक्छ ।

कसलाई बढी हुन्छ ?
– प्रौढ महिलामा
नेपालमा सबैभन्दा बढी स्तन क्यान्सर ३०–३५ वर्षका महिलामा बढी पाइएको छ ।
– पारिवारिक स्तन क्यान्सर
आमा, सानीआमा, दिदी, बहिनी, आमापट्टिकी हजुरआमा वा छोरीहरूलाई स्तन क्यान्सर भएको छ भने आफूलाई पनि स्तन क्यान्सर हुने सम्भावना बढी हुन्छ ।
– ढिलो महिनावारी सुरु भएको तथा चाँडै नै महिनावारी सुकेका महिलामा ।
– विवाह भएका तर बच्चा नपाएका महिलामा ।
– पहिलो बच्चा ढिलो जन्माएका महिलामा, विशेषगरी ३५ वर्षभन्दा पछि बच्चा जन्माएका महिलामा ।
– बच्चा नजन्माएका महिलामा ।
– स्तनपान नगराउने महिलामा ।
– १० वर्षभन्दा बढी समयसम्म परिवारनियोजनको चक्की तथा विभिन्न हर्माेनको उपयोग गर्ने महिलामा ।
– अनावश्यक विकिरण, एक्स रेको प्रयोग धेरै गरेका महिलामा ।
– रक्सी तथा चुरोटको सेवन तथा अत्यधिक बोसो भएका खाद्य पदार्थको सेवन गर्ने महिलामा ।

लक्षण
क) स्तनको कुनै पनि भागमा दुख्ने वा नदुख्ने गिर्खा आउनु ।
ख) दुवै स्तन समान नभई आकार र बनोटमा फरक देखापर्नु ।
ग) स्तन सुन्निएर कडा भई दुख्न थाल्नु ।
घ) स्तनको मुन्टाबाट रगत अथवा फोहोर पदार्थ आउनु ।
ङ) स्तनको मुन्टा सीधा बाहिरपट्टि नफर्की दायाँ–बायाँ वा घुमेर भित्रपट्टि फर्कनु ।
च) स्तनको छालाको रङ तथा नरमपनामा केही परिवर्तन देखापर्नु ।
छ) स्तनमा गिर्खा नदेखिए पनि काखीमा गिर्खा देखापर्नु ।
ज) ढिलो भएको खण्डमा स्तनमा साना–तिना दानाहरू देखापरेपछि घाउ बन्न जानु ।

कसरी पत्ता लगाउने ?
– आफ्नो स्तन आफैँ जाँचेर (ब्रेस्ट सेल्फ एक्जामिनेसन) ।
– चिकित्सकद्वारा जाँच गराएर ।
– मेमोग्राम ।
– अल्ट्रासाउन्ड वा भिडियो एक्स रे ।
– बायोप्सी वा एफएनएसी ।

अ. आफ्नो स्तन आफैँ जाँच्ने तरिका–
सुरुमा उपचार गरे अरू क्यान्सरसरह स्तन क्यान्सर पनि निको हुन सक्छ, तर त्यसका लागि सुरुको अवस्थामा फेला पार्नु जरुरी छ । प्रत्येक महिलाले स्वयम् घरमै बसेर सरल तरिकाले आफ्नो स्तनको जाँच गर्न सक्छन् । यसलाई ‘ब्रेस्ट सेल्फ एक्जामिनेसन’ भनिन्छ ।

कसले र कहिले गर्ने ?
२० वर्षमाथिका प्रत्येक महिलाले यो जाँच गर्नुपर्छ ।
महिनावारी नियमित भइराखेका महिलाले महिनावारी सुरु भएको ७ देखि १० दिनभित्र जाँच गर्नुपर्छ । किनभने नछुने भएका वेला स्तन अलिक सुन्निएको, कडा तथा हल्का दुख्ने हुन्छ, जसका कारण स्तनमा भएको केही परिवर्तन थाहा पाउन मुस्किल हुन्छ ।
अनियमित महिनावारी वा महिनावारी बन्द भइसकेका महिला तथा कहिलेकाहीँ महिनावारी छुट्ने महिलाले प्रत्येक महिनाको निश्चित एक दिन तोकेर उही दिन यो जाँच गर्नुपर्छ । जस्तै, हरेक महिनाको १५ गते, वैशाख १५, जेठ १५, असार १५, … ।

कसरी गर्ने ?
यो जाँच कपडा फेर्दा वा नुहाउँदा पनि सहजै गर्न सकिन्छ ।
ऐनाअगाडि उभिएर वा ओछ्यानमा पल्टेर पनि यो जाँच गर्न सकिन्छ ।
स्तनलाई छाम्दा हातका औँलामध्ये बीचका ३ वटा औँलाको माथिल्लो एकतिहाइ भागको प्रयोग गर्नुपर्छ । दाहिने हातले देब्रे स्तन तथा देब्रे हातले दाहिने स्तनको जाँच गर्नुपर्छ । जाँच्नेक्रममा चित्रमा देखाइएअनुसार स्तनको ५ वटै भागको क्रमबद्ध जाँच गर्नुपर्छ ।

१. ऐनाअगाडि उभिएर


क) ऐनाअगाडि उभिएर आफ्ना दुवै स्तनलाई हेर्ने । दुवै स्तनको समानता, आकार, बनोट, मुन्टोको अवस्था, छालाको रङ र नरमपनको फरक तथा स्तनको कुनै पनि भागमा रहेको गिर्खालाई ध्यानपूर्वक हेर्ने ।
ख) दुवै हातलाई माथि उठाएर काखीमा देखापरेको केही परिवर्तनलाई ऐनाअगाडि उभिएर हेर्ने ।
ग) दुवै हातले कम्मरमा हल्का थिचेर ऐनाअगाडि हेर्ने । यसो गर्नाले स्तनमा लुकेर बसेका केही परिवर्तन झन् प्रस्ट भएर आउन सक्छन् ।

 

 

 

 

 

२) सुतेर


क) देब्रे काखीमुनि एउटा तकिया राख्ने र देब्रे हात टाउकोपछाडि राखेर सुत्ने । दाहिने हातको बीचमा तीनवटा औँलाको माथिल्लो एकतिहाइ भागले देब्रे स्तनलाई छामेर जाँच गर्ने । यसरी छाम्नेक्रममा घडी घुम्ने तरिकाको उल्टो वा सुल्टो दिशामा क्रमबद्ध रूपमा स्तनका सबै भागको जाँच गर्ने ।
ख) दाहिने काखीमुनि तकिया राखेर देब्रे हातले दाहिने स्तनको माथिकै प्रक्रियाअनुसार जाँच गर्ने, अन्तमा स्तनको मुन्टोलाई पालैपालो बूढीऔँला र चोरऔँलाको बीचमा राखेर निचोर्ने । स्तनको मुन्टोबाट केही आउँछ कि आउँदैन, हेर्ने ।
ग) स्तनका ५ भागमध्ये प्रत्येक भागको क्रमबद्ध छामेर जाँच गर्ने ।

३) नुहाउँदा
नुहाउँदा पनि सरलताका साथ यो जाँच गर्न सकिन्छ । साबुन लगाएको हातले भिजेको स्तनको जाँच गर्न झन् सजिलो हुन्छ । देब्रे हातले दाहिने स्तन तथा दाहिने हातले देब्रे स्तनको क्रमबद्ध जाँच गर्ने ।

आ. चिकित्सकद्वारा जाँच गराउने
यसरी जाँच्नेक्रममा शंका लागेमा तुरुन्तै चिकित्सकसँग सम्पर्क राख्ने ।

इ. मेमोग्राम
कहिलेकाहीँ हातले छाम्दा नभेटिने मसिना गाँठागुठी फेला पार्न यो जाँच गरिन्छ । यो जाँच डाक्टरको सल्लाह लिएर मात्र गर्नुपर्छ ।

ई. अल्ट्रासाउन्ड वा भिडियो एक्स रे
३५ वर्षभन्दा कम उमेरका महिलालाई मेमोग्रामभन्दा यो जाँच बढी उपयोगी हुन्छ ।

उ. बायोप्सी वा एफएनएसी
क्यान्सर पत्ता लगाउन शरीरको शंका लागेको भागको कोषिका वा तरल पदार्थ निकालेर त्यसको जाँच गर्ने विधिलाई बायोप्सी वा एफएनएसी भनिन्छ ।

उपचार विधि
स्तन क्यान्सर निको पार्न शल्यक्रिया गरी किमोथेरापी र आवश्यकताअनुसार रेडियोथेरापी तथा हर्माेनल थेरापीको प्रयोग गर्नुपर्छ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै