बढी नुन खाँदा लाग्न सक्छ यस्तो गम्भीर रोग

बढी नुन खानु स्वास्थ्यका लागि निकै व्यफाइदा जनक हुन्छ । धेरै नुन सेवन गर्दा मानिसलाई विभिन्न रोग पनि लाग्छ सक्छन् । धेरै नुन खाँदा खानाको स्वाद मात्रै बिग्रीदैन, ब्लड प्रेसर बढ्नुका साथै मुटु सम्बन्धि थुप्रै घातक रोग लाग्ने सम्भावना पनि हुन्छ । यदी धेरै नुन खानु खाए क्यान्सर जस्तो गम्भीर रोगको जोखिम पनि बढ्छ ।

मान्छेले आफूले दिनमा कति नुन खाँदा स्वास्थ्यलाई फाइदा पु¥याउँछ भन्ने कुरामा ध्यान दिनुपर्छ । कतिपय खाने कुरामा नुनको मात्र बढी हुन्छ । त्यस्ता खानेकुराले स्वास्थ्यमा असर पु¥याउने सम्भावना हुन्छ । त्यसैले खाने कुरामा विशेष ध्यान दिनुपर्छ । दिनमा व्यक्तिले दिनमा २,३०० मिलिग्राम नुन सेवन गर्नु उपयुक्त मानिन्छ । यो पनि बढी नुन सेवन गर्ने व्यक्तिका लागि बढी उपयुक्त हो । तर, सामान्य मान्छेका लागि १,५०० मिलिग्राम भन्दा बढी नुन सेवन गर्नु उपयुक्त मानिदैन ।

हामी नुनको सेवनमा ध्यान दिँदैनौ र हाई ब्लडप्र्रेसरको सिकार हुन पुग्छौं । नुन बढी सेवन गर्दा मुटु सम्बन्धि रोग बढ्ने खतरा हुन्छ । बढी नुन सेवन गर्दा डिहाइड्रशनकाके समस्या पनि हुने सम्भावना हुन्छ । स्वास्थ्यमा सोडियमको मात्रा बढी हुन्छ । तर, यो मात्रा आवश्यकता भन्दा बढी भयो भने यसले शरीरमा थुप्रै नकरात्मक असर गर्छ । त्यसैले डाक्टरले कम नुन खाने सुझाव दिनेगर्छन् । यदि आहारामा सोडियमको मात्रा बढी भयो भने ब्लडप्रेसर हाई हुने समस्या हुन्छ ।

शरीरमा नुनको मात्रा बढी भए रक्त प्रवाह बढ्छ । यसले मुटु र धमनिमा अतिरिक्त दवाव दिएर स्वास्थ्यमा नकरात्मक असर पुगाउँछ । धेरै नुन खाँदा हर्टअट्याकको सम्भावना पनि हुन्छ । धेरै नुन खाँदा मिर्गौलाको पत्थरी हुने सम्भावना पनि हुन्छ । बढी नुन खाँदा पिसावमा क्याल्सिएमको मात्रा बढ्छ । क्याल्सिएमको मात्रा बढी भयो भने मिर्गौलाको पत्थरी हुने सम्भावना हुन्छ । यदि मिर्गौलामा पत्थरी भयो बुझ्नुस् की तपाई बढी नुन सेवन गर्नुहुन्छ । बढी नुन सेवन गर्दा मोटोपन बढ्छ । त्यसैले हामीले सधै नुन खाँदा सम्मेमितता अपनाउनु पर्छ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

घरेलु हिंसापीडितमा खतरनाक रोग दोब्बर, उपचार लामो र कठिन : शोध

घरेलु शोषण झेल्ने महिलामा फाइब्रोमायल्जिया तथा क्रोनिक थकान सिन्ड्रोम (सिएफएस) विकसित हुने सम्भावना अधिक हुने एक शोधले देखाएको छ ।
‘जर्नल अफ इन्टरपर्सनल भायलेन्स’मा प्रकाशित एक शोधका अनुसार घरेलु हिंसा वा शोषणको अनुभव गर्ने महिलामा फाइब्रोमायल्जिया तथा क्रोनिक फ्याटिग (थकान) सिन्ड्रोम (सिएफएस) विकसित हुने सम्भावना लगभग दुईगुणा हुने निष्कर्ष प्रस्तुत गरिएको छ । बेलायतमा बर्मिङघम र वारविक विश्वविद्यालयका शोधकर्ताहरूले गरेको यो शोधले घरेलु हिंसाले महिलालाई कुन हदसम्म मानसिक तथा शारीरिक रूपले बेचैन बनाउँछ भन्ने देखाएको छ । यसका अलावा यस्ता महिलामा कुनै पनि रोगको उपचारको प्रभाव कम हुने शोधले देखाएको छ ।

फाइब्रोमायल्जिया यस्तो रोग हो जो पूरै शरीरमा दुखाइको कारण बन्छ । त्यस्तै, सिएफएसमा लक्षणहरूको विस्तृत शृंखला हुन्छ, जसमध्ये अधिकांश सामान्य थकानसँग सम्बन्धित हुन्छन् । यी दुवै रोग दीर्घकालीन हुन् । हामीलाई थाहै छ, घरेलु शोषणको नकारात्मक असर पीडितलाई मात्र नभएर तिनका सन्तानलाई पनि पर्ने गर्छ । शोधकर्ता बताउँछन्, ‘पहिलेको तुलनामा घरेलु हिंसा झन् बढ्दै गएको छ ।’

शोधमा घरेलु हिंसा वा शोषणको अनुभव गर्ने महिलामा फाइब्रोमायल्जिया तथा क्रोनिक फ्याटिग सिन्ड्रोम (सिएफएस) विकसित हुने सम्भावना लगभग दुईगुणा हुने निष्कर्ष प्रस्तुत गरिएको छ । बेलायतका घरेलु हिंसापीडितमा गम्भीर मानसिक रोग विकसित हुने सम्भावना तीनगुणा बढी छ । बेलायतजस्तो विकसित देशमा महिलामाथिको घरेलु शोषण २७.१ प्रतिशतले बढेको शोधकर्ताको दाबी छ ।

यो अध्ययन भारतीय मूलका शोधकर्ता तथा बर्मिङघम विश्वविद्यालयका सहलेखक सिद्धार्थ बन्धोपाध्यायले गरेका हुन् । बन्धोपाध्यायले शोधमा भनेका छन्, ‘दीर्घकालीन रोगका अधिकतर घटना (जस्तै, सिएफएस) घरेलु हिंसाले पीडित महिलामा बढी हुन्छ । यसको असरलाई नियाल्दा अवस्था गम्भीर छ । शोधमा १८ हजार ५ सय ४७ महिलामा गरिएको अध्ययनमा सन् १९९५ को तुलनामा २०१७ मा यस्ता घटनामा धेरै वृद्धि आएको देखाइएको छ ।

घरेलु हिंसाको दुरुपयोगको व्यापकतालाई ध्यानमा राख्दै शोधकर्ताहरूले भनेका छन्– फाइब्रोमायल्जिया र सिएफएसका बिरामीले प्रायः उपचारमा ढिलाइको सामना गर्नुपर्ने हुन्छ । यस्तो स्थितिमा रोगबारेको सीमित बुझाइका कारण उपचारमा समस्या भइरहेको छ । त्यसैले चिकित्सकहरूले यस्ता बिरामीको उपचारका क्रममा विशेष ध्यान दिनु आवश्यक छ ।

शोधकर्ताले महिलामा फाइब्रोमायल्जिया र सिएफएस विकसित दर बढ्ने खतरा औँल्याएका छन् । घरेलु शोषण झेल्ने महिलामा यस्ता रोग लगातार बढ्दै गएको पाइएको छ । बर्मिङघम विश्वविद्यालयको नेतृत्वमा भएको पछिल्लो अध्ययनले देखाएको छ कि बेलायतका घरेलु हिंसापीडितमा गम्भीर मानसिक रोग विकसित हुने सम्भावना तीनगुणा बढी छ । शोधकर्ता जोहट सिंह चन्दनका अनुसार हाल संयुक्त अधिराज्य (युके) मा महिलामाथिको घरेलु शोषण २७.१ प्रतिशतले बढेको छ । यद्यपि, बेलायतमा घरेलु शोषण झेल्ने पुरुषको संख्या पनि लाखौँमा छ ।

घरेलु हिंसाको दुरुपयोगको व्यापकतालाई ध्यानमा राख्दै शोधकर्ताहरूले भनेका छन्– फाइब्रोमायल्जिया र सिएफएसका बिरामीले प्रायः उपचारमा ढिलाइको सामना गर्नुपर्ने हुन्छ । यस्तो स्थितिमा रोगबारेको सीमित बुझाइका कारण उपचारमा समस्या भइरहेको छ । त्यसैले चिकित्सकहरूले यस्ता बिरामीको उपचारका क्रममा विशेष ध्यान दिनु आवश्यक छ । उपचारसँगसँगै महिलामाथिको घरेलु हिंसा कम गर्नेतर्फ ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्ने सुझाब शोधकर्ताको छ । अध्ययनका अनुसार घरेलु दुर्व्यवहार झेलिरहेका मानिसले अत्यधिक शारीरिक तथा मनोवैज्ञानिक तनावको अनुभव गर्न सक्छन् ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

जलवायु परिवर्तनको असर : उन्मूलनको अवस्थामा पुगेका रोगले लिन थाले महामारीको रूप

जलवायु परिवर्तनको असर दिनप्रतिदिन बढ्दो छ । पछिल्लो समय मानव स्वास्थ्यले जलवायु परिवर्तनको प्रत्यक्ष असर खेपिरहेको छ । जलवायु परिवर्तनकै असरस्वरूप नेपालसँगै विश्वभर नै उन्मूलनको अवस्थामा पुगेका रोगहरूले पुनः महामारीको रूप धारण गर्न थालेका छन् । जलवायु परिवर्तनकै कारण नेपालमा निमूलन घोषणा गर्न लागिएका रोगहरू बढ्दै गई पुनः प्रकोपको रूप धारण गर्न थालेको स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले जनाएको छ ।

पहिले–पहिले खासगरी तराईका क्षेत्रमा देखिने लामखुट्टेको वासस्थान बढ्दै गई मुलुकभर नै फैलिएको अवस्था छ । यसका कारण अहिले डेंगुरोगले अनियन्त्रित रूपमा देशका सम्पूर्ण भागमा महामारीको स्वरूप लिन पुगेको छ । डेंगु नियन्त्रणका निमित्त चालिएका सम्पूर्ण कदम प्रभावहीनसिद्ध भइरहेका छन् भने अधिकांश जिल्लामा रोग फैलिसकेको अवस्था छ । बिहीबार स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय र विश्व स्वास्थ्य संगठनको सहकार्यमा आयोजित कार्यक्रममा जलवायु परिवर्तनले गर्दा विभिन्न रोगको प्रकोप फैलिँदै गएको र यसलाई नियन्त्रण गर्न नसकिएको खण्डमा स्वास्थ्य क्षेत्रमा विकराल अवस्था निम्तिने खतरा विज्ञहरूले औँलाएका छन् ।

जलवायु परिवर्तनले निर्मूलन घोषणा गर्न लागिएका रोगले थप चुनौती दिँदै
नेपालमा कालाजार, औलो, मलेरियाजस्ता कीटजन्य रोग निर्मूलनको अवस्थामा पुगेकोमा देशका कुनाकाप्चामा पुनः देखिन थालेका छन् । पहिलोपटक सन् २००४ मा चितवनमा देखिएको डेंगुले सन् २०१० मा चितवनमा महामारी रूप लिएको थियो । तर, हाल आएर देशैभर डेंगुको फैलावट अनियन्त्रित बन्दै गएको छ । झन्डै साढे ३ महिनादेखि निरन्तर नियन्त्रणका प्रयास गरिँदै आए पनि हाल ४२ वटा जिल्लालाई डेंगुले नराम्ररी प्रभावित बनाइसकेको स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका प्रवक्ता महेन्द्रप्रसाद श्रेष्ठले जानकारी दिए ।

‘कालाजार निर्मूलन गर्ने पहिलो देश बन्ने लक्ष्यका साथ घोषणा प्रक्रियामा थियौँ, तर मुगु, प्युठान जिल्लामा पुनः कालाजार देखियो,’ प्रवक्ता श्रेष्ठले भने, ‘मौसम परिर्वतनका कारण हिजो नभएका रोगहरू आज फैलिँदै गएको छन् ।’

सिंगापुरमा कुनै समय उन्मूलनको अवस्थामा पुगेको डेंगुले अहिले महामारीको रूप दिँदै छ । त्यस्तै, थाइल्यान्डमा यसले महामारीको रूप लिइसकेको छ भने त्यहाँको सरकारले आपत्काल घोषणा गरिसकेको छ । दक्षिण अमेरिकाका होन्डुरसलगायत तीन देशमा पनि आपत्कालको घोषणा गरिएको छ भने फिलिन्सको अवस्था पनि त्यस्तै छ ।

विश्वभर नै ब्युँतिँदैछन् निर्मूल गरिएका रोग
सिंगापुरमा कुनै समय उन्मूलनको अवस्थामा पुगेको डेंगुले अहिले महामारीको रूप दिँदै छ । त्यस्तै, थाइल्यान्डमा महामारीको रूप लिइसकेको छ भने त्यहाँको सरकारले संकटको घोषणा गरिसकेको छ । दक्षिण अमेरिकाका होन्डुरसलगायत तीन देशमा पनि आपत्कालको घोषणा गरिएको छ भने फिलिन्सको अवस्था त्यस्तै छ ।

पछिल्ला २ दशकमा विश्वमा २१ भन्दा बढी नयाँ रोग
सन् २००० पछि हेर्ने हो भने संसारमा २१ वटाभन्दा बढी नयाँ रोग थपिएका छन् । सन् १८०० मा संसारको जनसंख्या १ अर्ब थियो, हाल ७ अर्ब ६० करोडको हाराहारीमा छ । यरी हेर्दा हाल संसारभर प्रतिवर्ष १० देखि १२ करोड मानिस थपिँदै छन् । मानिसले धेरै प्राकृतिक दोहन गरेका कारण जलवायुमा परिवर्तन आएसँगै विभिन्न रोगहरू फैलिँदै गएको श्रेष्ठ बताउँछन् ।

जलवायु परिवर्तन अथवा विषमताका कारण स्वास्थ्य क्षेत्रमा दूषित पानी र खाना, वायु प्रदूषण र पोषणको कमीबाट हुने रोग, चोटपटक तथा मनोरोगलगायत समस्या बढिरहेका छन् । फोहोर पानीको निरन्तर सम्पर्कका कारण हुने छालाका रोगहरूमा वृद्धि हुँदै वर्षाको प्रवृत्ति वा परिमाणमा हुने परिवर्तनले जलाधार क्षेत्रमा पानीको स्रोतको उपलब्धता कम हुन थालेको छ भने बाह्य प्रदूषणले यसको गुणस्तरमा असर पर्दै गएको छ । जलवायु परिवर्तनबाट सिर्जित विपद्बाट भौतिक संरचनामा क्षति पुगी स्वच्छ पानीको वितरणमा अवरोध उत्पन्न गरेको विज्ञ बताउँछन् । हानिकारक भाइरस र ब्याक्टेरियाद्वारा संक्रमित मानव तथा जनावरको दिसा–पिसाब पानीमा मिसिन गई प्रदूषित बनेको पानीद्वारा सिर्जित रोगहरूको अतिक्रमण बढ्दै गएको छ ।

जलवायु परिवर्तनका कारण विश्वभर नै नसर्ने रोगहरू बढ्दै गएको अनुसन्धानले देखाएको छ । नेपालमा पर्याप्त मात्रामा अनुसन्धान नभए पनि अन्य देशको अनुसन्धानलाई हेर्दा मौसम परिवर्तनका कारण नसर्ने रोगको भार बढ्दै विज्ञको भनाइ छ ।

लवायु परिवर्तनले निम्त्याउने समस्या कम गर्न नेपाललाई १ मिलियन डलर, राम्रो गर्न सके थपिने
स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले विश्व स्वास्थ्य संगठनसँग समन्वय गरी ग्लोबल इन्भारमेन्ट फ्यासिलिटी प्रोजेक्ट ल्याएको छ । यसअन्तर्गत नेपाललाई ग्लोबल इभारमेन्ट फ्यासिलिटी र युएनडिपीबाट १ मिलियन डलर प्राप्त हुनेछ । यस्तो प्रोजेक्ट बंगलादेश, कम्बोडिया, म्यानमारजस्ता ६ देशले पाएका छन् । नेपालले राम्रो काम गरेर देखाएको खण्डमा अझै रकम बढ्ने अपेक्षा राखिएको छ । मौसम परिवर्तनले गर्दा नेपालमा नसर्ने रोगको भार कति रहेको छ, त्यसको अनुसन्धान गर्ने, स्वास्थ्यकर्मीमा जनचेतना विस्तार गर्नेदेखि लिएर अन्य महत्त्वपूर्ण काम गर्ने मन्त्रालयले जनाएको छ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

बिर्सने रोगको जोखिम पुरुषभन्दा महिलामा बढी

अल्जाइमर स्मृतिक्षय हुने रोग हो । विस्तारपूर्वक भन्ने हो भने अल्जाइमर मस्तिष्कका विकृतिहरूको समूहगत रोग हो, जसले सोच, स्मृति, बोली, निर्णय क्षमता, छनोट तथा व्यक्तित्वलाई दुष्प्रभावित गर्छ । यो रोगले व्यक्तिको व्यवहार तथा व्यक्तित्व परिवर्तन गर्ने, बिसर्ने, संशय पैदा गराउने, नयाँ कुरा सिक्न नसक्ने, हिँडडुल गर्न नसक्ने बनाउँछ ।

यो रोग बिस्तारै बढ्दै जाने भएकाले सुरुमा यसको निदान हुँदैन, जसका कारण सुरुको अवस्थामा अधिकांश बिरामीले परीक्षण तथा उपचारको आवश्यकता महसुस गर्दैनन् । बुद्धि ह्रास हुँदै जाने भएकाले बिरामीले खाना बनाउने, टेलिफोन उठाउने, उपयुक्त कपडा लगाउनेजस्ता दैनिक कामकाज गर्न सक्दैन । अन्ततः आफ्नै छोराछोरीसमेत नचिन्ने अवस्था हुन्छ । उमेर बढेसँगै बढी देखिने यो रोग यति व्यापक हँुदै गएको छ कि, सन् २०५० सम्ममा विश्वका १ प्रतिशतभन्दा बढी (प्रत्येक ८५ मा एकजना) मानिस यसबाट पीडित हुने अनुमान गरिएको छ ।
जोखिमका कारण

बढ्दो उमेर
६५ वर्षमुनिका व्यक्तिमा यो रोग बिरलै पाइएको छ ।
पारिवारिक इतिहास :
यदि नजिकका नातामा अल्जाइमर लागेको छ भने आफूलाई पनि हुने सम्भावना अधिक हुन्छ ।

लिंग
पुरुषको तुलनामा महिला बढी बाँच्ने भएकाले तिनलाई अल्जाइमर हुने बढी सम्भावना हुन्छ । टाउकोमा लागेको चोटपटक तथा संज्ञानात्मक बधिरता (चेतनामा हानि), मुटुरोगसँग सम्बन्धित जोखिमका कारणहरू (उच्च रक्तचाप, मधुमेह, मोटोपन, उच्च लिपिडेमिया)ले पनि अल्जाइमर रोग बढाउनमा भूमिका खेलेका हुन्छन् ।

लक्षण
स्मरणशक्तिमा ह्रास आउन थाल्नु नै अल्जाइमर रोगको संकेत हो । अल्जाइमर रोगीले आफूलाई अल्जाइमर भएको थाहा नपाउन सक्छ, तर परिवारका अन्य सदस्यले उसका व्यवहार हेरेर लख काट्न सक्छन् । अल्जाइमर रोग लागेपछि देखिने स्मरणशक्तिसँग सम्बन्धित केही उदाहरण यसप्रकार छन् :
महत्वपूर्ण तिथिमिति बिर्सनु,
एउटै प्रश्न बारम्बार सोध्नु,
सम्झाउने कुराहरू वा सहयोगी चाहिनु,
आफ्ना दैनिक काम पूरा गर्न नसक्नु,
ठाउँ, मिति र समयबारे भ्रम उत्पन्न हुनु,
असामान्य ठाउँमा सामान राख्नु, आफूले राखेको ठाउँ बिर्सेर फेला पार्न नसक्नु,
राम्रो निर्णय गर्न नसक्नु, जस्तै : जोपायो उसलाई ठूलो रकम दिएर पठाउनु,
सामाजिक क्रियाकलापबाट हात झिक्नु,
आफूलाई मनपरेका कुराहरू पनि नगर्नु,
व्यक्तित्व र मुडमा परिवर्तन आउनु, जस्तै : स–साना कुरामा डराउनु, दिग्भ्रमित हुनु, शंकालु हुनु,
कुनै कुरालाई राम्रोसँग मिलाएर राख्न नसक्ने हुनु, जस्तै :कुर्सी, टेबुल मिलाउन नजान्नु, आदि ।

उपचार
अल्जाइमर रोगको कुनै निश्चित उपचार छैन, खाली चिकित्सकले स्मरण क्षमतामा आएको कमी तथा मस्तिष्कका अन्य क्रियाकलापलाई कसरी व्यवस्थित गर्ने भन्ने सिकाउनेछन् । नियमित शारीरिक व्यायाम, सामाजिक तथा बौद्धिक क्रियाकलापमा सक्रियतालगायतले यो रोग बढ्ने गतिलाई मत्थर पार्छन् ।

रोकथाम
जीवनशैलीका केही तरिकाले अल्जाइमर रोग हुने सम्भावना घटाउन सक्छन् । सामाजिक क्रियाकलापमा बढी सक्रिय हुनु तथा बौद्धिक व्यायाम हुनेखालका काममा लाग्नुले तपाईंको मस्तिष्कको कार्यक्षमतालाई जोगाउन सक्छ । सँगसँगै रक्तसञ्चार प्रणालीलाई चुस्त–दुरुस्त राख्नेखालका नियमित शारीरिक व्यायामले पनि मस्तिष्कलाई ओरालो लाग्नबाट जोगाउने क्षमता राख्दछ । चिल्लोपदार्थ कम भएको खानेकुरा, सागसब्जी र फलफूलको नियमित सेवन पनि अल्जाइमर रोगको सम्भावनालाई न्यून गर्ने उपाय हो । भेजिटेरियानलाई अल्जाइमर हुने संभावना कम हुन्छ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै