सकियो गंगालालका निर्देशक शर्माको कार्यकाल, दोहोर्‍याउन मानेनन्, अब को ?

शहीद गंगालाल ह्दय केन्द्रका कार्यकारी निर्देशक डा. ज्योतिन्द्र शर्माको चार वर्षे कार्यकाल आजदेखि पूरा भएको छ । शर्मा कार्यकाल सकिएसँगै केन्द्र आजदेखि नेतृत्वविहीन भएको छ । तत्कालिन कार्यकारी निर्देशक डा. मनबहादुर केसीपछि अस्पतालको नेतृत्व सम्हालेका शर्माले दोस्रको कार्यकालका लागि जिम्मेवारी दिन अनिच्छा देखाएका छन् । शर्माले चार वर्षे कार्यकालयको अन्तिम दिन सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमा स्टाटस लेखेर आफ्नो कार्यकाल भौतिक पूर्वाधार निर्माण र अस्पतालका राजस्व बृद्धिका लागि महत्वपूर्ण बनेको दावी गरेका छन् ।

शर्माले निर्देशक भएलगतै निर्माण प्रारम्भ गराएको अस्पतालको ओपिडी भवन दुई साताअघि मात्रै प्रधानमन्त्रीबाट उद्घाटन गराएका थिए । ‘मैले सेवा प्रवाह, बिरामीको उपचार, कर्मचारीको बृद्धि विकास र अस्पतालका मासिक आम्दानीलाई ७ करोडबाट १३ करोड पु¥याउँन र अस्पतालको सेवालाई काठमाडौं बाहिर विस्तारमा महत्वपूर्ण काम गर्नसकेँ,’ शर्माले उल्लेख गरेका छन् ।

उनले आफूले गरेको यो काम अस्पतालका बोर्ड सदस्यहरु, मन्त्रालय सहयोगविना संभव नहुने समेत उल्लेख गरेका छन् । उनले एउटा कार्यकालयको ‘सम्मान, गर्व, सन्तुष्टीका साथ पूरा गरेको’ भन्दै उपप्रधान तथा स्वास्थ्यमन्त्री उपेन्द्र यादवले दोस्रो कार्याकालका लागि पनि नेतृत्व लिन  गरेको प्रस्तावको सम्मान गर्दै स्वीकार नगर्ने बताएका छन् । उनले नयाँ नयाँ कार्यकारी निर्देशक नियुक्ती प्रक्रिया अगाडी बढाउँन आग्रह गरेका छन् ।

सार्वजनिक अस्पतालमध्ये सबैभन्दा प्रभावकारी सेवा र उच्च व्यवस्थापनका लागि कहलिएको गंगालालको शर्माअघि डा. मनबहादुर केसी, डा. अरुण मास्के, डा. भगवान कोइरालाले सफल नेतृत्व दिएका थिए ।

अब को ?
आगामी कार्यकालका लागि अस्पतालको निर्देशक बन्न तीन जना चिकित्सक दौडमा देखिएका छन् । बरिष्ठ चिकित्सकमध्ये डा. रामेश कोइराला, डा. चन्द्रमाणि अधिकारी र डा. युवराज लिम्बुले नेतृत्वमा इच्छा देखाएका छन् । यी मध्ये सबैभन्दा सिनियर डा. कोइराला का लागि राजनीतिक र अन्य वातावरण खासै अनुकूल देखिएको छैन् । मन्त्रालयको नेतृत्वकर्ता दलका केही नेतासँग नजिक भएका डा. लिम्बु दौडमा अगाडि देखिएपनि अस्पतालका चिकित्सक र कमृचारी लिम्बुसँग बढी त्रास्त छन् ।

यसअघि काम गरेका अधिकांश संस्थाबाट समन्वय र क्लिनिक क्षमतामा प्रश्न उठेर निकालिएका लिम्बु अन्तर विभाग समन्वयमा समेत कम्जोर मानिन्छन् । प्रधानमन्त्री निकट दलको समर्थन रहेका डा. अधिकारीका लागि लिम्बुपछि वातावरण सहज छ । तर, मन्त्री र प्रधानमन्त्रीका दलबीच मन्त्रालयका गतिविधिमा उचित समन्वय नभएको अवस्थामा अधिकारीका लागि पनि अस्पतालका अध्यक्ष एवं स्वास्थ्यमन्त्रीको समर्थन जुटाउन त्यति सहज छैन् ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

गंगालाल अस्पतालमा नयाँ ओपिडी भवन, प्रधानमन्त्रीले भने– मुटुरोगको उपचारमा शिकारी युगको अन्त्य

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले गंगालाल अस्पतालको स्थापनाले मुटुरोगको उपचारको क्षेत्रमा शिकारीयुगको अन्त्य भएको बताएका छन् । गंगालाल अस्पतालका नवनिर्मित ओपिडी भवन एवं विस्तारित आकस्मिक सेवाको उद्घाटन गर्न पुगेका ओलीले सुरुमा रोगको निदान नभइकनै मान्ने मर्ने गरेको र त्यसलाई शिकारी लागेको भन्ने गरिएको प्रसंग उप्काउँदै अहिले त्यस्तो अवस्था नरहेको सुनाए ।

उनले गंगालाल अस्पताल स्थापना हुँदाको प्रसंगमा त्यतिबेला आफू गृहमन्त्री रहेको भन्दै चिकित्सकहरु मुटुको अस्पताल खोल्ने कुरा गर्दा निकै खुसी भएको सुनाए । ‘होचो सिलिङ भएको ठाउँ हुन्थ्यो भने, टाउको ठोकिन्थ्यो होला, म त्यति खुसी भएको थिएँ’ उनले भने, ‘मलाई चिन्ता भनेको शिकारयुगको अन्त्य होला र विज्ञान युगको सुरुवात होला कि नहोला भन्ने थियो’

ओलीले आफू सानो हुँदा अधिकांश मानिस मर्दा शिकारी लागेको, शिकारीले बाण हानेको भन्ने गरिएको सुनाए । ‘त्यही अस्पतालबाट अहिले १७ हजारको त ओपनहार्ट सर्जरी भएछ, यहीबाट नयाँ जीवन पाएकाहरु देशभर छन्’ ओलीले भने । ओलीले मुटुसँगै आँखा, प्लाष्टिक सर्जरी, मिगौला प्रत्यारोपणका क्षेत्रमा नेपालले उल्लेख्य प्रगती हाँसिल गरेको समेत बताए । ओलीले हाम्रा धर्मशास्त्रले अन्धविश्वास मात्रै नपस्किएको, विज्ञान प्रविधिको विकासका आधार र ज्ञान दिएको समेत बताए । ओलीले धवन्तरी, पतन्जलीदेखि चरकजस्ता तवस्वी र योगीहरु चिकित्सा विज्ञानमा धेरै प्रयोग गरेको बताए ।

म नक्कली हैन् अस्थायी बिरामी
प्रधानमन्त्री ओलीको स्वास्थ्यमा केही दिनदेखि स्वास्थ्यमा समस्या देखिएपनि अस्पतालको उद्घाटनमा आएको भन्दै अस्पतालका निर्देशकले स्वागत मन्तव्यकै क्रमा प्रसंग कोट्याएका थिए । निधार्रित समयभन्दा १ घण्टा ढिला पुगेको ओलीले स्वास्थ्यका कारण बसेरै संवोधन गरेपछि परम्परागत र आधुनिक चिकित्सा पद्धतिबारे करिव १ घण्टा धारप्रवाह दिए । ओलले मन्तव्य अन्त्य गर्ने समयमा भने, ‘यति धेरै बोल्यो नक्कली बिरामी रहेछ भन्नुहोला’ उनले भने, ‘म नक्कली बिरामी होइन् अस्थायी बिरामी ’

उनले आफू सुतिरहेको र निकै कर गरेपछि मात्रै आएको बताए । अन्य स्वास्थ्य समस्या के भएको थियो भन्ने नखुलाईकनै ओलीले मन्तव्यको बीचमा बुद्धिबंगारा झरेको प्रसंग उप्काए । ‘मेरो दायाँपट्टीको बुद्धिबंगारो हिजो आफै सुस्कियो, छामेर हेरेँ रगत पनि आएको थिएन् जरा पनि रहेनछ’ ओलीले थपे, ‘मेरो हजुरआमा १०१ वर्षको हुँदासम्म मकै चपाउँनुहुन्थ्यो’
उनले थपे, ‘मेरो हजुरआमालाई प्रेसर, सुगर केही थिएन, न कहिल्यै सुई लगाउँन दिनुभयो’ उनले भने, ‘उपचार भनेकै उहाँको एउटा खल र लोहोरो थियो, त्यसैमा कुटेर विभिन्न औषधि घरमै बनाएर खानुहुन्थ्यो’

भावुक बने निर्देशक,अवरुद्ध भयो गला
अस्पतालको इतिहास, थपिएको सेवाबारे जानकारी दिन मञ्चमा पुगेका अस्पतालका निर्देशक डा. ज्योतिन्द्र शर्माका गला मन्तव्यका क्रममा रोकिए । स्वार काप्यो – जब शर्माले आफूलाई सहयोग गर्नेका नाम लिए । शर्माले अस्पतालका पूर्व निर्देशकहरु डा. मनबहादुर केसी, डा. भगवान कोइरालादेखि आफूलाई निर्देशकको नियुक्ती हुँदाका स्वास्थ्यमन्त्री खगराज अधिकारीसम्मलाई सम्झे । श्रीमती, छोराछोरी, बाबुआमा र सासुससुरालाई धन्यवाद दिइरहँदा उनको गला अवरुद्ध भएका थिए । शर्माले आफ्नो कार्यकाल जम्मा १५ दिनमात्रै वाँकी रहेको भन्दै अगामी कार्यकालयका लागि आफूभन्दा योग्य व्यक्तिलाई निर्देशक बनाउँन समेत सरकारसँग आग्रह गरे ।

प्रधानमन्त्री दुई उपप्रधानमन्त्रीहरु ईश्वार पोखरेल र उपेन्द्र यादवसमेत उपस्थित कार्यक्रममा शर्मा २४ वर्षअघि ९ वेडबाट सुरु भएको अस्पताल अहिले मुटुरोगका सम्पूर्ण उपचार संभव भएको अन्तराष्ट्यि अस्पताल भएको बताए । उनले अस्पतालले हालसम्म १७ लाखलाई ओपिडी सेवा, ७० हजार प्रोस्युजुअर, १७ हजार ओपन हार्डसर्जरी र २३ हजार मुटुका शल्यक्रिया गरेको जानकारी दिए । करिव ५१ करोड लागतमा नवनिर्मित भवन चार वर्षअघि शर्मा नै निर्देशक भएपनि निर्माण प्रारम्भ भएको थियो । नवनिर्मित भवनबाट ३४ बेडको विस्तारित आकस्मिक कक्षसहित, ओपिडीसहित अन्य थुपै सेवा विस्तार गर्ने जानकारी शर्माले दिए । कार्यक्रममा तोकिएकै समयमा भवन निर्माण पूरा गर्न सघाएको भन्दै भवन विभागका इन्जिनियारसहित निर्माण कम्पनीसमेतलाई सम्मान गरिएको थियो ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

अस्पतालले गलत रगत चढाइदिएका कारण काखकी छोरी गुमाउँदाको त्यो क्षण…

छोरीलाई सानैदेखि मुटुको समस्या थियो । गंगालाल अस्पतालमा पटक–पटक चेकजाँचका लागि आउने गथ्र्यौं । श्रीमतीले छोरीको अप्रेसनका लागि डाक्टरले समय दिएको बताइन्, जतिवेला म रोजगारीको सिलसिलामा मलेसियामा थिएँ । श्रीमतीले आग्रहमा म नेपाल फर्किएँ ।

अप्रेसनका लागि १३ वैशाखमा छोरीलाई अस्पताल भर्ना गरियो । डाक्टरले १७ गतेका लागि अप्रेसनको समय दिएका थिए । त्यसैअनुरूप तयारी सुरु भयो । अप्रेसनका लागि ४ पौका रगत अस्पतालमै रहेको र २ पौकाका लागि दुईजना मानिस ल्याउन डाक्टरले भनेका थिए ।

मेरी छोरीसँगै अन्य ५ बिरामीको अप्रेसन भएको थियो । अप्रेसनको २४ घण्टाभित्र ५ जनाकै होस आयो । तर, छोरी ३६ घण्टा बितिसक्दा पनि होसमा आइनन् । म डाक्टरकहाँ गएर बुझ्दा ‘छोरीको मुटुमा धेरै प्वाल भएका कारण ठूलो अप्रेसन गरेकाले होस आउन बेर लाग्छ’ भनेर डाक्टरले आश्वसन दिए ।

मै धेरै पढेलेखेको पनि छैन । ४८ घण्टासम्म हुँदा पनि होस आएन । अरु बच्चाहरू बिस्कुट मागिरहेका थिए, तर हाम्री छोरी केही मागिरहेकी थिइन । म धेरै डराएको थिएँ, केही भयो कि छोरीलाई भनेर ।
छोरीलाई हेर्न गएँ, जहाँ छोरीको अनुहारभरि टेप लगाइएको थियो, मुख, आँखा, नाकबाट रगत आएको थियो । मैले डाक्टरलाई पुनः सोधेँ, ‘डाक्टर सा’ब ! हाम्री छोरीको यो सब कसरी भयो ? अरुका छोरीको सबै ठिकै छ । हाम्री छोरी केही बोल्दिन, चिया, बिस्कुट केही पनि माग्दिन ।’
डाक्टर भनिरहेका थिए, ‘बाबु, तिमी चिन्ता नगर, बिस्तारै ठिक हुन्छ ।’ ६ दिनसम्म डाक्टरले छोरीको होस फर्किने आश देखाइरहे ।

अप्रेसनका क्रममा गलत रगत चढाएका कारण छोरीको १७ गते नै मुत्यु भएको रहेछ । तर, ६ दिनसम्म हामीलाई कुनै पनि जवाफ दिएनन् । २३ गतेको दिन ३ बजे डाक्टरले भने, ‘तिम्री छोरीको मुत्यु भयो, सही गरेर लास बुझेर घर जाऊ ।’

मैले डाक्टरलाई भनेँ, ‘म लास लिएर जान्नँ । परिवारका सबै मानिस आउन लाग्नुभएको छ, अहिले म लास बुझ्दििनँ ।’
परिवारका अन्य सदस्यले हेर्दा रिपोर्ट धेरै सच्याइएको पाइयो । छोरीको रगतको समूह ‘ओ पोजेटिभ’ भएकोमा उनलाई ‘ए पोजेटिभ’ रगत चढाइएको थियो ।

डाक्टरले छोरी मुत्यु भएको घटना सुनाउँदा मेरो बोली बन्द भयो, आँखाबाट आँसु बर्सिन थाल्यो, त्यहीँ नै बेहोस भएछु । सानैमा छोरीलाई छोडेर विदेश गएको थिएँ, छोरीलाई काखमा राख्न पनि पाइएन ।
मैले डाक्टरलाई भनेँ, ‘म लास लिएर जान्नँ । परिवारका सबै मानिस आउन लाग्नुभएको छ, अहिले म लास बुझ्दििनँ ।’
परिवारका अन्य सदस्यले हेर्दा रिपोर्ट धेरै सच्याइएको पाइयो । छोरीको रगतको समूह ‘ओ पोजेटिभ’ भएकोमा उनलाई ‘ए पोजेटिभ’ रगत चढाइएको थियो ।
डाक्टरको कतिसम्मको लापरबाही भने बिरामीको मृत्यु भएको यतिका दिनसम्म पनि अहिलेसम्म मृत्युको कारणबारे कुनै जवाफ दिएका छैनन् । छोरीको लास आजसम्म कहाँ राखिएको छ, थाहा छैन । अन्य मानिसले भनाइअनुसार टिचिङ अस्पतालमा राखिएको सनेको छु । मैले भने आजसम्म छोरीको मुख देख्नसमेत पाएको छैन ।

अस्पतालको लापरबाहीका कारण एउटी कलिली बालिकाको ज्यान जाँदा न अस्पतालले दोषीलाई कारबाही गर्छ, न त मृत्युको कारणबारे नै बताउँछ । जनताको दुःख–पीडामा साथ दिनुपर्ने सरकारको नजरमा त हामीजस्ता सामान्य जनता पर्ने कुरै भएन । तर, हामी अन्तिम श्वाससम्म न्यायका लागि लडाइँ लडिरहन्छौँ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

मृत्युको पहिलो कारण मुटुरोग, नेपालका प्रमुख अस्पतालमा के छ उपचार अवस्था ?

विश्वमा नसर्ने रोगमध्ये मानव मृत्युको पहिलो कारणका रूपमा रहेको मुटुरोग दिन प्रतिदिन विकराल बन्दै गएको छ । प्रत्येक वर्ष विश्वमा १ करोड ७५ लाख मानिसको मृत्यु मुटुरोगका कारण हुने गरेको विश्व स्वास्थ्य संगठनको तथ्यांकले देखाएको छ । मुटुरोगबाट मृत्यु हुने मानिसको संख्या यसरी नै बढ्दै जाने हो भने सन् २०३० मा यो रोगबाट मृत्यु हुनेको संख्या २ करोड ३० लाख पुग्ने देखिन्छ ।

नेपालमा पनि जनसंख्याको १०–१५ प्रतिशतलाई मुटुरोग लाग्ने गरेको तथ्यांकमा उल्लेख छ । मुटु तथा रक्तनलीजन्य मुख्य रोगहरूमा कोरोनरी मुटुरोग, हृदयाघात, बाथ मुटुरोग, हृदयाघात, उच्च रक्तचाप, मस्तिष्काघातजस्ता रोग पर्छन् ।
विश्वमा ६०–७० वर्ष उमेर समूहका मानिसमा बढी मुटुरोग पाइएको छ । तर, नेपालमा भने ४०–५० वर्ष उमेर समूहका मानिसमा मुटुको समस्या धेरै पाइएको सहिद गंगालाल हृदयरोग केन्द्रका कार्यकारी निर्देशक डा. ज्योतीन्द्र शर्मा बताउँछन् ।
सहिद गंगालाल हृदयरोग केन्द्रले १५ पुस ०५५ मा बहिरंग सेवाको स्थापना गरेदेखि हालसम्म १४ लाख ४० हजार बिरामीको बहिरंग सेवामार्फत स्वास्थ्य परीक्षण गरिसकेको छ ।

डा. शर्माका अनुसार अस्पतालले हालसम्म करिब ५६ हजार बिरामीको विभिन्नखालको तथा २० हजार बिरामीको मुटुको शल्यक्रिया गरिसकेको छ । केन्द्रले सन् २०१७ मा १ लाख ५३ हजार ४ सय ६२ बिरामीको बहिरंग सेवामार्फत स्वास्थ्य परीक्षण गरेको छ भने १ हजार ७ सय ८२ वटा मुटुको विभिन्नखाले शल्यक्रिया सम्पन्न गरेको छ । केन्द्रले हालसम्म १४ हजारभन्दा बढी ओपन हार्ट सर्जरी सम्पन्न गरिसकेको छ । केन्द्रमा सन् २०१७ मा भर्ना भई उपचार गराउने बिरामीको संख्या १३ हजार ४ सय ५९ छ ।

सहिद गंगालाल हृदयरोग केन्द्रले १५ पुस ०५५ मा बहिरंग सेवाको स्थापना गरेदेखि हालसम्म १४ लाख ४० हजार बिरामीको बहिरंग सेवामार्फत स्वास्थ्य परीक्षण गरिसकेको छ ।

विकासोन्मुख देशका ३० प्रतिशत मानिसको मृत्युको कारण मुटुरोग बनेको मनमोहन कार्डियोथेरापिक एन्ड भास्कुलर सेन्टरका मुटुरोग विशेषज्ञ डाक्टर अनिल भट्टराई बताउँछन् । उनका अनुसार संसारमा नसर्ने रोगका कारण हुने मृत्युमध्ये मुटुरोग पहिलो कारण हो भने क्यान्सर दोस्रोमा पर्छ । कतिपय बच्चामा जन्मजात नै मुटुरोग लाग्ने भट्टराई बताउँछन् ।

मनमोहन कार्डियोथेरापिक एन्ड भास्कुलर सेन्टरमा ०७४ मा बहिरंग सेवामार्फत ५७ हजार ८ सय ९ बिरामीले उपचार गराएका थिए । त्यस्तै, सो वर्ष भर्ना भएर उपचार गराउनेमा ३ हजार ६ सय ८३ र आकस्मिक सेवा लिनेमा ६ हजार १ सय १० बिरामी थिए । यो संख्या ०७० मा बहिरंगतर्फ ४२ हजार ८ सय २८, भर्ना भएर उपचार गराउनेमा ३ हजार ७ सय २६ र आकस्मिकतर्फ ४ हजार ८ सय ६२ थियो । त्यसैगरी, ०७१ मा यो संख्या बहिरंगतर्फ ५१ हजार २ सय ३९, भर्ना हुनेमा ३ हजार ६ सय ४९ र आकस्मिकतर्फ ४ हजार ९ सय ९८ थियो ।

नेपालमा मुटुरोग बर्सेनि बढ्दै जानुमा सुर्तीजन्य पदार्थको सेवन, अस्वस्थ खानपान, शारीरिक परिश्रमको अभाव, मोटोपन, उच्च रक्तचाप, मधुमेह, उच्च कोलेस्टेरोल, मानसिक तनावजस्ता कारकतत्व रहेको चिकित्सकहरू बताउँछन् ।

०७२ मा भने बहिरंगतर्फ ५० हजार ७ सय २९, भर्ना हुनेमा २ हजार ९ सय ६० र आकस्मिकतर्फ ४ हजार ५ सय ९६ ले सेवा लिएका थिए, जुन अघिल्ला वर्षहरूको तुलनामा घटेको देखिन्छ । तर, ०७३ मा भने पुनः उक्त संख्या बढेको देखिन्छ । ०७३ मा बहिरंगतर्फ ५४ हजार २६, भर्ना हुनेमा ३ हजार ४ सय १५ र आकस्मिकतर्फ ५ हजार ५ सय ६१ ले उपचार गराएका थिए ।
अस्पतालको यो तथ्यांकले बर्सेनि मुटुरोगी बढ्दै गएको देखाउँछ । नेपालमा मुटुरोग बर्सेनि बढ्दै जानुमा सुर्तीजन्य पदार्थको सेवन, अस्वस्थ खानपान, शारीरिक परिश्रमको अभाव, मोटोपन, उच्च रक्तचाप, मधुमेह, उच्च कोलेस्टेरोल, मानसिक तनावजस्ता कारकतत्व रहेको चिकित्सकहरू बताउँछन् । उच्च रक्तचाप मुटु तथा रक्तनलीजन्य रोगको एउटा प्रमुख कारकतत्व मानिन्छ । यो रोगको कसै–कसैमा कुनै पनि लक्षण देखिँदैन । त्यसकारण उच्च रक्त रक्तचापलाई समयमै नियन्त्रण गर्न सकिएन भने यसले मुटु तथा मस्तिष्कमा क्षति पुग्न गई मानिसको अकस्मात् मृत्यु हुन सक्छ ।

मुटुरोगको उपचारलाई नेपाल सरकारले विशेष महत्व दिँदै आएको छ । नेपाल सरकारले १५ वर्षमुनिका बालबालिका तथा ७५ वर्षमाथिका ज्येष्ठ नागरिकलाई मुटुरोगको निःशुल्क उपचारका लागि बजेट प्रदान गर्दै आएको छ ।
नेपाल सरकारले चालू आर्थिक वर्षमा उक्त प्रयोजनका लागि १३ करोड रकम विनियोजन गरेको छ । गत आर्थिक वर्षको फागुन महिनामा सरकारले बाथ मुटुरोगीको सम्पूर्ण शल्यक्रिया निःशुल्क गर्ने निर्णय गरेपश्चात् ५ सय ९६ बिरामीको निःशुल्क शल्यक्रिया भइसकेको छ । नेपाल सरकारले उक्त प्रयोजनका लागि १५ करोड ९० लाख विनियोजन गरेको थियो ।

मुटुरोग लागिसकेपछि यसको उपचारको बाटो खोज्नुभन्दा पनि मुटुरोग रोकथामको क्षेत्रमा सरकारले ध्यान दिनुपर्ने सहिद गंगालाल हृदयरोग केन्द्रका कार्यकारी निर्देशक शर्मा बताउँछन् । रोकथामका कार्यक्रम सस्तो हुने र त्यसले मानिसलाई अकालमा मृत्यु हुनबाट जोगाउने भएकाले रोकथामका कार्यक्रम ल्याउनु आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै