एचआइभी संक्रमित रोगका कारण मर्दैन, समाजले दिने लाञ्छना र विभेदका कारण मर्छ

एचआइभी एक प्रकारको भाइरस हो । एड्स त्यस्तो अवस्था हो, जहाँ मानवमा शरीरको रोगसँग लड्ने क्षमता (प्रतिरोधात्मक शक्ति) ह्रास भएर अवसरवादी रोगहरु र अवसरवादी क्यान्सर देखिन्छन् । एचआइभी संक्रमित व्यक्ति एड्सको अवस्थामा पुग्नका लागि दशौँ वर्ष लाग्छ । समयमै पहिचान भई उपचार भएमा एड्सको अवस्था आउँदैन । एचआइभी संक्रमणको कारण शरीरको रोगसँग लड्ने फेलुलर इम्युनिटी (सिडी४ कोषिका) ह्रास गराउँदछ । यसको संख्या ५ सयदेखि १५ सयको हाराहारीमा हुन्छ । यो संक्रमण भएको ८–१० वर्षपछि सिडी४ कोषिका २ सयभन्दा कम भएको अवस्थामा एड्सका लक्षणहरु देखिन थाल्दछन् । यी कोषिकाहरुले हाम्रो शरीरमा रोगसँग लड्ने एक किसिमको शक्तिको रुपमा काम गर्दछ । यो कम भएको अवस्थामा टिभी, पिसिपी निमोनिया, क्रिप्टोकोकल मेनिन्जाइटिस, क्रोनिक डायरिया, मुख, घाँडी तथा आन्द्रामा क्यान्डिडा (ढुसी) को संक्रमण, लामो समयसम्म पखाला लाग्ने, शरीरको तौल घट्दै जाने, महिनौँ दिनसम्म ज्वरो आउने, साह्रो किसिमका अन्य ब्याक्टेरियाको निमोनिया, सेप्टिसिनिया हुने र विभिन्न किसिमका सोलिड क्यान्सर, रक्तकोषिकाका क्यान्सरहरु देखिन्छन् ।

कुनै व्यक्तिलाई एचआइभी संक्रमण भइसकेपछि त्यसको कारणले एड्सको अवस्थामा पुग्न १०औँ वर्ष लाग्न सक्छ । यसबीचमा मानिस विनालक्षणको हुने गर्छ । मानिस स्वस्थ देखिन्छ । यस अवधिमा विवाह गर्न सक्छ, अन्य पार्टनलाई एचआइभी संक्रमण गराउन सक्छ । रूप–रङ हेरेर एचआइभी छ कि छैन थाहा हुँदैन । जबसम्म हामीले रगतको परीक्षण गराउँदैनौँ, तबसम्म एचआइभी छ कि छैन थाहा हुँदैन । त्यसैकारण अघिल्लो वर्षको एड्स दिवसमा ‘आफ्नो अवस्था पहिचान गरौँ’ भन्ने नारा दिइएको थियो । विशेष गरेर जोखिमपूर्ण व्यवहार भएका व्यक्ति (असुरक्षित यौनसम्पर्क गर्ने व्यक्ति, इन्जेक्सनमार्फत ड्रग लिने व्यक्ति)ले एचआइभी संक्रमणको जाँच समयमै गराउनुपर्छ ।

एचआइभी नामक भाइरसका कारण शरीरको रोगसँग लड्ने प्रतिरोधात्मक शक्ति कमजोर भइसकेको अवस्थामा केही अवसरवादी रोग, अवसरवादी क्यान्सर भएको अवस्था नै एड्स हो । एचआइभी सार्ने मुख्य कारणमध्ये नेपालमा ७६ प्रतिशत असुरक्षित यौनसम्पर्कबाट सर्ने गरेको अनुसन्धानले देखाएको छ । त्यसैगरी, ड्रगमा फसेका मानिसले सुई आदान–प्रदान गरेको अवस्थामा र संक्रमति आमाबाट जन्मिएका २५ प्रतिशत बच्चामा एचआइभी संक्रमण हुने सम्भावना हुन्छ । कहिलेकाहीँ गुणस्तरहीन किटबाट रगत परीक्षण गर्दा पनि एचआइभी हुने सम्भावना रहन्छ ।

एचआइभीका कारण धेरै मृत्यु भइरहेको छ जसको मुख्य कारण मानिसले आफ्नो स्ट्याटस थाहा नपाउनु हो । नेपाल सरकारसँग औषधि खुवाउन सक्ने क्षमता छ । नेपालका ७८ भन्दा बढी एआरटी साइडबाट देशभर औषधि उपलब्ध छ । तर पनि बिरामीको समयमा पहिचान नहुनु प्रमुख समस्याका रूपमा रहेको छ । जो व्यक्तिले एचआइभीसम्बन्धी जोखिमपूर्ण व्यवहार रहेको छ, उसले जाँच गराउनुपर्छ । तर, त्यसो गरेको पाइँदैन, टिबी, ढुसीले ग्रस्त बनाइसकेपछि मात्र परीक्षणका लागिआउने गरेको पाइन्छ । मबाट असुरक्षित काम भएको छ, मलाई एचआइभी हुन सक्छ भन्ने ज्ञानको अभाव छ ।

नेपालमा पछिल्लो समय एचआइभी संक्रमितको संख्या २९ हजार ९ सयको हाराहारीमा रहेको अनुमान छ । पहिचान गरेर १८ हजार एचआइभी संक्रमितलाई एआरटी राखेका छौँ । नेपाल सरकारले सन् २०२० सम्ममा ९०/९०/९० को अवधारणा ल्याएको छ । ती २९ हजार ९ व्यक्तिबाट ९० प्रतिशत व्यक्तिको पहिचान गरेर तीमध्ये ९० प्रतिशतलाई एआरटीमा राख्ने र तीमध्ये ९० प्रतिशतमा भाइरल रोल्ड न्यून गराउने योजना छ । त्यसैअनुरूप विभिन्न किसिमका कार्यक्रम सञ्चालन भएका छन् । अहिलेको अवस्थामा हामीले लक्ष्यप्राप्तिका लागि अझै युद्धस्तरमा काम गर्नुपर्ने देखिन्छ । धेरै किसिमका कार्यक्रम बृहत् रूपमा गर्नु जरुरी छ ।

केही समयका लागि वैदेशिक रोजगारीमा जाने व्यक्ति, स्वास्थ्यबारे राम्रो जनचेतना नभएका व्यक्ति एचआइभी संक्रमणको जोखिम भए पनि परीक्षण नगरिएका कारण अवसरवादी रोग लागेर अस्पताल आउने संख्या धेरै छन् । प्रतिवर्ष झन्डै ३ सय ५० सय एचआइभी संक्रमित व्यक्ति शुक्रराज अस्पतालमा भर्ना हुने गरेका छन् । तीमध्ये १०–१२ प्रतिशतको मृत्यु हुने गरेको छ । उपचार गर्न निकै गाह्रो हुने रोगहरु साथै ल्याब सुविधाको सीमितताका कारण पहिचान गर्न नसकिने रोगहरुका कारण केही व्यक्तिको मृत्यु हुने गर्छ ।

हाम्रा जति पनि कार्यक्रम छन्, महिला यौनकर्मी दिदी–बहिनी, माइग्रेन्ट लेबर वर्कर, उनीहरुको परिवारका सदस्य, ड्रग प्रयोग गर्ने व्यक्ति, पुरुष समलिंगीहरु, यौनिक अल्पसंख्यक, गर्भवती महिलामा एचआइभी पहिचान तथा उपचारमा केन्द्रित छन् । पहिलो ९० लक्ष्य प्राप्तिका लागि यिनै वर्गका मानिसलाई तालिम दिएर एचआइभी परीक्षण गराई संक्रमितको खोजी गर्ने काम सुरु गरेका छौँ । यसै उद्देश्यलाई प्राप्त गर्न संक्रमितका यौन साथीहरु खोजी–खोजी एचआइभी परीक्षणलाई अघि बढाएका छौँ ।

दोस्रो लक्ष्य प्राप्तिका लागि सर्वसुलभ एचआइभी संक्रमणविरुद्ध दिइने एन्टटेक्ट्रेभाइरल थेरापी पुर्याउनका लागि देशैभरि ७८ भन्दा बढी एआरटी साइट र २० भन्दा बढी एआरटी डिस्पेन्सिङ साइट खोलिएको छ । तेस्रो लक्ष्य प्राप्तिका लागि देशका विभिन्न क्षेत्रमा एचआइभीको भाइरल मापन गर्ने मेसिनहरु राखिएका छन् । यो सुविधा काठमाडौंमा एनपिएचएल, शुक्रराज अस्पताल, वीर अस्पताल, काठमाडौंबाहिर पोखरा, सेती, धनगढी र विराटनगरमा राखिएको छ ।

एचआइभीका कारण धेरै मृत्यु भइरहेको छ जसको मुख्य कारण मानिसले आफ्नो स्ट्याटस थाहा नपाउनु हो । नेपाल सरकारसँग औषधि खुवाउन सक्ने क्षमता छ । नेपालका ७८ भन्दा बढी एआरटी साइडबाट देशभर औषधि उपलब्ध छ । तर पनि बिरामीको समयमा पहिचान नहुनु प्रमुख समस्याका रूपमा रहेको छ । जो व्यक्तिले एचआइभीसम्बन्धी जोखिमपूर्ण व्यवहार रहेको छ, उसले जाँच गराउनुपर्छ । तर, त्यसो गरेको पाइँदैन, टिबी, ढुसीले ग्रस्त बनाइसकेपछि मात्र परीक्षणका लागिआउने गरेको पाइन्छ । मबाट असुरक्षित काम भएको छ, मलाई एचआइभी हुन सक्छ भन्ने ज्ञानको अभाव छ । एचआइभी संक्रमणबाट बच्न एआरटी नामक औषधि प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

विश्वमा पहिलोपटक सन् १९८१ मा एड्स भएका बिरामी देखापरे । १९८४ मा भाइरसका कारण भएको हो भन्ने पुष्टि भयो । १९८७ मा एआरटीको औषधि प्रयोगमा आयो । १९९६ सम्म आइपुग्दा संक्रमितलाई प्रभावकारी तीन औषधि दिन सकियो भने भारइसलाई लामो समयसम्म न्यून बनाउने अध्ययनले देखायो । त्यसपश्चात् अहिलेसम्म पनि प्रभावकारी ३ औषधिको मिश्रण भएको औषधि प्रयोग गरिन्छ, जसलाई हाइली एक्टिभ एन्टिरेक्ट्रोभाइरल थेरापी (हार्ट) भनिन्छ । नेपालमा यो औषधिको सुरुवात २००४ मा २५ जना संक्रमितबाट सुरु गरिएको थियो । अहिले सन् २०१९ सम्म आइपुग्दा १८ हजार संक्रमितलाई यसको सेवन गराउन हामी सक्षम भएका छौँ । एक किसिमले यो ठूलो प्रतिफल हो ।

समयमै हार्टमा राखिएका बिरामी अन्य मानिससरह आफ्नो आयु बाँच्न सक्दछन् । हार्टको उपचारमा रहेर नियमित औषधि खाने र भाइरल लोड न्यून भइसकेका व्यक्तिहरु अकालमा मर्नुहुँदैन । दूरदराजका एआरटी सेन्टरहरूमा राम्रोसँग मोनिटरिङ भएको छैन । त्यसैकारण एआरटी खाएको मानिस पनि बिरामी परेर आइरहेका हुन्छन् । एरआरटी खाएर बिरामी पर्ने पनि धेरै कारण हुन्छन् । निर्देशनबमोजिम औषधि नखानु, बीचमै छाड्नु, औषधि लिन आउन समय नहुनुजस्ता धेरै समस्या यसका कारण हुन् ।

एचआइभी एड्स संग रहेको लाञ्छनाविभेद, अशिक्षाको कारणले एचआइभी जोखिममा भएतापनि एचआइभी परीक्षण गर्न डराउछन् । एचआइभी संक्रमित पत्ता लागेपनि लुकेर बस्ने गर्दछन् । समाजको हेलाको कारणले औषधि खान छोड्ने र ड्रग जाने, रक्सी धेरै पिउने जस्ता कार्यहरु गर्ने गर्दछन् । देशैभरी एआरटी साइड भएतापनि घर नजिकै केन्द्र भएतापनि कसैले देख्छ कि, थाहा पाउँछ कि, लाञ्छनाविभेद गर्छन् कि, अथवा गरेका कारणले एचआइभी संक्रमितहरु काठमाडौँका एआरटि साईडमा औषधि लिन आउने गर्दछन् । विस्थापित भएर घर छोडी अन्यन्त्र वास्थान बनाएर बसेका छन् ।

एचआइभी संक्रमितको संख्या घट्दै गएको देखिन्छ । देशभर ७८ वटा ठाउँबाट औषधि बाँडिनु तथा उपचारात्मक तथा जनचेतनामूलक विभिन्न कार्यक्रम बढ्दै गएपछि संख्या घट्नु स्वाभाविक हो । तर, साँच्चै यी कार्यक्रमको कभरेज सबैतिर छ कि छैन पत्ता लागउनु जरुरी छ । एआरटी खाएको मानिस एचआइभीकै कारण मर्नुहुँदैन, यदि कुनै व्यक्ति मर्छ भने कहीँ न कहीँ मोनिटरिङको पक्षमा कमजोरी छ भन्ने बुझ्नुपर्छ ।

नेपालमा २९ हजार ९ सय ४४ एचआइभी संक्रमित रहेको अनुमान गरिएकोमा करिब २१ हजार मात्र जीवित छन् । २१ हजारमध्ये १८ हजारले मात्र नियमित औषधि सेवन गरिरहेका छन् । यसबीचका बाँकी पहिचान भएका कहाँ गए, त्यसको खोजी हुनु जरुरी छ । औषधि सेवन गर्न आएका मानिस खान सुरु गरेपछि हराएका छन् । कोहीको मृत्यु भयो कि, विदेश को गए कि, औषधिको प्रयोग गर्नै छाडे कि, यसको तथ्यांक स्पष्ट हुनु जरुरी छ । यही नै यो कार्यक्रमको प्रमुख चुनौती हो । एचआइभी संक्रमितको पहिचान गर्ने जति पनि कार्यक्रम बनाएका छौँ, तिनको युद्धस्तरमा स्थानीय तहसम्म कार्यान्वयन गर्नु जरुरी छ ।

बच्ने उपाय
एकजना पार्टनरबाहेक अन्यसँग यौनसम्पर्क गर्नुहुँदैन । कोही व्यक्तिको पार्टनर खोज्ने बानी छ भने प्रत्येकपटक यौनसम्पर्क गर्दा कण्डमको सही प्रयोग गर्नुपर्छ । ड्रग लिने मानिसले सकेसम्म ड्रगको प्रयोग नगर्ने र नगरी नछोड्ने हो भने पनि सफा सुईको प्रयोग गर्नुपर्छ र साथीभाइबीच सुई आदान–प्रदान गर्नुहुँदैन । आफूमा एचआइभी संक्रमण छ कि छैन भनेर प्रत्येक आमाले एचआइभी परीक्षण गराउनुपर्छ । संक्रमण भइहालेको अवस्थामा तुरुन्तै एचआइभी संक्रमणविरुद्धको औषधि प्रयोग गर्नुपर्छ ।

स्वास्थ्यसंस्थामा काम गर्ने स्वास्थ्यकर्मीले युनिभर्सल प्रिकसन अपनाउनु जरुरी हुन्छ । कुनै कारणवश एचआइभी एक्पोज भएमा ७२ घण्टाभित्र प्रयोग गरिने पोस्ट एक्सपोजर प्रोफाइल एक्सेस प्रयोग गर्नुपर्छ । यो उपचार असुरक्षित यौनसम्पर्क वा अन्य जोखिमपूर्ण व्यवहार भएको अवस्थामा पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ । जो व्यक्ति एचआइभी संक्रमणको जोखिममा छन्, त्यस्ता व्यक्तिले प्रिएक्सपोजर प्रोफाइल एक्सेस लिन सकिन्छ ।

एचआइभी संक्रमितलाई निन्दा नगर्नुहोस् । एचआइभी भएको व्यक्ति तपाईंसरह बाँच्न सक्छ । जबसम्म हामी संक्रमितलाई लाञ्छना गलाउँछौँ, विभेद गर्छौैं, त्यतिवेलासम्म ऊ बाँचेर पनि मरिरहेको हुन्छ । एचआइभी एड्सको कारणले मानिस मर्दैन, समाजबाट पाएको लाञ्छना र भेदभावका कारणले मरिरहेको हुन्छ । एचआइभी संक्रमण लामो समयसम्म औषधि खाएर जीवन व्यवस्थापन गर्न सकिने रोग हो । एचआइभी संक्रमण सामान्य रोग हो, जुन छुँदा, सँगै बस्दा, जुठो खाँदा सर्दैन । तर, समाजले एचआइभी संक्रमितलाई अँगाल्न सकेको छैन । उनीहरूलाई विभिन्न लाञ्छना लगाउने र विभेद गर्ने गरिएको छ । मसँग २०–२२ वर्षअघिदेखि नियमित औषधि सेवन गरिरहेका संक्रमित छन् जो स्वस्थ छन् । उनीहरू विभिन्न पेसामा छन्, सामान्य रूपमा काम गरिरहेका छन् र स्वस्थ्य छन् । ती व्यक्तिलाई आफ्नो जीविकोपार्जन गरिरहँदा समाजको लाछना विभेदले आफेनो मनभित्र कुठालिएर बाचिँरहेको देखिन्छ ।

एचआइभी एड्स संग रहेको लाञ्छनाविभेद, अशिक्षाको कारणले एचआइभी जोखिममा भएतापनि एचआइभी परीक्षण गर्न डराउछन् । एचआइभी संक्रमित पत्ता लागेपनि लुकेर बस्ने गर्दछन् । समाजको हेलाको कारणले औषधि खान छोड्ने र ड्रग जाने, रक्सी धेरै पिउने जस्ता कार्यहरु गर्ने गर्दछन् । देशैभरी एआरटी साइड भएतापनि घर नजिकै केन्द्र भएतापनि कसैले देख्छ कि, थाहा पाउँछ कि, लाञ्छनाविभेद गर्छन् कि, अथवा गरेका कारणले एचआइभी संक्रमितहरु काठमाडौँका एआरटि साईडमा औषधि लिन आउने गर्दछन् । विस्थापित भएर घर छोडी अन्यन्त्र वास्थान बनाएर बसेका छन् ।

समाजलाई मेरो के अनुरोध छ भने एचआइभी संक्रमितलाई निन्दा नगर्नुहोस् । एचआइभी भएको व्यक्ति तपाईंसरह धेरै बाँच्न सक्छ । जबसम्म हामी संक्रमितलाई लाञ्छना गलाउँछौँ, विभेद गर्छौैं, त्यतिवेलासम्म ऊ बाँचेर पनि मृत्युको मुखमा पुगेको फिलमा  हुन्छ । एचआइभी एड्सको कारणले मानिस मर्दैन, समाजबाट पाएको लाञ्छना र भेदभावका कारणले मनमनै मरिरहेको हुन्छ । काठमाडौंमै हेर्ने हो भने एचआइभी संक्रमितले कोठा पाउने अवस्था छैन, स्कुलमा भर्ना पाउँदैन । संक्रमितप्रति समाजमा लाञ्छना र विभेदको अवस्था विकराल छ ।

अस्पतालमा डाक्टर, नर्सले पनि एचआइभी संक्रमितलाई छिछि–दूरदूर गरेको पाइन्छ । एचआइभी संक्रमितको चेकजाँच नगर्ने, उपचारमा ढिलाइ गर्नेजस्ता प्रवृत्ति अझै पनि कायम छ । संक्रमितप्रति समाजको दृष्टिकोण केही हदसम्म परिवर्तन भएको छ होला, तर लञ्छाना र विभेद आजको दिनमा पनि कायमै छ । सन् २०३० सम्मएचआइभी एड्सको महामारी अन्त्यगरी दिगो विकासको लक्ष्य प्राप्ति गर्नको निम्ति एचआइभी एड्स संक्रमण र मृत्यु जिरो बनाउन हटाउन आजैदखि लाञ्छना विभेद अन्त्य गर्न समुदायको प्रभावकारी भुमिका जरुरी छ ।

(हेल्थपपोस्टकर्मी पुष्पराज चौलागाईंसितको कुराकानीमा आधारित)

 

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

धर्म र विज्ञापनका कारण एड्सको औषधि खान छाड्दै संक्रमित

एचआईभी /एड्स लागेका व्यक्तिले नियमित रुपमा औषधी सेवन गर्नुपर्ने हुन्छ । तर, चितवनमा नियमित खाईरहेका बिरामीले पनि औषधी सेवन गर्न छाडेका छन् । उनिहरुले धर्म र मिडियामा बज्ने विज्ञापनका कारण ए.आर.भि औषधी सेवन गर्न छाडेका हुन् । ४ देखि ८ बर्षसम्म नियमित औषधी खाईरहका १३ जना बिरामीले धर्म र विज्ञापनका कारण औषधी खान छाडेको एड्स हेल्थसेन्टर फाउन्डेसन चितवनका कार्यक्रम संयोजक कृष्णहरी सापकोटा बताउँछन् ।

“दश महिना अघिसम्म हामीसंग ९ सय २२ जनाले एचआईभी संक्रमित व्यक्तिले खाने ए.आर.भि औषधी सेवन गर्नुहुन्थ्यो । अहिले माडीका ८ जना क्रिचियन धर्ममा लागेका कारण खान छाड्नुभएको छ । मिडियामा आर्यूवेदको प्रचार सुनेर मुग्लिनका पाँच जनाले ए.आर.भी औषधी नखाई आयूवेदीक औषधी खान लाग्नुभएको छ ।”,सापकोटाले भने, “उहाँहरुलाई सम्झाउन प्रयेत्न गर्दा पनि मान्नुभएको छैन ।” निःशुल्क पाईने औषधी खान छाडेर ललितपुरमा गएर महिनाको ३० हजार रुपैयाँ लाग्ने आयूर्वेदीक औषधी ल्याउने गरेको सापकोटाले बताए । क्रिचियन धर्ममा लागेपछि रोग निको हुने अन्धविश्वासका कारण ए.आर.भि औषधी खान छाडेको उनको भनाई छ । राज्यले एड्स लागेका विरामीलाई औषधी सेवन गर्न आउँदा लाग्ने यातायात खर्च समेत दिने गरेको छ ।

एचआईभी संक्रमित व्यक्तिले दैनिक सुत्ने समयमा ए.आए.भि.औषधी खानुपर्ने हुन्छ । तर, चितवनमा १ हजार ७सय ९३ जनालाई एचआईभी भएपनि ८ सय ८४ जनाले औषधी सेवन नगरको उनले बताए । चितवनमा अहिले ९ सय ९ जनाले नियमित रुपमा औषधी सेवन गरेका छन् । पुरुषको तुलनामा महिलाले नियमित रुपमा औषधी सेवन गरेको पाईको छ । भरतपुर अस्पताल भित्रको एआटी सेन्टरका अनसार अहिले ४ सय २९ महिला र ४ सय १९ जना पुरुषले नियमित औषधि खाएका छन् । एचआईभी व्यक्तिको संख्या हेर्दा पृुरुष बढि छन् । एआरटी सेन्टरको तथ्याङ्क अनुसार चितवनमा ९ सय ३१ पुरुष, ७ सय २३ महिला र १ सय ३९ जना बालबालिका एचआईभी देखिएको छ ।

असुरक्षित यौनसम्पर्क, एउटै सुई प्रयोग गरेमा, राम्ररी सफा नगरिएको सामानले टाटु गरेमा यौन रोग सर्ने सम्भावना बढि रहन्छ । विशेष गरी विदेशबाट फर्किएका व्यक्ति, भारतको सिमानामा बस्ने व्यक्ति र समलिङ्गी व्यक्तिमा एचआईभीको जोखिम उच्च रहेको छ ।  एड्स लागेका व्यक्तिले दैनिक औषधी सेवन गर्नुपर्ने हुन्छ । एचआईभी संक्रमित व्यक्तिले औषधी सेवन नगरेमा उसको छिटो मुत्यु समेत हुने गर्दछ । त्यसकारण एचआइभी एड्स रोकथाम गर्न चुनौती थपिएको भरतपुर अस्पतालका कन्सल्ट्यान्ट फिजिसियन डाक्टर कल्याण सापकोटा बताउँछन् । “सुरुमा त आफुलाई रोग लागेका बिषयमा नै अन्योल हुन्छन् । औषधी सेवन गर्न थालेपछि विरामीलाई वाक्कवाकी हुन्छ । विस्तारै सुधारउन्नुख अवस्थामा आएपछि विरामीले औषधी सेवन गर्न छाड्ने गरेका छन्,।” उनले भने, “नियमित औषधी सेवन गर्ने विरामीलाई प्रत्येक महिना अस्पताल बोलाउँछौँ ।”

जोखिमा परेपछि आफुलाई एचआईभी नसरोस भन्नका लागि ७२ घण्टा भित्र खाईने पिईपि औषधी सेवन गरिन्छ । सोे औषधी २८ दिनसम्म खानुपर्ने हुन्छ । यस्ता औषधी खाने व्यक्ति चितवनमा बार्षिक १५ देखि १५ जना रहेका छन् । अहिले पनि चिवतन भरतपुर आस्पतालका ४ जना स्वास्थ्य कर्मीले पिईपि औषधी सेवन गर्ने गरेको सापकोटाले बताए । सुरुका चरण कुनै लक्षण नदेखिने हुँदा एचआईभी संक्रमणको पहिचान गर्न कठिन छ । त्यो समयमा संक्रमितले भाइरस सार्ने सम्भावना सबैभन्दा उच्च हुन्छ । चितवनको तथ्याङ्क हेर्ने हो भने पनि ८० जना नयाँ बिरामी १० महिनामा थप भएका छन् ।

दश महिना अवधिमा १३ हजार ६२५ जनामा एचआइभी परीक्षण गरिएको थियो । यो संख्यामा भरतपुर अस्पतालमा गर्भवती महिलामा गरिएको परीक्षण समेत जोडिन्छ । चितवनमा एचआईभी संक्रमित ८जना गर्भवति महिलाले बच्चाको जन्म दिएका छन् । तर, उनिहरुमा एचआईभी संक्रमण फेला नपरेको जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय चितवनकी जनस्वास्थ्य नर्सिङ अधिकृत नन्दकलि चापागाईले बताईन् । उनले चितवनमा विस्तारै एचआइभी संक्रमितको संख्या घट्दै गएको समेत बताईन । उनले भनिन् –‘तुलनात्मक रुपमा संख्या घट्दो छ, तर अझै कतिपयले एचआइभी परीक्षण गर्नै मान्दैनन् ।’ एड्सकै कारण यो बर्ष ९ जनाले ज्यान गुमाएका छन् । एडस् रोकथाम गर्नका लागि जिल्लाका स्वास्थ्य केन्द्रमा निशुल्क एचआईभी एड्स परिक्षण गर्ने र चेतनामुलक कार्यक्रम गर्ने गरेको उनले बताईन् ।

एड्सबारे अधिकांश नकारात्मक सोच, भाइरस सरिहाल्ला भन्ने डरले उत्पन्न गराएको छ । मानिसहरुमा अझै चुम्बन र सामान्य रुपमा छुँदा पनि रोग सर्छ भन्ने धारणा छ । त्यसकारण अशुरक्षित यौन, धारिलो हतियारको प्रयोग नगर्ने र अन्धविश्वास जस्ता कुरीतिमा नलागि नियमित औषधी सेवन गर्न गर्नुपर्ने उनको भनाई छ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

एचआइभी संक्रमण घट्दै, रोकथाममा नेपालको आशलाग्दो प्रगति


प्रतिवर्ष १ डिसेम्बरमा मनाइने विश्व एड्स दिवस यसवर्ष नेपालमा ‘एचआइभी जाँच गराऔँ, आफ्नो अवस्था थाहा पाऔँ’ भन्ने मूल नाराका साथ मनाइने भएको छ । ‘एड्सविरुद्ध विश्व अभियान’ कार्यक्रममा ऐक्यबद्धता जनाउँदै विश्वभरका सरकारी, गैरसरकारी तथा निजी संघसंस्था, नागरिक समाज, सञ्चारमाध्यमलगायत सबै क्षेत्र र वर्ग एकजुट भई मनाइने विश्व एड्स दिवस एचआइभी पत्ता लागेको ७ वर्षपछि सन् १९८८ देखि मनाउन थालिएको हो ।

नेपालमा करिब ७६ प्रतिशत एचआइभी संक्रमण असुरक्षित यौनसम्पर्कका माध्यमबाट भएको पाइन्छ । नेपालको वर्तमान एचआइभीको अवस्थालाई केन्दीकृत महामारीको रूपमा परिभाषित गरिएको छ । यसको अर्थ एक वा सोभन्दा बढी एचआइभी सर्न सक्ने जोखिममा रहेको समुहमा एचआईभी संक्रमणदर ५ प्रतिशतभन्दा बढी तर सामान्य जनसंख्यामा एचआइभी संक्रमणदर १ प्रतिशतभन्दा कम हुनु हो ।

९०:९०:९० लक्ष्य
नेपाल सरकारले एचआइभी सम्बन्धमा सन् २०२० सम्मका लागि ९०:९०:९० लक्ष्य लिएको छ । उक्त लक्ष्यअनुसार ९० प्रतिशत एचआइभी संक्रमितले आफ्नो संक्रमण अवस्थाबारे थाहा पाउनेछन् । तीमध्ये ९० प्रतिशतको औषधोपचारमा पहुँच हुनेछ भने औषधि खानेमध्ये ९० प्रतिशतको शरीरमा भाइरसको भार न्यून भएको हुनेछ । स्वास्थ्यसेवा विभागका महानिर्देशक डा. गुणराज लोहनी ९०:९०:९० लक्ष्य पूरा गर्नका लागि सरकारको मात्र एकल प्रयास पर्याप्त नहुने बताउँदै सम्पूर्ण गैरसरकारी तथा निजी क्षेत्रलगायत आमजनसमुदायको सहयोगको आवश्यकता औँल्याउँछन् ।

नयाँ संक्रमित घट्दै, नेपालको आशलाग्दो सफलता
पछिल्लो ८ वर्ष (२०१०–०१७)को तथ्यांकलाई केलाउँदा विश्वव्यापी रूपमा एचआइभीको नयाँ संक्रमण १६ प्रतिशतले घटेको छ भने बच्चामा हुने संक्रमणमा ३५ प्रतिशतले कमी आएको छ भने एड्सका कारण सबैभन्दा बढी मृत्यु भएको वर्ष सन् २००४ देखि २०१७ सम्म आइपुग्दा एड्सको कारणले हुने मृत्यु ५१ प्रतिशतले घटेको छ । नेपाल उक्त ८ वर्षको अवधिमा नयाँ संक्रमणदर उल्लेख्य घटेको पाइएको छ । अनुमानित संक्रमितको संख्यालाई आधार मान्दा नेपालमा ०१० को तुलनामा ०१७ मा नेपालमा ६१ प्रतिशतले नयाँ संक्रमण घटेको देखाएको छ । उक्त तथ्यांकअनुसार नेपाल एचआइभी उपचार तथा रोकथाम अभियानमा विश्वमा राम्रो देश प्रगति गर्ने देशको अग्रपंक्तिमा देखिएको छ । नेपालमा निःशुल्क उपचारको उपलब्धता र रोकथामका कार्यक्रमहरूको प्रभावकारिताका कारण सफलता मिलेको राष्ट्रिय एड्स तथा यौनरोग नियन्त्रण केन्द्रका सूचना अधिकारी वीरबहादुर रावल बताउँछन् । उनका अनुसार नेपालमा सरकारी, गैरसरकारी, दातृनिकायका तर्फबाट एचआइभीको क्षेत्रमा बर्सेनि करिब २ अर्ब रूपैयाँ खर्च हुने गरेको छ, जसमा नेपाल सरकारका तर्फबाट ७५ करोड खर्च हुने गरेको छ ।

एचआइभी संक्रमण घटाउँदै एड्सको महामारीलाई अन्त गर्ने दिगो विकास लक्ष्य प्राप्तिका लागि सन् २०३० सम्मको लक्ष्य निर्धारण गरिएको छ ।

संक्रमणको पछिल्लो अवस्था
सन् २०१७ को अन्तसम्म संसारभर ३ करोड ६९ लाख व्यक्तिमा एचआइभी संक्रमण भएको अनुमान गरिएको छ, जसको ५९ प्रतिशत अर्थात् २ करोड १७ लाखजना मात्र एआरभी उपचारमा छन् । नेपालमा उक्त अवधिसम्म ३१ हजार २० जनामा संक्रमण भएको अनुमान छ भने २१ हजार १ सय ४८ जना संक्रमित हालसम्म सार्वजनिक भएका छन् । तीमध्ये १६ हजार ४ सय ४८ जना उपचारमा छन् । संक्रमितमध्ये पुरुषको संख्या १९ हजार २० छ । १५ देखि ४९ वर्ष उमेर समूहको वयष्क जनसंख्यामा एचआइभीको व्याप्ततादर ० दशमलव १५ प्रतिशत छ । नेपालमा करिब ७६ प्रतिशत एचआइभी संक्रमण असुरक्षित यौनसम्पर्कका माध्यमबाट भएको पाइन्छ । नेपालको वर्तमान एचआइभीको अवस्थालाई केन्दीकृत महामारीको रूपमा परिभाषित गरिएको छ । यसको अर्थ एक वा सोभन्दा बढी एचआइभी सर्न सक्ने जोखिममा रहेको समूहमा एचआइभी संक्रमणदर ५ प्रतिशतभन्दा बढी तर सामान्य जनसंख्यामा एचआइभी संक्रमणदर १ प्रतिशतभन्दा कम हुनु हो ।

नेपालमा पछिल्लो १० वर्षमा प्रतिवर्ष थप संक्रमित संख्या

उच्च जोखिम समूह
नेपालमा एचआइभी संक्रमणको उच्च जोखिममा रहेका समुहहरूमा सुईद्वारा लागुपदार्थ प्रयोगकर्ता, पुरुष समलिंगी तथा तेस्रोलिंगी, रोजगारीका लागि विदेसिने समूह र जेलका कैदी हुन् । सुईद्वारा लागुपदार्थ प्रयोग गर्नेहरू र पुरुष समलिंगी यौनकर्मीमा एचआइभी संक्रमणदर अरु जोखिम समूहभन्दा उच्च छ । एचआइभी तथा एड्ससम्बन्धी क्रियाकलापहरू राष्ट्रिय एचआइभी रणनीतिक योजना २०१६–२०२१ ले निर्देश गरेअनुरूप सञ्चालित छन् ।
एचआइभी संक्रमण घटाउँदै एड्सको महामारीलाई अन्त गर्ने दिगो विकास लक्ष्य प्राप्तिका लागि सन् २०३० सम्मको लक्ष्य निर्धारण गरिएको छ । उक्त लक्ष्य हासिल गर्नका लागि एचआइभी रोकथाम, हेरचाह, सहयोग तथा उपचारसम्बन्धी कार्यक्रमलाई तीव्रता दिन विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गरी यस वर्षको एड्स दिवस मनाउन लागिएको राष्ट्रिय एड्स तथा यौनरोग नियन्त्रण केन्द्रले जनाएको छ ।

के छन् एड्स दिवससम्बन्धी केन्द्रका कार्यक्रम ?
– देशका विभिन्न भागमा एचआइभी शिविर चलाउन २ लाख ८० हजार टेन्स बिटहरू सबै जिल्लामा पठाइएको छ । सबै क्षेत्रमा आइएनजियोहरूलाई परिचालन गर्न पत्राचार गरिएको छ ।
– लक्षित वर्गसम्म चेतना पुर्याउन विभिन्न मिडियालाई आह्वान गरिएको छ ।
– विज्ञहरूमार्फत विभिन्न मिडियामा अन्तर्वार्ता तथा टक सो कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिसकिएको छ ।
– काठमाडौं उपत्यकामा एचआइभी परीक्षणका लागि पुरानो तथा नयाँ बसपार्क, लगनखेल र भक्तपुरको सूर्यविनायकमा स्टलहरू खडा गरिएका छन् ।
– स्वास्थ्यसेवा विभागको तालिमकेन्द्रको हलमा शनिबार बिहान ९ बजेदेखि रक्तदान कार्यक्रम आयोजना हुँदै छ ।
– स्वास्थ्यमन्त्रीबाट एचआइभी एप्लिकेसनको शुभारम्भ हुँदै छ ।
– चेतनामूलक प्रचार सामग्रीहरू सबै स्थानीय तहसम्म पुर्याइएको छ ।
– एचआइभीका क्षेत्रमा योगदान गर्ने विभिन्न व्यक्तित्व तथा संघसंस्थालाई सम्मान गर्ने कार्यक्रम छ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै