चिसोसँगै डेंगु सुस्ताए पनि गलेन स्क्रब टाइफस, साउनयता ६३ जिल्लाका १२७१ मा संक्रमण

चिसो बढेसँगै डेंगुको संक्रमण उल्लेख्य मात्रामा घटे पनि स्क्रब टाइफसले भने अझै चुनौती दिइरहेको छ । यस वर्ष महामारीकै रुप धारण गरेको डेंगु तपक्रममा आएको गिरावटसँगै सुस्ताएको छ । तर, स्क्रब टाइफसको फैलावट भने अझै जारी छ । यद्यपि, डेंगु पनि अझै उल्लेख्य मात्रामा रहेकाले सावधानीमा कमी नगर्न विशेषज्ञ चिकित्सकले सुझाब दिँदै आएका छन् ।

खासगरी, ०७२ को महाभूकम्पपछि अत्यधिक मात्रामा देखिएको स्क्रब टाइफसको चपेटामा हालसम्म मुलुकका अधिकांश जिल्ला आइसकेका छन् भने सबै जिल्ला संक्रमणको जोखिममा छन् । स्क्रब टाइफसका कारण ३ वर्षयता १६ जनाले मृत्युवरण गरिसकेका छन् ।

स्वास्थ्य विभागअन्तर्गतको इपिडिमियोलोजी तथा रोगनियन्त्रण महाशाखाको तथ्यांकअनुसार चालू आर्थिक वर्ष (साउनदेखि हालसम्म) मा स्क्रब टाइफसबाट १ हजार २ सय ७१ जना संक्रमित भइसकेका छन् । पश्चिम नेपालको पाल्पाबाट सुरु भएको स्क्रब टाइफसको संक्रमणले बिस्तारै देशैभर प्रभावित बनाएको हो । गत वर्ष पनि स्क्रब टाइफस पाल्पाबाट सुरु भएको थियो ।

महाशाखाको तथ्यांकअनुसार हालसम्म ६३ जिल्लामा स्क्रब टाइफसको संक्रमण देखिएको छ । सन् २०१६ मा यसले ४८ जिल्लालाई प्रभावित बनाएको थियो । स्क्रब टाइफसको संक्रमण मुलुकका सबै जिल्लामा फैलिने सम्भावना विज्ञहरूले औँल्याउँदै आएका छन् ।

पछिल्ला ३ वर्षमा संक्रमण र मृत्युको अवस्था
सन् २०१७ मा कुल ६ सय ७० जनामा स्क्रब टाइफसको संक्रमण भएकोमा ९ जनाको मृत्यु भएको थियो । त्यसैगरी, २०१८ मा संक्रमितको संख्या बढेर १ हजार ९८ पुगेको थियो, जसमा ४ जनाको ज्यान गुमाएका थिए । पछिल्लो ३ महिनाको अवधिमा १ हजार २ सय मानिस संक्रमित भइसकेका छन् । यस अवधिमा मृत्युको भने यकिन विवरण आउन बाँकी रहेको महाशाखाको भनाइ छ ।

स्क्रब टाइफस एक प्रकारको जीवाणु ‘रिकेटसिया सुसुगामुसी’ले संक्रमित सूक्ष्म कीरा (माइट)को टोकाइका कारण फैलिने रोग हो । यो कीरा मुख्यतया खेत, झाडी, घाँस आदि भएको ठाउँमा बस्ने मुसा प्रजातिमा पाइन्छ । यो रोग उत्पन्न गर्ने ब्याक्टेरिया संक्रमित मुसाको पेटभित्रका प्वालहरूमा बस्छ ।

प्रदेश ५ मा सबैभन्दा बढी संक्रमित, कहाँ कति ?
चालू आर्थिक वर्षको साढे ३ महिनाको तथ्यांकअनुसार स्क्रब टाइफसको सबैभन्दा बढी संक्रमण प्रदेश ५ मा देखिएको छ । प्रदेश ५ मा हालसम्म ४ सय ६७ संक्रमित भएका छन् । त्यस्तै, सबैभन्दा कम कर्णली प्रदेशमा १६ जनामा संक्रमण पाइएको छ ।
त्यसैगरी, प्रदेश ३ मा ३ सय ७८, सुदूरपश्चिममा २ सय ५५, गण्डकीमा ७६, प्रदेश १ मा ५७ र प्रदेश २ मा २२ जनामा संक्रमण देखिएको इपिडिमियोलोजी तथा रोगनियन्त्रण महाशाखाले जनाएको छ ।

के हो स्क्रब टाइफस ?
स्क्रब टाइफस एक प्रकारको जीवाणु ‘रिकेटसिया सुसुगामुसी’ले संक्रमित सूक्ष्म कीरा (माइट)को टोकाइका कारण फैलिने रोग हो । यो कीरा मुख्यतया खेत, झाडी, घाँस आदि भएको ठाउँमा बस्ने मुसा प्रजातिमा पाइन्छ । यो रोग उत्पन्न गर्ने ब्याक्टेरिया संक्रमित मुसाको पेटभित्रका प्वालहरूमा बस्छ ।

नेपालमा भुइँचालो आएपछि बढी मात्रामा मुसा देखिन थालेको र त्यसको टोकोइका कारण मानिसहरू संक्रमित बन्दै गइरहेको इपिडिमियोलजीका निर्देशक डा. विवेककुमार लाल बताउँछन् । ‘सुरुमै उपचार गरेको खण्डमा सामान्य एन्टिबायोटिकले ठिक हुने तर उपचार ढिलाइ भएको अवस्थामा जटिल बन्ने गर्दछ,’ डा. लाल भन्छन्, ‘यसको परीक्षणका लागि वार्षिक रूपमा १० हजारको हाराहारीमा किट उपलब्ध छ, पछिल्ला वर्षमामा मृत्युदर घटे पनि संक्रमित हुनेको संख्या बढ्दोक्रममा छ ।’

मुसाको शरीरमा बस्ने माइट नामक परजीवीले ओरेन्टिया सुसुगामी नामक कीटाणु सार्दा स्क्रब टाइफस हुने शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवारोग अस्पतालका प्रमुख कन्सल्टेन्ट सरुवारोग विशेषज्ञ डा. अनुप बास्तोला बताउँछन् । उनका अनुसार बढीजसो समथर भागहरूमा बस्ने मुसा र घरवरपर बस्ने मुसामा किर्ना हुन्छ । ‘किर्नामा अण्डा, लार्भा, निर्खा, एडल, हुने गर्छन् । किर्नाको लार्भा ६ खुट्टे हुन्छन्,’ डा. बास्तोला भन्छन्, ‘त्यसले मानिसलाई टोक्न पुग्यो भने मानिसमा ब्याक्टेरिया हालिदिन्छ, जसका कारण स्क्रब टाइफसको संक्रमण हुने गर्छ ।’ अन्य कतिपय ब्याक्टेरिया काषिकाभन्दा बाहिर पनि बाँच्न सक्ने भए पनि यो भने कोषिकामा मात्र बाच्ने डा. बास्तोला बताउँछन् ।

यो रोगको पहिचान बिरामीमा देखिएको लक्षण र सूक्ष्म कीराले टोकेको चिनोबाट पनि गरिन्छ । यसमा रगत परीक्षणसमेत गरिन्छ । यसअन्तर्गत लिभर फंक्सन टेस्ट, सिबिसी काउन्ट गरिन्छ । स्क्रब टाइफसको एन्टिबडी पत्ता लगाउन एलाइजा टेस्ट र द्रुत परीक्षणसमेत गरिन्छ । हाल देशका अधिकांश प्रभावित जिल्लाका अस्पतालहरूमा द्रुत परीक्षण किटका माध्यमले रोग पत्ता लगाउने सेवा उपलब्ध छ ।

लक्षण र जटिलता
संक्रमति व्यक्तिलाई अत्यधिक ज्वरो आउने, श्वास फेर्न गाह्रो हुने, बेस्सरी टाउको दुख्ने, शरीरबाट पसिना आउने, शरीरका भागहरूमा स–साना बिमिरा देखिने, हल्का आँखा रातो देखापर्ने डा. बास्तोला बताउँछन् । सामान्यतया संक्रामक परजीवीले टोकेको ५ देखि १४ दिनको अवधिमा स्क्रब टाइफसको लक्षण देखिन थाल्छ । कसैकसैमा भने २० दिनपछि पनि लक्षण देखिन सक्ने चिकित्सकको भनाइ छ ।

स्क्रब टाइफस रोगको समयमै निदान तथा उपचार नभएमा मल्टिपल अर्गान फेल्योर (विभिन्न अंगले काम गर्न छोड्नु), निमोनियालगायत विभिन्न जटिलता उत्पन्न भई संक्रमितको मृत्यु हुने डा. बास्तोलाले जानकारी दिए । ‘यो जीवाणु हाम्रो शरीरमा फैलिएपछि फोक्सो, कलेजो, मस्तिष्कमा थुप्रै प्रकारका संक्रमण हुन थाल्छन्,’ उनी भन्छन्, ‘यसले गर्दा संंक्रमित व्यक्ति मल्टिअर्गान डिसअर्डरको अवस्थामा पुग्ने गर्छन् ।

कसरी पत्ता लगाइन्छ ?
यो रोगको पहिचान बिरामीमा देखिएको लक्षण र सूक्ष्म कीराले टोकेको चिनोबाट पनि गरिन्छ । यसमा रगत परीक्षणसमेत गरिन्छ । यसअन्तर्गत लिभर फंक्सन टेस्ट, सिबिसी काउन्ट गरिन्छ । स्क्रब टाइफसको एन्टिबडी पत्ता लगाउन एलाइजा टेस्ट र द्रुत परीक्षणसमेत गरिन्छ । हाल देशका अधिकांश प्रभावित जिल्लाका अस्पतालहरूमा द्रुत परीक्षण किटका माध्यमले रोग पत्ता लगाउने सेवा उपलब्ध छ ।

कसरी बच्ने ?
सामान्यता मानिसले आफ्नो घरवरपर मुसा आउन नदिने वातावरण तयार गर्नुपर्छ । खेतबारीमा काम गर्न जाँदा पूरा बाहुला भएको कपडा लगाउनुपर्छ । खुला चउरमा सुत्नुहुँदैन । संक्रमित मुसाले टोकेको खण्डमा लक्षण देखिनासाथ स्वास्थ्यसंस्थामा गएर उपचार सुरु गरिहाल्नुपर्छ ।

 

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

डेंगुसित ‘कोभन्दा को कम’ गर्दै स्क्रब टाइफस, सातै प्रदेशका ६३ जिल्लामा संक्रमण, ३ को मृत्यु

देशभर डेंगुले महामारीको रूप लिइरहँदा पछिल्लो चरणमा स्क्रब टाइफस कोभन्दा को कम भनेजसरी फैलिरहेको छ । खासगरी, भूकम्पपछि अत्यधिक मात्रामा देखिएको स्क्रब टाइफसको चपेटामा हालसम्म ६३ जिल्ला आइसकेका छन् । यस रोगका कारण तीन वर्षयता १६ जनाले मृत्युवरण गरिसकेका छन् ।

स्क्रब टाइफसको संक्रमण मुलुका सबै जिल्लामा फैलिने विज्ञहरूले बताउँदै आएका छन् । विशेषगरी असारदेखि अजोससम्मको समयलाई यो रोगको जोखिम अवधि मानिन्छ । स्वास्थ्य विभागको इपिडिमियोलोजी तथा रोगनियन्त्रण महाशाखाको तथ्यांकअनुसार हालसम्म ६३ जिल्लामा स्क्रब टाइफसको संक्रमण देखिएको छ । सन् २०१६ मा यसले ४८ जिल्लालाई प्रभावित पारेको थियो ।

यस वर्ष पूर्वी नेपालको सुनसरीबाट सुरु भएको डेंगु संक्रमण देशभर फैलिएर सरकारको काबुबाहिर गइरहँदा पश्चिम नेपालको पाल्पाबाट सुरु भएको स्क्रब टाइफस उत्तिकै चुनौतीपूर्ण बनिरहेको छ । यद्यपि, डेंगु संक्रमणको भयावह अवस्थाका कारण स्क्रब टाइफसले अधिकांश जिल्लालाई आक्रान्त पारे पनि मिडिया र आममानिसको ध्यानमा आएको छैन ।

गत वर्ष पनि स्क्रब टाइफस पाल्पाबाटै फैलिएको थियो । सन् २०१७ मा यस रोगबाट ६ सय ७० जना संक्रमित भएकोमा ९ जनाको मृत्यु भएको थियो । त्यसैगरी, सन् २०१८ मा बढेर १ हजार ९८ मा संक्रमण भएकोमा ४ जनाको ज्यान गएको थियो । सन् २०१९ को ८ महिना अवधिमा ५ सय ५५ जनामा यसको संक्रमण भइसकेको छ भने ३ जनाले मृत्युवरण गरिसकेको महाशाखाको तथ्यांक छ । संक्रमितको संख्या अझै बढ्दै जाने विशेषज्ञहरूको भनाइ छ ।

प्रदेश ५ मा सबैभन्दा बढी संक्रमित, कहाँ कति ?
पछिल्लो ८ महिनादेखिको तथ्यांकअनुसार स्क्रब टाइफसको सबैभन्दा बढी संक्रमण प्रदेश ५ मा २ सय २४ जनामा देखिएको छ । त्यस्तै, सबैभन्दा कम कर्णाली प्रदेशमा ८ जनामा संक्रमण भएको पाइएको छ । त्यसैगरी, प्रदेश ३ मा १ सय ९१, सुदूरपश्चिममा ६१, गण्डकीमा ३९, प्रदेश २ मा २० र प्रदेश १ मा १२ जनामा संक्रमण देखिएको छ ।

संक्रमण फैलिएका ६३ जिल्ला
प्रदेश १ – ९ जिल्ला
इलम, झापा, मोरङ, सुनसरी, संखुवासभा, सोलुखुम्बु, ओखलढुंगा, भोजपुर, धनकुटा

प्रदेश २ – ७ जिल्ला
सप्तरी, सिरहा, धनुषा, महोत्तरी, सर्लाही, बारा, पर्सा

प्रदेश ३ – ११ जिल्ला
सिन्धुली, दोलखा, सिन्धुपाल्चोक, काभ्रेपलाञ्चोक, ललितपुर, भक्तपुर, काठमाडौं, नुवाकोट, धादिङ, मकवानपुर, चितवन

गण्डकी प्रदेश – ८ जिल्ला
गोरखा, तनहुँ, लमजुङ, स्याङ्जा, कास्की, पर्वत, बाग्लुङ, नवलपरासी पूर्व

प्रदेश ५ – १३ जिल्ला
गुल्मी, पाल्पा, नवलपरासी, रूपन्देही, कपिलवस्तु, अर्घाखाँची, प्युठान, रोल्पा, रुकुम पूर्व, दाङ, बाँके, बर्दिया, नवलपुर

कर्णाली प्रदेश – ५ जिल्ला
सल्यान, सुर्खेत, जाजरकोट, कालिकोट, रुकुम पश्चिम

सुदूरपश्चिमाञ्चल प्रदेश – ७ जिल्ला
बाजुरा, बझाङ, डोटी, कैलाली, कञ्चनपुर, डडेलधुरा, बैतडी

के हो स्क्रब टाइफस ?
स्क्रब टाइफस एक प्रकारको जीवाणु ‘रिकेटसिया सुसुगामुसी’ले संक्रमित सूक्ष्म कीरा (माइट)को टोकाइका कारण फैलिने रोग हो । यो कीरा मुख्यतया खेत, झाडी, घाँस आदि भएको ठाउँमा बस्ने मुसा प्रजातिमा पाइन्छ । यो रोग उत्पन्न गर्ने ब्याक्टेरिया संक्रमित मुसाको पेटभित्रका प्वालहरूमा बस्छ ।

नेपालमा भुइँचालो आएपछि बढी मात्रामा मुसा देखिन थालेको र त्यसको टोकोइका कारण मानिसहरू संक्रमित बन्दै गइरहेको इपिडिमियोलजीका निर्देशक डा. विवेककुमार लाल बताउँछन् । ‘सुरुमै उपचार गरेको खण्डमा सामान्य एन्टिबायोटिकले ठिक हुने तर उपचार ढिलाइ भएको अवस्थामा जटिल बन्ने गर्दछ,’ डा. लाल भन्छन्, ‘यसको परीक्षणका लागि वार्षिक रूपमा १० हजारको हाराहारीमा किट उपलब्ध छ, पछिल्ला वर्षमामा मृत्युदर घटे पनि संक्रमित हुनेको संख्या बढ्दोक्रममा छ ।’

मुसाको शरीरमा बस्ने माइट नामक परजीवीले ओरेन्टिया सुसुगामी नामक कीटाणु सार्दा स्क्रब टाइफस हुने शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवारोग अस्पतालका प्रमुख कन्सल्टेन्ट सरुवारोग विशेषज्ञ डा. अनुप बास्तोला बताउँछन् । उनका अनुसार बढीजसो समथर भागहरूमा बस्ने मुसा र घरवरपर बस्ने मुसामा किर्ना हुन्छ । ‘किर्नामा अण्डा, लार्भा, निर्खा, एडल, हुने गर्छन् । किर्नाको लार्भा ६ खुट्टे हुन्छन्,’ डा. बास्तोला भन्छन्, ‘त्यसले मानिसलाई टोक्न पुग्यो भने मानिसमा ब्याक्टेरिया हालिदिन्छ, जसका कारण स्क्रब टाइफसको संक्रमण हुने गर्छ ।’ अन्य कतिपय ब्याक्टेरिया काषिकाभन्दा बाहिर पनि बाँच्न सक्ने भए पनि यो भने कोषिकामा मात्र बाच्ने डा. बास्तोला बताउँछन् ।

लक्षण र जटिलता
संक्रमति व्यक्तिलाई अत्यधिक ज्वरो आउने, श्वास फेर्न गाह्रो हुने, बेस्सरी टाउको दुख्ने, शरीरबाट पसिना आउने, शरीरका भागहरूमा स–साना बिमिरा देखिने, हल्का आँखा रातो देखापर्ने डा. बास्तोला बताउँछन् । सामान्यतया संक्रामक परजीवीले टोकेको ५ देखि १४ दिनको अवधिमा स्क्रब टाइफसको लक्षण देखिन थाल्छ । कसैकसैमा भने २० दिनपछि पनि लक्षण देखिन सक्ने चिकित्सकको भनाइ छ ।

स्क्रब टाइफस रोगको समयमै निदान तथा उपचार नभएमा मल्टिपल अर्गान फेल्योर (विभिन्न अंगले काम गर्न छोड्नु), निमोनियालगायत विभिन्न जटिलता उत्पन्न भई संक्रमितको मृत्यु हुने डा. बास्तोलाले जानकारी दिए । ‘यो जीवाणु हाम्रो शरीरमा फैलिएपछि फोक्सो, कलेजो, मस्तिष्कमा थुप्रै प्रकारका संक्रमण हुन थाल्छन्,’ उनी भन्छन्, ‘यसले गर्दा संंक्रमित व्यक्ति मल्टिअर्गान डिसअर्डरको अवस्थामा पुग्ने गर्छन् ।

कसरी पत्ता लगाइन्छ ?
यो रोगको पहिचान बिरामीमा देखिएको लक्षण र सूक्ष्म कीराले टोकेको चिनोबाट पनि गरिन्छ । यसमा रगत परीक्षणसमेत गरिन्छ । यसअन्तर्गत लिभर फंक्सन टेस्ट, सिबिसी काउन्ट गरिन्छ । स्क्रब टाइफसको एन्टिबडी पत्ता लगाउन एलाइजा टेस्ट र द्रुत परीक्षणसमेत गरिन्छ । हाल देशका अधिकांश प्रभावित जिल्लाका अस्पतालहरूमा द्रुत परीक्षण किटका माध्यमले रोग पत्ता लगाउने सेवा उपलब्ध छ ।

कसरी बच्ने ?
सामान्यता मानिसले आफ्नो घरवरपर मुसा आउन नदिने वातावरण तयार गर्नुपर्छ । खेतबारीमा काम गर्न जाँदा पूरा बाहुला भएको कपडा लगाउनुपर्छ । खुला चउरमा सुत्नुहुँदैन । संक्रमित मुसाले टोकेको खण्डमा लक्षण देखिनासाथ स्वास्थ्यसंस्थामा गएर उपचार सुरु गरिहाल्नुपर्छ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

काबुबाहिर गएको डेंगुमाथि स्क्रब टाइफस थपिएपछि स्तब्ध बन्दै चितवन, हालसम्म ३ ले गुमाए ज्यान

चितवनमा डेंगुसँगै स्क्रब टाइफसका बिरामी दैनिक देखिन थालेपछि रोग नियन्त्रणमा जटिलता थपिएको छ । डेंगु र स्क्रब टाइफसका कारण जिल्लामा तीनजनाको उपचारका क्रममा मृत्यु भइसकेको छ । मृत्यु हुनेमध्ये एकजना डेंगु र स्क्रब टाइफस दुवै रोगको संक्रमण भएको स्वास्थ्य कार्यालय चितवनले जानकारी दिएको छ ।

स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले बिहीबार डेंगु नियन्त्रणका साढे ३ महिनादेखिका सबै प्रयास विफल भएकाले अब सरकारको काबुमा डेंगु नरहेको औपचारिक जानकारी गराइसकेको छ । यस्तोमा एकै व्यक्तिमा दुवै रोगको संक्रमण देखिन थालेपछि अवस्था झन् चुनौतीपूर्ण बनेको हो । चितवनमा ३० प्रतिशतसम्म मृत्युको जोखिम रहने स्क्रब टाइफसको संक्रमण साउनयता ४० जना भेटिसकिएको छ ।

स्वास्थ्य कार्यालयका अनुसार डेंगु संक्रमणका कारण एक वृद्धको मृत्यु भएको छ भने स्क्रब टाइफसले एक युवकको ज्यान लिएको छ । त्यस्तै, डेंगु र स्क्रब टाइफस दुवैको संक्रमणबाट एक किशोरीको मृत्यु भएको कार्यालयले पत्रकार सम्मेलनमार्फत जानकारी दिएको छ । मृत्यु हुनेमा दुईजना चितवन र एकजना रौतहटका जिल्लाका छन् ।

स्वास्थ्य कार्यालयका कीटनियन्त्रक राम केसीका अनुसार भरतपुर महानगररपालिका–१ गङ्गोत्री मार्गनिवासी ७१ वर्षीय पुरुषको डेंगुका कारण मृत्यु भएको छ । उनको चितवन मेडिकल कलेजमा उपचारका क्रममा मृत्यु भएको हो । यस्तै, स्क्रप टाइफसको संक्रमण भएका रौतहटका ३४ वर्षीय पुरुषको पनि चितवन मेडिकल कलेजमै उपचरका क्रममा ज्यान गएको केसीले जानकारी दिए । उनका अनुसार दुवै रोगको संक्रमण भएकी भरतपुर महानगरपालिका शुक्रनगरनिवासी १६ वर्षीय किशोरीको भने पुरानो मेडिकल कलेजमा उपचारका क्रममा मृत्यु भएको हो ।

केही वर्षयता चितवन डेंगु रोगका लागि उर्वर क्षेत्रका रूपमा रहेको डा. अधिकारीको भनाइ छ । ‘यहाँ देशैभर र छिमेकी देशबाट समेत विभिन्न कारणले मानिसको बसोवास छ, यहाँ हुने र बाहिरबाट पनि आउने भएकाले यो क्षेत्रमा रोगको महामारी भएको हो ।’ डेंगु रोग सार्न सक्ने लामखुट्टेको वासस्थान नफालेसम्म यो रोगको संक्रमण बढ्ने उनको भनाइ छ । आफ्नो घरवरिपरि पानी जमेका भाँडा तथा खाल्डाखुल्डी सफा गर्ने, लार्भा नष्ट गर्ने काम साताको दुई दिन गर्न सकेमा संक्रमणमा कमी आउन सक्ने उनले जानकारी दिए ।

स्वास्थ्य कार्यालयले जिल्लामा डेंगु संक्रमणले प्रकोपको रूप लिएको जानकारी दिएको छ । साउनयताको डेढ महिनामा मात्र १ हजार ३ सय ५६ जनामा परीक्षण गरिएकोमा ४ सय ३३ जनामा डेंगुको संक्रमण देखिएको केसीले जानकारी दिए । संक्रमण अझै बढ्दोक्रममा रहेको केसीले बताए । भरतपुर महानगरपालिकाका १, २, ३, ४, १०, ११ र १२ नम्बर वडामा बढी संक्रमित देखिएको कार्यालयले जनाएको छ ।

जिल्लमा सबैभन्दा बढी डेंगु संक्रमण भरतपुर महानगरपालिकामा देखिएको स्वास्थ्य कार्यालयका प्रमुख दीपक तिवारीले बताए । महानगरको नारायणगढ र भरतपुर बजार क्षेत्रमा डेंगुको संक्रमण बढी पाइएको छ ।

केही महिनाअघिसम्म अन्य जिल्लामा महामारीको रूप लिएको डेंगु अहिले चितवमा फैलिएको भरतपुर अस्पतालका डा. भोजराज अधिकारीले बताए । ‘डेंगु रोगले चितवनमा महामारीको रूप लिइसकेको छ,’ डा. अधिकारीले भने, ‘केही महिनाअघि बाहिरी जिल्लामा थियो, अहिले चितवनमा महामारी फैलिएको छ ।’

केही वर्षयता चितवन डेंगु रोगका लागि उर्वर क्षेत्रका रूपमा रहेको डा. अधिकारीको भनाइ छ । ‘यहाँ देशैभर र छिमेकी देशबाट समेत विभिन्न कारणले मानिसको बसोवास छ, यहाँ हुने र बाहिरबाट पनि आउने भएकाले यो क्षेत्रमा रोगको महामारी भएको हो ।’ डेंगु रोग सार्न सक्ने लामखुट्टेको वासस्थान नफालेसम्म यो रोगको संक्रमण बढ्ने उनको भनाइ छ । आफ्नो घरवरिपरि पानी जमेका भाँडा तथा खाल्डाखुल्डी सफा गर्ने, लार्भा नष्ट गर्ने काम साताको दुई दिन गर्न सकेमा संक्रमणमा कमी आउन सक्ने उनले जानकारी दिए ।

सन् २००६ मा चितवनबाटै सुरु भएको डेंगु रोगले २०१० मा आइपुग्दा महामारीको रूप लिएको थियो । हरेक वर्ष रोग देखापर्दै भए पनि यस वर्ष छिट्टै रोगीको संख्या वृद्धि भएको स्वास्थ्य कार्यालयको भनाइ छ । यस वर्ष साढे तीन महिनाअघि पूर्वी नेपालको सुनसरीबाट सुरु भएको डेंगु संक्रमण केही महिनापछि मात्र चितवनमा फैलिएको थियो । संक्रमण सुरु हुँदानहुँदै स्वास्थ्य कार्यालयको समन्वयमा भरतपुर महानगरपालिकाले उच्च जोखिमका वडाहरूमा लामखुट्टे खोज र नष्ट गर तथा अभिमुखीकरण अभियान चलाए पनि संक्रमणले महामारीको रूप लिएको हो । केन्द्र सरकारले नै डेंगु नियन्त्रणका सबै प्रयास विफलसिद्ध भएकाले अब सरकारको काबुबाहिर गएको जनाइरहेका वेला त्यसमाथि स्क्रब टाइफससमेत थपिएपछि समस्याले झन् जटिल रूप लिएको छ ।

सन् २००६ मा चितवनबाटै सुरु भएको डेंगु रोगले २०१० मा आइपुग्दा महामारीको रूप लिएको थियो । हरेक वर्ष रोग देखापर्दै भए पनि यस वर्ष छिट्टै रोगीको संख्या वृद्धि भएको स्वास्थ्य कार्यालयको भनाइ छ । यस वर्ष साढे तीन महिनाअघि पूर्वी नेपालको सुनसरीबाट सुरु भएको डेंगु संक्रमण केही महिनापछि मात्र चितवनमा फैलिएको थियो । संक्रमण सुरु हुँदानहुँदै स्वास्थ्य कार्यालयको समन्वयमा भरतपुर महानगरपालिकाले उच्च जोखिमका वडाहरूमा लामखुट्टे खोज र नष्ट गर तथा अभिमुखीकरण अभियान चलाए पनि संक्रमणले महामारीको रूप लिएको हो ।

डेंगु संक्रमितको संख्या वृद्धि भएसँगै रोग पहिचान गर्ने किटको अभाव भएको कार्यालय प्रमुख तिवारीले बताउँछन् । उनका अनुसार कार्यालयमा अहिले २५ वटा मात्र किट स्टक रहेका छन् । डेंगुसँगै जिल्लामा स्क्रब टाइफसको संक्रमण पनि बढेको देखिएको छ । साउनयता ५ सय ६ जनामा परीक्षण गरिएकोमा ४० जनामा स्क्रप टाइफसको संक्रमण भेटिएको छ ।

स्क्रब टाइफस हुँदा के गर्ने ? : डा. शेरबहादुर पुन
स्क्रब टाइफस चिगर माइटको टोकाइबाट सर्ने भएकाले यसबारे सर्वसाधारणमा जनचेतना बढाउनु जरुरी हुन्छ । हाल यो अत्यधिक मात्रामा ग्रामीण भेगमा देखिँदै आएकाले त्यहाँका स्थानीयवासीलाई रोगबारे, कसरी सर्छ र बच्ने पूर्वउपायहरूबारे राम्ररी जानकारी गराउनुपर्छ । त्यहाँ खटेका स्वास्थकर्मीले पनि यो रोगलाई ध्यानमा राखेर उपचार गर्नुपर्छ वा छुटाउनुहँुदैन । प्रयोगशाला जाँच गर्न सहज नहुने भएकाले लक्षणहरू मिलेमा, कहाँ फैलँदै छ भन्ने जानकारी राखेर र यसको उपचारमा प्रयोग हुने एन्टिबायोटिक एक–दुई दिन मात्र चलाएर हेर्दा सुधार भएमा स्क्रब टाइफस शंका गरी उपचारलाई निरन्तरता दिनुपर्छ ।

सहरी इलाकामा शंका लागे पहिचान गर्न टेकु अस्पताल वा केन्द्रीय प्रयोशाला पठाउन सकिन्छ । हाल यो ग्रामीण भेगमा मात्र नभई सहरी इलाकामा पनि देखिनेक्रम बढ्दो भएकाले यहाँ सेवा दिइरहेका स्वास्थकर्मीले पनि ज्वरो आएका बिरामीमा स्क्रब टाइफसलाई पनि विशेष ध्यान पुर्याएर जाँच तथा उपचार गर्नुपर्छ ।स्क्रब टाइफस मृत्युदर ३० प्रतिशतसम्म हुने गरेको अनुसन्धानहरूले देखाएका छन् ।

स्क्रब टाइफसको समयमा पहिचान नभए बिरामीको मृत्युसमेत हुने गर्दछ । यसको मृत्युदर ३० प्रतिशतसम्म हुने गरेको भारतीय अनुसन्धानहरूले देखाएका छन् । नेपालमा स्क्रब टाइफसको मृत्युदरबारे राम्रो तथ्यांक पाउन अझै अनुसन्धानहरू गर्न बाँकी नै छ । यो रोगले भौगोलिक हिसाबले पनि आफ्नो सीमा बढाउँदै गएको देखिन्छ भने लक्षणहरू पनि नयाँ–नयाँ थपिँदै गएका देखिन्छन् । ज्वरो आयो कि टाइफाइड भन्ने पुरानो सोचमा आगामी दिनमा परिवर्तन आई स्क्रब टाइफस भन्ने समय आउँदै गरेको सहजै अनुमान लगाउन सकिन्छ । यसले टाइफाइडभन्दा स्क्रब टाइफस आगामी दिनमा भयावह रूपमा फैलँदै छ भन्ने संकेत गर्दछ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

बुटवलमा स्क्रब टाइफसले महामारीको रुप लिन सक्ने

डा. सुदर्शन थापा

मुसामा पाइने एकप्रकारको परजीवीको टोकाइबाट लाग्ने स्क्रब टाइफस रोग ४२ जनामा देखिएको छ । बुटवलका चार अस्पतालमा शंकास्पद बिरामीको परीक्षण गर्दा ४२ जनामा रोग भेटिएको हो । यो संख्या अझ बढी हुन सक्ने देखिएको छ । स्क्रब टाइफस रोगले महामारीको रूप लिने हो कि भन्ने संकेत देखिँदासमेत त्यसको अध्ययन र व्यवस्थापनको तयारी हुन सकेको छैन ।

बुटवल क्षेत्रमा करिब १५ वटा अस्पताल रहेकामा चार अस्पतालको रेकर्डमा मात्र यति संख्या देखिएको हुँदा यो संख्या अझ बढी हुन सक्ने अनुमान छ । अस्पतालहरूबाट सूचना संकलन नहुँदा के–कतिलाई स्क्रब टाइफस रोग लागेको हो र कुन अवस्थामा छ भन्नेबारे अन्योल छ । जनताको स्वास्थ्यका लागि नेतृत्व गरिरहेको लुम्बिनी अञ्चल अस्पतालले बजेट नभएपछि यसको कामकारबाही अगाडि बढाएको छैन । अस्पतालले यस क्षेत्रका अस्पतालहरूबाट सूचना संकलन गर्ने, अध्ययन गर्ने, विश्लेषण गर्ने र रोकथाम तथा सावधानीका उपायहरू अघि बढाउनुपर्ने हो, तर त्यस्तो गरिरहेको छैन । विनियोजित बजेट प्रदेश सरकारमै रहेको हुँदा काम हुन नसकेको लुम्बिनी अञ्चल अस्पतालका मेडिकल रेकर्डर लक्ष्मीराज रेग्मी बताउँछन् । उनले रोगले साधारण अवस्थाको सीमा नाघेको हुँदा सतर्कता अपनाउनुपर्ने वेला आइसकेको बताए ।

प्रदेश ५ को सामाजिक विकास मन्त्रालयका स्वास्थ्य महाशाखा प्रमुख डा. उमाशंकर चौधरीले बजेट वितरण प्रक्रियाका कारण बजेट निकासामा ढिलाइ भएको बताए । उनले उक्त महामारी नियन्त्रणअन्तर्गतका कालाजार, स्क्रब टाइफसलगायतको बजेट छिट्टै निकासा गर्ने जानकारी दिए । ‘प्रदेशको संरचना स्थापना र वितरण प्रक्रियामा केही ढिलाइ भएको हो,’ डा. चौधरीरले भने, ‘अब हप्तादिनभित्रमा निकासा हुन्छ ।’  लुम्बिनी अञ्चल अस्पतालको रेकर्डमा चालू आर्थिक वर्षमा स्क्रब टाइफसबाट एकजनाको मृत्यु भएको छ । मृत्यु हुनेमा बुटवल उपमहानगरपालिका–११ की ६३ वर्षीया एक महिला छिन् । उनको १४ भदौमा उपचारका क्रममा मृत्यु भएको थियो ।

स्क्रब टाइफस रोग लागेमा मुख्यतः ज्वरो आउने, खोकी लाग्ने, मुटुले राम्रोसँग काम नगर्ने, पेट दुख्नेजस्ता लक्षण देखिन्छन् । यो रोगको सावधानीका लागि झाडीमा काम गर्दा पूरा शरीर छोपिने कपडा लगाउने, झाडी सफा गर्ने, मुसाबाट बच्नुपर्ने उनको सुझाब छ ।

घाँस तथा झाडीमा जाँदा ‘माइट’ नामक उक्त परजीवीले मानिसलाई टोकेमा स्क्रब टाइफस रोगको संक्रमण हुने लुम्बिनी अञ्चल अस्पतालका फिजिसियन डा. सुदर्शन थापाले बताए । डा. थापाका अनुसार स्क्रब टाइफस रोग लागेमा मुख्यतः ज्वरो आउने, खोकी लाग्ने, मुटुले राम्रोसँग काम नगर्ने, पेट दुख्नेजस्ता लक्षण देखिन्छन् । यो रोगको सावधानीका लागि झाडीमा काम गर्दा पूरा शरीर छोपिने कपडा लगाउने, झाडी सफा गर्ने, मुसाबाट बच्नुपर्ने उनको सुझाब छ । रोग लागेको शंका लागेमा चेकजाँचका लागि छिटो अस्पताल जानका लागि डा. थापाले सल्लाह दिए ।

अन्य रोगसँग मिल्ने केही लक्षणका कारण स्क्रब टाइफसबारे बिरामी र स्वास्थ्यकर्मीसमेत झुक्किने गरेका छन् । गत वर्ष स्क्रब टाइफसबाट ९१ जना प्रभावित भएकामा ४ जनाको मृत्यु भएको थियो ।

नांगा खुट्टाले खेतबारीमा टेक्ने, झाडीमा सुत्ने गरेमा तथा घरवरपर मुसा भएमा स्क्रब टाइफसको संक्रमण अधिक हुन्छ । घरभित्र र वरपरको वातावरण सफा राखेर, झाडीमा नांगो गोडा या हातले नछोएमा यसको जोखिम कम गर्न सकिन्छ ।

के हो स्क्रब टाइफस ?
खेतबारी वा झाडीमा मुसाको रगत चुसेर जिउने ‘माइट’ नामक परजीवीको माध्यमबाट मानिसमा स्क्रब टाइफस संक्रमण हुन्छ । झाडीमा बस्ने परजीवी (किर्ना) भित्र हुने ‘ओरेन्सिया सुसुगामोसी’ नामक जीवाणु शरीरभित्र प्रवेश गरेपछि यसको संक्रमण हुन्छ । यो परजीवी घाँस, झाडीमा बस्ने भएकाले घरभित्र मुसा पसेर किर्ना छोडेमा घरभित्रै पनि यो परजीवीले टोके स्क्रब टाइफसको संक्रमण हुन्छ ।

किर्नाले टोकेको ५ देखि ६ दिनमा व्यक्तिलाई ज्वरो आउने, शरीरमा रातो बिबिरा आउने, शरीर दुख्ने, ग्रन्थि सुन्निनेलगायत लक्षण देखिन्छन् । कतिपयको यो परजीवीले टोकेको भागमा कालो दाग देखिन्छ । कसैको भने दाग नदेखिन पनि सक्छ । समयमै उपचार नभएमा शरीरका विभिन्न अंगहरू मुटु, कलेजो, फोक्सो, मिर्गौलालगायतमा यसको संक्रमण फैलिएर मृत्युसमेत हुन सक्छ । यसको संक्रमणले कलेजो, मिर्गौलाजस्ता अंग फेल भएर बिरामीको ज्यान जान सक्छ ।

चिकित्सकका अनुसार नांगा खुट्टाले खेतबारीमा टेक्ने, झाडीमा सुत्ने गरेमा तथा घरवरपर मुसा भएमा स्क्रब टाइफसको संक्रमण अधिक हुन्छ । घरभित्र र वरपरको वातावरण सफा राखेर, झाडीमा नांगो गोडा या हातले नछोएमा यसको जोखिम कम गर्न सकिन्छ । घाँस भएको भुइँमा सीधै बस्ने या पल्टिने क्रममा यो परजीवी छालामा टाँसिने भएकाले त्यसो गर्नुहुँदैन । खेतबारीमा जाँदा लामो बाहुला भएका लुगा लगाउने, खुट्टामा बुटको प्रयोग तथा हातमा पन्जा प्रयोग गरेमा यसको जोखिमबाट बच्न सकिन्छ ।

लक्षण
– ज्वरो आउने ।
– शरीरमा राता बिबिरा देखिने ।
– बान्ता हुने ।
– खान मन नलाग्ने ।
– आँखा रातो हुने ।
– टोकेको भागमा कालो दाग बस्ने ।

कसरी बच्ने ?
– झाडी या बारीमा जथाभावी नबस्ने ।
– बारीमा जाँदा नांगो खुट्टाले नजाने ।
– घरवरिपरिको वातावरण सफा राख्ने ।
– चौर या झाडीमा सीधै नसुत्ने ।
– खेतबारीमा जाँदा पन्जाको प्रयोग गर्ने ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

अकल्पनीय लक्षणसहित फैलिँदै छ स्क्रब टाइफस


केही वर्षअघिदेखि मात्र जानकारीमा आएको स्क्रब टाइफस पछिल्ला दिनमा नियमितभन्दा भिन्नखालका लक्षण लिएर अस्पताल पुगेका बिरामीमा समेत देखिन थालेको छ । डरलाग्दो गरी फैलिरहेको यो रोग यही गतिमा फैलिरहे विकराल समस्या बन्ने चिकित्सकहरू बताउँछन् ।

शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवारोग अस्पतालका क्लिनिकल रिसर्च युनिट संयोजक डा. शेरबहादुर पुनका अनुसार पछिल्ला दिनमा स्क्रब टाइफसको सबैभन्दा डरलाग्दो पक्षका रूपमा यस रोगका बिरामीमा फरक–फरक र अकल्पनीय लक्षणहरू देखा परिरहेका छन् । उनका अनुसार उच्च ज्वरो, टाउको दुख्नु, आँखा रातो हुनु, लिम्फ ग्रन्थि सुन्निनु, पसिना बढी आउनु, छालामा कालो धब्बा देखिनु यसका नियमित र साझा लक्षण हुन् । ‘पछिल्लो समय झाडापखाला भएर आउने बिरामीमा पनि यो रोग प्रमाणित भएको छ,’ पुनले भने, ‘यसरी नयाँ–नयाँ लक्षण देखिनु र सर्वसाधारण र सरकारले पनि यसलाई सामान्य रूपमा लिनु खतरापूर्ण साबित हुन सक्छ ।’

सामान्य ज्वरोको जस्तै लक्षण देखिने स्क्रब टाइफस अहिले तीव्र गतिमा फैलिरहेको छ । यदि यस्तै अवस्था रहने हो भने केही वर्षमै यसले भयावह रूप लिने चिकित्सकहरूको चेतावनी छ ।

इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखा (इडिसिडी)को पछिल्लो तथ्यांकअनुसार राजधानीका विभिन्न अस्पतालमा प्रत्येक दिन करिब ५ देखि ६ जना बिरामीमा स्क्रब टाइफस पोजिटिभ देखिएको छ । परीक्षणमा आएभन्दा बाहेक पनि ठूलो संख्यामा यसका संक्रमित रहेको चिकित्सकको अनुमान छ ।

सामान्य ज्वरोको जस्तै लक्षण देखिने स्क्रब टाइफस अहिले तीव्र गतिमा फैलिरहेको र यदि यस्तै रहने हो भने केही वर्षमै यसले भयावह रूप लिने चिकित्सकहरूको चेतावनी छ ।

सन् २०१५ मा धरानमा ७ बालबालिकाको शंकास्पद मृत्यु भएपछि इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखा, टेकुले विस्तृत अनुसन्धान गरेपछि मृत्युको कारण स्क्रब टाइफस रहेको खुलेको थियो । तर, त्यसभन्दा धेरै वर्षअघिदेखि नै यो रोगको संक्रमण भएको अनुमान छ । सन् २००४ मा प्रकाशित हेल्थ बुलेटिनमा करिब ३.२ प्रतिशत ज्वरोका बिरामीमा यो रोगको संक्रमण रहेको उल्लेख छ । तर, रोग प्रमाणित भएको भने धरानमा बालबालिकाको मृत्यु भएपछि नै हो ।

सन् २०१५ पछिका ३ वर्षमा यो रोग यति द्रुत गतिमा फैलिएको छ कि अहिले हरेक ज्वरोका बिरामीमा यसको आशंका र परीक्षण गर्नुपर्ने अवस्था आइसकेको डा. पुनको भनाइ छ । जसरी विगतमा ज्वरो आउनासाथ टाइफाइड हुन सक्ने आशंका र त्यसको रोकथामका लागि सचेत हुनुपर्ने अवस्था थियो, त्यही स्तरमा स्क्रब टाइफसको संक्रमण पुगिसकेको चिकित्सकहरू बताउँछन् ।

सामान्य परीक्षणबाट पत्ता लाग्ने र सामान्य औषधिले निको हुने यो रोग पहिचान हुन नसकेमा शरीरका विभिन्न अंगमा जटिलता आउने र ३० प्रतिशतसम्म मृत्युको सम्भावना हुने गरेको छ ।

माइट नामक आँखाले देख्न नसकिने, (०.४एमएम)साइजको किर्नाको टोकाइबाट यो रोग सर्ने गर्दछ । यो किर्ना मुसाको शरीरमा बस्न रुचाउने हुनाले मुसा बढी हुने ठाउँमा यसको संक्रमण हुने सम्भावना पनि बढी हुन्छ ।
इडिसिडीको प्रोटोकलअनुसार टक्सिसाइक्लिन नामक औषधि ५ देखि १० दिनसम्म सेवन गर्दा यो रोगबाट बच्न सकिन्छ भने ८ वर्षमुनिका बालबालिका तथा गर्भवती महिलाले एक मात्रा एजिथ्रोमाइसिन सेवन गरेपछि रोग निको हुन्छ ।

गाउँमा खेतबारीमा काम गर्ने, जंगल जाने महिला तथा बालबालिका यो रोगको जोखिममा छन् । त्यसैगरी, सहरमा पनि जंगली क्षेत्रवरिपरि घुमफिर गर्ने मानिसमा यो रोग संक्रमणको सम्भावना बढी हुन्छ ।
वर्षायामका ४ महिनामा यो रोगको जोखिम बढी हुने गर्छ । विगत ३ वर्षमा यसको संक्रमण अत्यधिक बढेको छ । नेपालमा मात्र नभई छिमेकी देश भारतमा पनि यो रोगको संक्रमण पछिल्लो समय निकै बढिरहेको छ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

टाइफाइडभन्दा भयावह बन्दै स्क्रब टाइफस

गएका केही वर्षदेखि स्क्रब टाइफस संक्रमितको संख्या बढ्दोक्रममा छ । एपिडेमियोलोजी महाशाखाले केही दिनअघि सार्वजनिक गरेको तथ्यांकले यो वर्ष पनि स्क्रब टाइफस युद्धस्तरमा बढ्दोक्रममा रहेको देखाउँछ । बर्सेनि स्क्रब टाइफसले मृत्यु हुनेको संख्या बढेको पाइन्छ । केही समयअघिसम्म, खासगरी सन् २०१५ अगाडिसम्म खासै चर्चामा नआएको यो रोग हाल ज्वरो आएका बिरामीमा नियमित जाँच गर्दा पनि भेटिने गरेको छ ।

अहिले पनि गाउँघरका स्वास्थ्यकेन्द्रहरूमा स्क्रब टाइफसका बिरामीलाई टाइफाइड भन्दै उपचार गरिरहेको देखिन्छ । अझै पनि स्क्रब टाइफसबारे खासै चर्चा नहुनु तथा पहिचान गर्ने विधि नहँुदा यस्तो भएको हो । साथै, अझै पनि ज्वरो भन्नेबित्तिकै टाइफाइड भन्ने हाम्रो सोचमा परिवर्तन आइसकेको छैन भन्ने पनि यसले देखाउँछ । गत वर्ष मात्र यो पंक्तिकारले काठमाडौंका विभिन्न अस्पतालबाट रक्तपरीक्षणका लागि पठाएका ज्वरोका बिरामीमध्ये सयौँमा स्क्रब टाइफस प्रयोगशालाबाट निदान भएको थियो । कुनै चमत्कार नभए यो वर्ष यही संख्यामा वा त्योभन्दा बढी नआउला भन्न सकिँदैन । यो वर्ष पनि आजका मितिसम्म स्क्रब टाइफसका दर्जनौँ बिरामी भेटिइसकेका छन् ।

सन् २०१५ अगाडिसम्म खासै चर्चामा नआएको स्क्रब टाइफस हाल ज्वरो आएका बिरामीमा नियमित जाँच गर्दा पनि भेटिने गरेको छ ।

किन टाइफाइडभन्दा भयावह बन्दै छ ?
टाइफाइड खासगरी संक्रमित खानपानका कारण हुने गर्छ । वर्षौंदेखि र अहिले पनि सरकारी तथा निजीस्तरका संस्थाहरूले सफा खानेकुरा र पानीबारे जनचेतना फैलाउने तथा वेला–वेलामा अनुगमन गरी दण्ड–जरिवाना गर्ने गरेको हँुदा धेरै हदसम्म पानी तथा खानेकुराजन्य रोगहरू नियन्त्रण हँुदै गएका देखिन्छन् । तसर्थ, टाइफाइड सर्ने माध्यम पनि यही भएकाले आगामी दिनमा यसको संख्यामा कमी आउनेमा दुईमत देखिँदैन । त्यस्तै, टाइफाइड पहिचान गर्दा रगतको कल्चर गरेर हेर्ने गरिन्छ र बर्सेनि तथ्यांकहरू हेर्दा केही दर्जनमा मात्र ब्याक्टेरिया देखिने गरेको पाइन्छ । यो विधिबाट टाइफाइडको कीटाणु देखे मात्र निश्चित रूपमा टाइफाइड भएको मानिन्छ । यसबाहेक विडाल टेस्ट पनि गरिन्छ, जुन त्यति भरपर्दो मानिँदैन । यद्यपि, सबै स्वास्थ्यचौकीमा रगतको कल्चर गर्ने सुविधा नभएकाले यही विधिलाई आधार मानेर उपचार गर्ने गरिन्छ । त्यस्तै, हाल मानिसमा टाइफाइडविरुद्ध खोपको जानकारी र ज्ञान बढ्दै गएको देखिन्छ, जसलाई आगामी दिनमा टाइफाइड क्रमिक रूपमा कम हँुदै जाने बलियो आधार मान्न सकिन्छ । तर, स्क्रब टाइफसबारे अहिले पनि नेपालमा राम्रो जानकारी छैन भनेर ज्वरोका बिरामीलाई गरेको उपचारको प्रकृतिबाट नै देख्न सकिन्छ । यसले गर्दा स्क्रब टाइफसको जाँच गर्ने चलन कम हुँदै छ भने संक्रमितको संख्या ह्वात्तै बढ्दै छ । यसबाट टाइफाइडभन्दा स्क्रब टाइफस भयावह बन्ने सहजै अनुमान गर्न सकिन्छ ।

के गर्ने ?

यो चिगर माइटको टोकाइबाट सर्ने भएकाले यसबारे सर्वसाधारणमा जनचेतना बढाउनु जरुरी हुन्छ । हाल यो अत्यधिक मात्रामा ग्रामीण भेगमा देखिँदै आएकाले त्यहाँका स्थानीयवासीलाई रोगबारे, कसरी सर्छ र बच्ने पूर्वउपायहरूबारे राम्ररी जानकारी गराउनुपर्छ । त्यहाँ खटेका स्वास्थकर्मीले पनि यो रोगलाई ध्यानमा राखेर उपचार गर्नुपर्छ वा छुटाउनुहँुदैन । प्रयोगशाला जाँच गर्न सहज नहुने भएकाले लक्षणहरू मिलेमा, कहाँ फैलँदै छ भन्ने जानकारी राखेर र यसको उपचारमा प्रयोग हुने एन्टिबायोटिक एक–दुई दिन मात्र चलाएर हेर्दा सुधार भएमा स्क्रब टाइफस शंका गरी उपचारलाई निरन्तरता दिनुपर्छ । सहरी इलाकामा शंका लागे पहिचान गर्न टेकु अस्पताल वा केन्द्रीय प्रयोशाला पठाउन सकिन्छ । हाल यो ग्रामीण भेगमा मात्र नभई सहरी इलाकामा पनि देखिनेक्रम बढ्दो भएकाले यहाँ सेवा दिइरहेका स्वास्थकर्मीले पनि ज्वरो आएका बिरामीमा स्क्रब टाइफसलाई पनि विशेष ध्यान पुर्याएर जाँच तथा उपचार गर्नुपर्छ ।

स्क्रब टाइफस मृत्युदर ३० प्रतिशतसम्म हुने गरेको अनुसन्धानहरूले देखाएका छन् ।

स्क्रब टाइफसको समयमा पहिचान नभए बिरामीको मृत्युसमेत हुने गर्दछ । यसको मृत्युदर ३० प्रतिशतसम्म हुने गरेको भारतीय अनुसन्धानहरूले देखाएका छन् । नेपालमा स्क्रब टाइफसको मृत्युदरबारे राम्रो तथ्यांक पाउन अझै अनुसन्धानहरू गर्न बाँकी नै छ । यो रोगले भौगोलिक हिसाबले पनि आफ्नो सीमा बढाउँदै गएको देखिन्छ भने लक्षणहरू पनि नयाँ–नयाँ थपिँदै गएका देखिन्छन् । ज्वरो आयो कि टाइफाइड भन्ने पुरानो सोचमा आगामी दिनमा परिवर्तन आई स्क्रब टाइफस भन्ने समय आउँदै गरेको सहजै अनुमान लगाउन सकिन्छ । यसले टाइफाइडभन्दा स्क्रब टाइफस आगामी दिनमा भयावह रूपमा फैलँदै छ भन्ने संकेत गर्दछ ।

(डा. पुन, क्लिनिकल रिसर्च युनिट, शुक्रराज ट्रोपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालका संयोजक हुन् ।)

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै