मोटोपन कसरी घटाउने ?

आधुनिक जीवनशैलीमा मोटोपन आमसमस्या बनिरहेको छ । मुख्यतः शारीरिक काम नहुनु, खानपानको अस्वस्थकर शैलीजस्ता कारणले मोटोपनको समस्या बढ्दै गएको छ । मोटोपनमा शरीर मात्र नभएर त्यसभित्रका हरेक अंग मोटो हुन्छन् । पछिल्लो समय विश्वभर नै मोटोपनका रोगी दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको पाइन्छ ।

नेपालमा कुल जनंसख्याको ५–६ प्रतिशत मानिसमा मोटोपन रहेको अनुमान छ । तर, मानिसमा मोटोपन कसरी चिन्ने, मोटोपनको मापदण्ड के हो ? यसलाई कसरी निर्धारण गर्ने ? यी विषयमा जान्नु जरुरी छ ।

माटोपनलाई निर्धारण गर्न बडी–माक्स इन्डेक्स (बिएमआई) विधि अपनाउन सकिन्छ । मानिसको किलोग्राममा नापिएको तौललाई मिटरमा नापिएको उचाइको स्क्वायरले भाग गर्दा निस्कने प्रतिफललाई बडी–माक्स इन्डेक्स भनिन्छ ।  उदाहरणका लागि, कुनै मानिसको तौल १०० केजी र उचाई १ मिटर ६० सेन्टिमिटर छ भने उसको बिएमआई १००÷(१.६×१.६) बराबर ३९.०६ हुन आउँछ । साधारणतया महिला तथा पुरुष दुवैका लागि बिएमआई २५ भन्दा कम हुनुपर्छ । बिएमआई २५ देखि ३० सम्म भएमा अधिक तौल मानिन्छ भने ३० भन्दा बढी भएको अवस्थालाई मोटोपनको सिकार भएको भन्न सकिन्छ ।

विश्वमा ७० लाख मानिसमा मोटोपन समस्याका रूपमा रहेको तथ्यांक छ । सबैभन्दा बढी चुरोट सेवनका कारणले मानिसको मुत्यु भएको छ भने दोस्रोमा मुत्युको कारण मोटोपन बनेको छ ।  मोटोपनका कारण सुगर भएको छ भने अप्रेसनपश्चात् ८० प्रतिशत मानिसले सुगरको औषधि खानुपर्दैैन । त्यसैगरी, मोटोपनका कारण उच्च रक्तचाप भएका ७० प्रतिशतले अप्रेसनपश्चात् औषधि खानुपर्दैन ।

मोटोपन भएका व्यक्तिमा विभिन्न रोग लाग्ने सम्भावना हुन्छ । मोटोपन भएका धेरैजसो मानिसमा उच्च रक्तचाप, मधुमेहजस्ता समस्या हुन्छन् । मोटोपन भएका मानिसलाई मुटुरोग लाग्ने सम्भावना बढी हुने तथ्यांकले देखाएका छन् । ३० भन्दा बढी बिएमआई भएका बिरामीले तौल नघटाएको खण्डमा स्वास्थ्यमा ठूलो समस्या पर्ने देखिन्छ । हाम्रै अनुभवमा बिएमआई ५५ भएको मोटोपनको बिरामी भेटिएको छ, जसको तौल २ सय केजीभन्दा बढी थियो ।

कारण
मोटोपनका कारण विभिन्न हुन्छन् । त्यसमध्ये एउटा वंशानुगत पनि हो । यातायताको सुविधाका कारण हाम्रो जीवनशैली परिवर्तित भएको छ, यसले पनि मानिसमा शारीरिक व्यायाम कम हुँदा मोटोपन बढिरहेको छ । त्यस्तै, जंकफुडको सेवनले पनि मोटोपन बढिरहेको छ ।

असर
मोटोपनलाई हामी रोग भनेर चिन्दछौँ । मोटोपनका कारण मधुमेह, हदृयाघात, मस्तिष्काघात, उच्च रक्तचाप हुने तथा फोक्सो र मुटुका रोग बढ्ने हुन्छन् ।
मोटोपन भएका २० प्रतिशत मानिसमा डिप्रेसन, १५ प्रतिशतमा डायबेटिज, १० प्रतिशतमा क्यान्सर, ३० प्रतिशतमा मस्तिष्काघात, ५० प्रतिशतमा उच्च रक्तचाप पाइएको छ ।

उपचार
मोटोपनको उपचारका विभिन्न पद्धति अभ्यासमा छन् । यसमध्ये खानपानमा नियन्त्रण र शारीरिक व्यायाम प्रमुख हुन् ।  मोटोपनका बिरामीले खानपानमा क्यालोरी बढाउने, परिमाण घटाउने गर्नुपर्छ । त्यस्तै, सुरुमा प्रत्येक दिन ३० मिनेटबाट शारीरिक व्यायाम सुरु गरी बिस्तारै बढाउँदै लैजानुपर्छ । बिरामीलाई क्यालोरी धेरै वहन गराउने र थोरै डाइट दिने गरिन्छ । यसले पनि भएन भने कही औषधिको प्रयोग गरिन्छ ।

खानपानमा नियन्त्रण, शारीरिक व्यायाम र औषधिको सेवन गर्दा कम्तीमा १० प्रतिशतसम्म तौल घटाउन सहयोग मिल्छ । शारीरिक व्यायाम गर्दा तर औषधिको सेवन नगर्दा पुनः मोटोपन हुन सुरु हुने गर्छ । त्यसकारण पनि दीर्घकालीन उपचार भनेको बेरियाट्रिक सर्जरी हो ।

मोटोपनका कारण मधुमेह, हदृयाघात, मस्तिष्काघात, उच्च रक्तचाप हुने तथा फोक्सो र मुटुका रोग बढ्ने हुन्छन् ।मोटोपन भएका २० प्रतिशत मानिसमा डिप्रेसन, १५ प्रतिशतमा डायबेटिज, १० प्रतिशतमा क्यान्सर, ३० प्रतिशतमा मस्तिष्काघात, ५० प्रतिशतमा उच्च रक्तचाप पाइएको छ ।

मोटोपनका बिरामीको आन्द्रामा अप्रेसन गरिन्छ, जुन दूरवीनकोे सहयोगले गरिन्छ । यसबाट मोटोपनको ५० देखि ८० प्रतिशतसम्म तौल कम हुन्छ । विश्वमा ७० लाख मानिसमा मोटोपन समस्याका रूपमा रहेको तथ्यांक छ । सबैभन्दा बढी चुरोट सेवनका कारणले मानिसको मुत्यु भएको छ भने दोस्रोमा मुत्युको कारण मोटोपन बनेको छ ।  मोटोपनका कारण सुगर भएको छ भने अप्रेसनपश्चात् ८० प्रतिशत मानिसले सुगरको औषधि खानुपर्दैैन । त्यसैगरी, मोटोपनका कारण उच्च रक्तचाप भएका ७० प्रतिशतले अप्रेसनपश्चात् औषधि खानुपर्दैन ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

भिआइपी सुरक्षामा खटिने ५०% प्रहरीमा मोटोपन, तौल सन्तुलनमा नल्याए जिम्मेवारीबाट हटाइने

साधारण जनतादेखि भिभिआइपीसम्मको सुरक्षामा अहोरात्र खटिने प्रहरी स्वास्थ्यका दृष्टिकोणले आफैँ भने कति सुरक्षित छन् त ? यस विषयमा प्रश्न उठ्न थालेपछि प्रहरी प्रधानकार्यालयले सुरक्षा महाशाखाअन्तर्गत भिआइपीको सुरक्षामा खटिने प्रहरीको बडी–मास इन्डेक्स (बिएमआई) जाँच सुरु गरेको छ । प्रहरी महानिरीक्षक सर्वेन्द्र खनालको विशेष निर्देशनमा प्रहरी अस्पताल, महाराजगन्जको पोषण शाखाले एक महिनादेखि यो जाँच गर्दै आएको हो ।

भिआइपी सुरक्षामा खटिने प्रहरीमध्ये ५० प्रतिशतमा मोटोपन
करिब एक महिनामा अस्पतालले हालसम्म चार सयभन्दा बढी प्रहरीको स्वास्थ्यपरीक्षण गरिसकेको छ । औसतमा दैनिक १५ जनाको स्वास्थ्यपरीक्षण हुँदै आएको छ । यसरी जाँच गरिएकामध्ये करिब ५० प्रतिशतमा मोटोपनको समस्या पाइएको छ ।

सामान्यतया बिएमआईको स्तर १८ देखि २५ भएमा त्यसलाई सामान्य मानिन्छ । त्यस्तै, बिएमआईको स्तर २५ देखि ३० भएमा त्यसलाई मोटोपन तथा ३० भन्दा बढी भएमा त्यसलाई ओबेसिटी भनिन्छ । अव्यवस्थित खानपान तथा खानपानमा पोषणको कमीका कारण पनि प्रहरीमा मोटोपनको समस्या बढ्दै गएको प्रहरी अस्पतालले जनाएको छ ।

मोटोपनको समस्या भएमा मुटुरोग, मधुमेह, मिर्गौलासम्बन्धी रोग, उच्च रक्तचापलगायतको सम्भावना उच्च हुन्छ । रोगका कारण अस्पताल भर्ना हुने प्रहरीमा ज्यादातर डिप्रेसन, मधुमेह, मिर्गौला फेल तथा क्यान्सर देखिँदै आएका छन् । विशेषगरी, ४० वर्ष उमेर पुगेका प्रहरीमा उच्च रक्तचाप तथा मधुमेह मुख्य समस्याका रुपमा देखापर्दै आएको प्रहरी अस्पतालले जनाएको छ ।

प्रहरी अस्पतालका पोषण शाखाप्रमुख भूपाल बानियाँले भने, ‘हामीले चेकजाँच गरेका मध्ये अधिकांश प्रहरीमा मोटोपनको समस्या देखिएको छ । उनीहरूमा बिएमआईको स्तर १८ देखि २५ हुनुपर्नेमा २५ देखि ३० को हाराहारीमा रहेको पाइएको छ ।’

सुरक्षा महाशाखा प्रमुख डिआइजी तारिणी लम्सालले सुरक्षामा खटिने प्रहरी आफैँमा तन्दुरुस्त हुनुपर्ने सोचका आधारमा प्रहरीको जाँच एवम् परामर्श सुरु गरिएको बताए । सुरुको चरणमा भिआइपी, भिभिआइपीको सुरक्षामा खटिने प्रहरीबाट यस्तो जाँच सुरु गरिएको र पछि अरूमा पनि जाँच गरिने योजना रहेको उनले जानकारी दिए ।

अभियानले प्रहरीमाझ हलचल, तौल सन्तुलनमा नल्याए जिम्मेवारीबाटै हटाइने
प्रहरीकै स्वास्थ्य राम्रो नभए उसले दिने सेवाको गुणस्तरमा पनि ह्रास आउने भएकाले प्रहरीको स्वास्थ्यमा व्यापक सुधार गर्ने अभियानअन्तर्गत प्रहरी प्रधानकार्यालयले यो अभियानलाई तीव्रता दिएको छ । अभियानअन्तर्गत प्रहरीले आफ्नो स्वास्थ्यमा सुधार नगरे मोटो शरीर भएका प्रहरीलाई महत्वपूर्ण जिम्मेवारीबाट हटाउनेसमेत प्रहरी प्रधानकार्यालयको नीति छ ।
अभियानले तीव्रता पाएसँगै प्रहरीमाझ यस विषयलाई लिएर व्यापक चर्चा चलेको छ । कतिपय प्रहरीले भने आफ्नो खानपानलाई लिएर विशेष सचेतता अपनाउन थालेका छन् ।

सबै प्रहरीमा जाँच विस्तार तथा बढुवाका लागि बिएमआई सन्तुलन अनिवार्य गर्ने योजना
अभियानको पहिलो चरणमा सुरक्षा महाशाखाअन्तर्गतका प्रहरीको बिएमआई जाँच सुरु गरेको कार्यालयले यो जाँचलाई क्रमशः विस्तार गर्दै लैजाने बताएको छ । यो अभियान सफल भएमा आगामी दिनमा बढुवा पाउन प्रहरीले अनिवार्य रुपमा बिएमआई जाँच गर्नुपर्ने प्रावधानको समेत व्यवस्था गर्ने योजना प्रहरी प्रधानकार्यालयको छ । यसका लागि कार्यालयले भविष्यमा बडी कम्पोजिसन टेस्टको जाँच लिनेसमेत योजना बनाएको छ ।

तौल सन्तुलनका लागि २ महिने ‘डाइट चार्ट’ र परामर्श
सुरक्षा महाशाखा प्रमुख डिआइजी तारिणी लम्सालले सुरक्षामा खटिने प्रहरी आफैँमा तन्दुरुस्त हुनुपर्ने सोचका आधारमा प्रहरीको जाँच एवम् परामर्श सुरु गरिएको बताए । सुरुको चरणमा भिआइपी, भिभिआइपीको सुरक्षामा खटिने प्रहरीबाट यस्तो जाँच सुरु गरिएको र पछि अरूमा पनि जाँच गरिने योजना रहेको उनले जानकारी दिए ।

लम्सालका अनुसार अहिले बढी तौल भएका र कम तौल भएका दुवैलाई निश्चित समय दिएर तौल सन्तुलनमा ल्याउन २ महिनाको ‘डाइट चार्ट’ बनाएर परामर्श दिइराखिएको छ । ‘दिइएको समयभित्र तौल मेन्टेन गर्न नसक्नेलाई भिआइपी सुरक्षबाट अन्यत्र सारिन्छ,’ उनले भने । उनका अनुसार अहिले समूह बनाएर जाँच चलिरहेको छ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

कति मोटोपनका लागि के, कति खाने ? के नखाने ? भोक लाग्दा केले पेट भर्ने ?

मोटोपन घटाउन, खानाद्वारा शरीरभित्र लिइने क्यालोरी (शक्ति)भन्दा शारीरिक गतिविधिद्वारा खर्च हुने क्यालोरीको मात्रा बढी हुनु अनिवार्य छ । यसलाई ‘काम बढी, माम घटी’को सिद्धान्त भने हुन्छ । मोटोपन घटाउनका लागि जप्नुपर्ने दुई मन्त्र हुन्,
१) खानामा क्यालोरी नियन्त्रण
२) शारीरिक गतिविधिमा वृद्धि

आवश्यक तौलको १०% सम्म बढी तौल भएमा
जसको तौल आवश्यकभन्दा १० प्रतिशतसम्म बढी छ, उनीहरुले खानामा क्यालोरीको हिसाब गरिराख्नुको सट्टा कुन खानेकुरा प्रशस्त खाने, कुन नियन्त्रित रुपमा खाने र कुन खाँदै नखानेलगायतमा ध्यान पुर्याए पुग्छ ।

क) प्रशस्त मात्रामा खान हुने खाद्यपदार्थ
१. हरियो तरकारी, सलाद (गाँजर, मुला, काँक्रो, टमाटर)
२. ताजा फलफूल (केरा, आँपबाहेक)
३. माछा

ख) नियन्त्रित रुपमा खान हुने खाद्यपदार्थ
१. दूध दैनिक २५० मिलि अर्थात् १.५ गिलाससम्म (चिया र कफीमा मिसाउने दूधसमेत हिसाबमा गन्ती गर्नुपर्ने हुन्छ)
२. बटर, घ्यु, तेल, क्रिम (दैनिक २ देखि ३ सानो चम्चा)
३. सुक्खा गहुँको रोटी (दैनिक ३–४ वटा मात्र)
४. पाउरोटी (ब्राउन ब्रेड भए राम्रो, दैनिक ३–४ पिस मात्र)
५. भात (दैनिक १ कचौरा)
६. दाल (दैनिक १ कचौरा)
७. आलु (दैनिक २ वटा, मझौला साइजसम्म)

ग) धेरै नै नियन्त्रित रुपले बार्नुपर्ने खाद्यपदार्थ
१. गुलियो बिस्कुट, केक आदि
२. आइसक्रिम
३. चिनी, चकलेट, मिठाइ, जाम
४. घ्यू, तेलमा तारेका खाद्यपदार्थ
५. रक्सी

आवश्यक तौलको २०% भन्दा बढी तौल भएमा
जसको तौल आवश्यक तौलभन्दा २० प्रतिशतभन्दा बढी छ, उनीहरुले तौल घटाउन खाद्यपदार्थमा कडा नियन्त्रण राख्नुपर्छ । तौल घटाउन साधारण शारीरिक कार्य गर्ने व्यक्तिले दैनिक १००० देखि १४०० क्यालोरीसम्म शक्ति दिने खाना लिनुपर्छ । यसलाई लो क्यालोरी डाइट भनिन्छ । तौल घटाउँदा प्रत्येक हप्ता बढीमा १ किलो मात्र घटाउने उद्देश्य राख्नुपर्छ । तौल घटाउन भोकै बस्नुपर्छ भन्ने धारणा गलत छ । खानाको मात्राभन्दा खानाको गुणको छनोट तौल घटाउनका लागि बढी महत्वपूर्ण छ । कम क्यालोरी प्रदान गर्ने कतिपय खाद्यपदार्थ, जस्तै, मुला, गाँजर, काँक्रो, बन्दाकोपी, हरियो सागसब्जी, टमाटर आदि जति खाए पनि फरक पर्दैन । भोक लाग्दा यस्तै खाद्यपदार्थले भोक मेटाउन सकिन्छ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

योगासनबाट मोटोपन घटाउने विशेष अभ्यास

योगदर्शनमा मोटोपन घटाउने अनेक आसन र विधिको वर्णन पाइन्छ, जुन प्रयोगद्वारा सिद्ध छन् । हाम्रो प्राचीनतम विज्ञानले सिद्ध गरेका यस्ता विधिको प्रयोग र अभ्यासले विनाकुनै साइडइफेक्ट शरीरको वजनलाई सन्तुलनमा राख्न र अधिक वजनलाई आवश्यकस्तरमा ल्याउन सकिन्छ । यहाँ मोटोपन घटाउन उपयोगी दुई आसनबारे जानकारी दिइन्छ, जसको सही अभ्यासले सजिलै मोटोपनबाट छुटकारा पाउन सकिन्छ ।

द्विचक्रिकासन
उत्तानो परेर सुत्नुहोस् र हत्केलालाई भुइँमा दुई तिघ्राको नजिक राख्दै श्वासलाई रोकेर दायाँ खुट्टालाई पूरा माथि उठाएर बायाँ खुट्टाको घुँडालाई मोडी कुर्कुच्चालाई दायाँ खुट्टाको हिपको नजिक पार्दै साइकल चलाएझैँ गोलो गरी ८–१० पटकसम्म घुमाउनुहोस् । सके २५–३० पटकसम्म घुमाउनुहोस् । अर्को खुट्टालाई पनि भुइँमा नटेकाई यसरी नै घुमाउँदै अभ्यास गर्नुहोस् । थकान महसुुस भएमा हात–खुट्टालाई हल्का फैलाएर लम्पसार अवस्थामा केहीबेर विश्राम गर्नुुहोस् । त्यसपछि यो अभ्यासलाई पुनः विपरीत दिशाबाट दोहोर्याउनुहोस् । आराम गर्नुहोस् ।

अब दुवै खुट्टालाई एकसाथ साइकल चलाएझैँ चलाउनुहोस् । अब श्वास भित्र तानेर एउटा खुट्टालाई घँुडासम्म मोडेर छातीछेउ र अर्को खुट्टालाई भुइँमा फैलाउनुहोस् र पुनः छातीतर्फ ल्याउनुहोस् । यसरी नै पटक–पटक दुवै खुट्टालाई पालैपालो चलाउँदै ८–१० पटक वा सकेजति अभ्यास गर्नुहोस् ।

सावधानी : कम्मर तथा ढाडको दुखाइ, मुटुरोग तथा हर्नियारोगका समस्या भएका बिरामीले दुवै खुट्टाबाट यो आसनको अभ्यास नगर्नुहोस् ।
फाइदा : मोटोपन घटाउँछ । पेटलाई सुडौल र अन्द्राहरूलाई सक्रिय बनाउँछ । एक–एक खुट्टाले अभ्यास गर्नाले कम्मरको पीडा हराउँछ । कब्जियत, मन्दाग्नि, अम्लपित आदिलाई निर्मूल पार्दछ ।

पादवृत्तासन

उत्तानो परेर सीधा सुत्दै दायाँ–बायाँ खुट्टालाई पालै पालो उठाएर गोलाकार वृत्तमा ५–१० पटकसम्म घुमाउनुहोस् । थकाइ लाग्दा विश्राम गर्नुहोस् । पुनः दोहोर्याउँदै गर्दै जानुहोस् । एक–एक खुट्टाको अभ्यासपछि दुवै खुट्टालाई एकै साथ तल–माथि, दायाँ–बायाँ चारैतर्फ घुमाउँदै जानुहोस् ।

फाइदा : तिघ्रा, कम्मर तथा नितम्बमा बढेको बोसो घटाई पेटलाई हल्का, चुस्त र सुडौल पार्दछ । आन्द्रालाई सक्रिय तुल्याउँछ । कब्जियत, मन्दाग्नि, अम्लपित्त आदिलाई नाश गर्छ । यसैगरी हालसन, अर्धहलासन र उत्तानपादासनको अभ्यास गर्नाले पनि मोटोपन घटाउनमा सहयोग पुग्छ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

मोटी गर्भवती हुँदा आपत् !

बाँझोपनको एउटा प्रमुख कारण मोटोपन पनि हो । तर प्रायः मानिसहरु प्रजननसम्बन्धी समस्यालाइ्र्र मोटोपनसँग जोडेर हेर्दैनन् । अहिले महिलाहरुको मोटोपन बाँझोपन बढाउने एउटा कारण तत्वको रुपमा देखिएको छ । मेरो क्लिनिकमा उपचारका लागि आउने अधिकांश महिलाहरु मोटा छन् । यो हेर्दा मलाई कहिलेकाहीँ लाग्छ नेपाल गरिब देश होइन कि ? खाना बढी पाउन थालेकोले हो वा यातायात बढी प्रयोग गर्न थालेको हो, नेपाली महिलाहरुको वजन सामान्यभन्दा बढी देखिन थालेको छ । कुनै–कुनै महिला तौल निकै बढी भएर त्यसैको कारण सन्तान जन्माउन नसक्ने स्थितिमा पुगेका हुन्छन् । यस्ता महिलाको उपचार गर्दा पनि औषधिको सामान्य डोजले नपुग्ने स्थिति हुन्छ र उपचार पनि प्रभावकारी बन्दैन ।

मोटी गर्भवती हुँदा आपत् !
क्लिनिकमा आएकी एउटी महिलाको तौल १०८ केजी थियो । मैले ‘बहिनी छिटो तौल घटाउनुस्’ भनेँ । उनलाई मैले तौल घटाउने तरिकाहरु सिकाएँ । ‘तौल घटाउने सेन्टरहरुमा गए पनि हुन्छ’ भने । तौल बढी भएकै अवस्थामा गर्भ रहँदा आमा र बच्चा दुवैलाई खतरा हुन्छ । आमालाई निकै सकस पुग्छ ।
उनको खासै हर्माेनल समस्या थिएन । तौल बढी भएकाले समस्या भएको थियो । जताततै बासो जमेको थियो । उनको मोटोपनको कारणले डिम्बा विकासमा असर गर्न थालेको थियो । महिनावारी लगभग ठिकै भए पनि डिम्ब अलि साना थिए । औषधि दिएर ठीक अवस्थामा ल्याइयो ।
उपचार सुरु गरेको तीन महिना जतिमा उनको गर्भ रह्यो । तर तौल घटैकै थिएन । गर्भवती भएपछि दश–बाह्र केजी तौल बढ्ने हुन्छ । मलाई डर लाग्न थाल्यो । उनको समस्या थपियो । हात–खुट्टा सुन्निए, जता थिच्यो त्यतै सुन्निएको थियो । उनको बच्चा पाउन सक्छिन्–सक्तिनन् भन्ने भयो ।

महिना बढेसँगै उनको तौल बढ्दै ११९ किलो भयो । उनलाई गाह्रो हुँदै गयो । पेटतिरको पानीले फोक्सोलाई पनि थिच्न थाल्यो । बोसोले पनि थिचेको छ । बीच–बीचमा अस्पताल नै भर्ना गर्नुप-यो । सास फेर्न पनि गाह्रो हुन पो थाल्यो । अक्सिजन दिएर सहज बनायौँ । उनको गर्भावस्था पूरा गर्न निकै कठिन हुँदै गयो । बल्ल–बल्ल बसेको गर्भ बिग्रेला भन्ने डर भयो । आमाकै ज्यानलाई पनि खतरा थियो । ३४ औं हप्तामा अपरेसन गरेर दुई केजीको बच्चा निकालियो । यो गर्न पनि डाक्टरहरुलाई हम्मे–हम्मेभयो ।

जे भए पनि बच्चा राम्रोसँग हुर्कियो । उनी अहिले साह्रै नजिकको मित्र भएकी छन् । ‘बच्चा नै नपाउने अवस्थामा पुगिसकेको थिएँ । धन्न ! पाइयो’ भन्छिन् असाध्यै खुसी छिन् । शरीरको तौल बढ्दा उनको एउटा तहसम्म वास्ता गरिनन् पछि चाहेर पनि नियन्त्रण गर्न सकिनन् । उनको शरीरको तौल अधिक भएकै अवस्थामा गर्भरहेपछि हामी पनि निकै तनावमा परेका थियौं । उपचार ठूलो थिएन तर गर्भवती भइसकेपछि हामी हरेक दिन त्रसित अवस्थामा बस्नुपरेको थियो । तर गर्भावस्थामा रक्तचाप बढेन र किड्नी पनि शान्त अवस्थामा रह्यो । यो निकै सकारात्मक कुरा थियो । सबैमा यस्तो हुँदैन । त्यसैले गर्भवती हुने योजना बनाउँदा अरु कुरामा मात्र होइन, शरीरको तौल ठीक अवस्थामा राख्ने कुरामा पनि ध्यान दिनुपर्छ ।

दुई्र  मोटी
एउटा परिवारमा मोटोपन वंशानुगत समस्या नै थियो । परिवारका आमा–बाबु–छोरा–छोरी सबै मोटा थ्रिए । सबैको तौल आवश्यकभन्दा निकै बढी थियो । उनीहरुको खानपान नै ठीक थिएन । मोटोपनका कारण नै दिदी–बहिनीकै सन्तान भएका थिएनन् । सन्तानको चाहना गरेर पवनि गर्भ नरहेपछि दिदी उपचारका लागि क्लिनिकमा आइन् । हामीले परीक्षण ग-यौँ । उनको सन्तान नहुनुको प्रमुख कारण मोटोपन नै थियो ।

उनको तौल ९० किलो जति थियो । तौल घटाउने सुझाव दिनुका साथै अन्य उपचार सुरु गरियो तर उनले समय दिन सकिनन् । उनी लेक्चरर थिइन्, कलेजमा पढाउने, ट्युसन दिने गर्दा समय नै नहुने । फुर्सद भएका बेलामात्र उनी डाक्रकहाँ आउँथिन् । यसले गर्दा उपचार सफल हुन सकेन । हाम्रो उपचारका लागि नियमित रुपमा अलि लाम्रै समय दिनुपर्ने हुन्छ । बहिनीमा पनि त्यस्तै समस्या भएकाले परीक्षणका लागि आइन् उनी ९५ किलोकी थिइन् । हामीले उनलाई तौल घटाउने सम्बन्धमा राम्ररी सम्झायौं । उनको उपचार पनि सुरु गरियो । तौल ७ किलो जति घटाएकै अवस्थामा गर्भवती भइन् । त्यसपछि पनि उनले केही तौल घटाइन् । उनको राम्रैसँग छोरी भयो ।

युवतीहरुमा मोटोपन वृद्धि हुन थाल्यो भने बाँझोपन हुने डर धेरै हुन्छ । महिनावारी अनियमित हुन थाल्छ । अनि सिस्टहरु बन्न थाल्छ । पोलिसिस्टक रोगमा जाने सम्भावना पनि धेरै हुन्छ । युवा अवस्थामा तौल बढ्न थाल्यो भने क मगर्ने उपायहरु अपनाइहाल्नुपर्छ ।

दिदीको अझै बच्चा भएको थिएन । बहिनीले बच्चा पाएपछि उनलाई टेन्सन भयो । उनले पनि आफ्नो परिवारको प्लान गरेर तौल घटाइन् । उनको तौल पनि कम हुँदै गयो । हामीले पनि उनको नियमित उपचार ग-यौं । त्यसपछि केही महिनामा उनको गर्भ रह्यो । उनले राम्रैसँग छोरा पाइन् । बच्चा पाउँदा उनी करिब ४१ वर्षको भइसकेकी थिइन् । त्यसैले पनि बच्चा पाउन अपरेसन गर्नुपरेको थियो ।

युवतीहरुमा मोटोपन वृद्धि हुन थाल्यो भने बाँझोपन हुने डर धेरै हुन्छ । महिनावारी अनियमित हुन थाल्छ । अनि सिस्टहरु बन्न थाल्छ । पोलिसिस्टक रोगमा जाने सम्भावना पनि धेरै हुन्छ । युवा अवस्थामा तौल बढ्न थाल्यो भने क मगर्ने उपायहरु अपनाइहाल्नुपर्छ । एक्सरसाइज गर्ने र जंक फूडबाट टाढै रहनुपर्छ । मोटोपनले धेरै किसिमका रोग हुन्छन् । मोटोपनको कारणले डिम्बाशयमा पानीका फोकाजस्ता सिस्टहरुको समस्या बढी देखिएको छ पछि गएर धेरै जना डिप्रेसनमा गएको पनि भेटिएको छ ।

जिलेवी खाँदा आँखा बिग्रियो
बाँझोपनको समस्या आएपछि एउटा मारवाडी परिवारै परीक्षणका लागि आएको थियो । पत्नीको महिनावारी ठीक थिएन । पोलिसिस्टक फोकेरोगका कारण महिनावारी अनियमिट थियो । उनी निकै मोटी थिइन् । हामीले उपचार ग-यौं । केही महिनापछि उनको गर्भ त रह्यो तर गर्भावस्थामा देखिने मधुमेह उनमा देखियो । फोके रोगको उपचारका लागि दिइएको औषधिमा सुगर कन्ट्रोल गर्ने औषधि हुन्छ । सामान्यतया यसैले कन्ट्रोल गर्नुपर्ने तर भइरहेको थिएन । उनी लुकीलुकी गुलिया मिठाईहरु खाँदिरहिछन् । पतिले कहिलेकाँहीँ कुरा लगाउँथे । यो गुलियो खान्छ, भनिदिनु है डा. साब, जिलेवी खान्छ भन्थे ।
‘गुलियो नखानुस् बच्चालाई नराम्रो हुन्छ । भनी राम्रोसँग सम्झाएका थियौं । पतिले कुरा लगाएका बेला ‘आज एउटा खाए है डा. साब भन्थिन् । तर उनी लुकेर मजाले खाँदिरहिछन् ।
उनले सजिलैसँग छोरी पाइन्, तर बच्चाको आँखामा समस्या आयो । मोतीविन्दु हुँदाको जस्तै दुवै आँखामा जाली थियो । तुरुन्तै उपचार गराउनुपर्छ भनेपछि उनीहरु चेन्नाइ गएर एपोलोमा अस्पतालमा उपचार गराए । उनीहरुले निकै लामो समय उपचार गराए ।
हामीले पछि आमालाई भन्यौं ‘आरोप लगाएको नभन्नुस् तर तपाईले ज्यादा गुलियो खाएका कारण यसो भएको हो । प्रमाणित नै गर्न त अनुसन्धान नै गर्नुपर्छ तर आम मानिसमा गर्भावस्थामा देखिने मधुमेहका कारण बच्चाको आँखा, गृगौलामा क्षति पुग्छ भन्ने मान्यता रहेको छ । अनुभवले पनि तयही देखाएको छ । गर्भमा पानी सुकेर जाने, बच्चा सुक्ने, नराम्रो हुने हुन्छ । अन्य अंगमा असर गर्नसक्छ । यस्तो सम्भावना धेरै हुन्छ ।’
हाम्रो कुरा सुनेपछि उनले महसुस गरिन् । उनीहरुसँग प्रशस्त सम्पत्ति भएका कारण भनेझै अस्पतालमा गएर राम्रोसँग उपचार गराउन सके तर सबैलाई यस्तो सम्भव हुँदैन । साथै जे–जस्तो असर गरे पनि निको पार्न सकिन्छ भन्ने पनि हुँदैन ।
उनले अर्काे बच्चाको पनि चाहना राखिन् । उनको महिनावारी अनियमित नै थियो । हामीले निरन्तर उपचार गरेपछि उनी फेरि गर्भवती भइन् । गर्भावस्थाको मधुमेह भएको यसबेला हामीले सुरुदेखि नै इन्सुलिनको सुई लगाउन थाल्यौं । उनले पनि जथाभावी खाइनन्, बच्चाको वृद्धि राम्रोसँग भयो । यो उनलाई मात्र होइन अरुको लागि पनि महत्पूर्ण शिक्षा हो । बच्चा पेटमा हुँदा डायविटिज देखिएमा इन्सुलिन नै लगाउने भनेर हामीले प्रोटोकल नै बनाएका छौं । पहिलो केसमा हामीले ट्यावलेट दिएका थियौं तर त्यसले काम नगरेर बच्चामा डिफेक्ट आएकोले दोस्रोमा इन्सुलिन लगाएको हो । दोस्रो बच्चा त जन्मियो तर उसमा कुनै डिफेक्ट थिएन ।
मोटोपनले सन्तान उत्पादनमा धेरै पक्षमा असर गर्न पनि सक्छ । त्यसैले बिहे हुनुभन्दा अगाडिदेखि नै  तौललाई नियन्त्रणमा राख्न जरुरी छ । साथै सन्तान उत्पादनको योजना बनाउँदा तौल ठीक्क राख्ने बारेमा पनि सोच–विचार गर्न जरुरी हुन्छ ।

घोस्टराइटिङ्ग नेपालले प्रकाशन गरेको डा.श्रीवास्तवको पुस्तक सन्तान सुखबाट ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

विश्वलाई बालमोटोपनको त्रास, महासभाको प्रमुख स्वास्थ्य एजेन्डा

संयुक्त राष्ट्रसंघको २७ सेप्टेम्बरमा हुने तेस्रो उच्चस्तरीय बैठक नसर्ने रोगको रोकथाम र निवारणमा केन्द्रित हुने भएको छ । संयुक्त राज्य अमेरिकाको न्युयोर्कमा भइरहेको संयुक्त राष्ट्रसंघको ७३औँ महासभामा बस्ने उच्चस्तरीय बैठक नसर्ने रोगमा केन्द्रित हुने राष्ट्रसंघले सोमबार जारी गरेको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ ।

बैठकमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा यौवनावस्थामा मुटुरोग, फोक्सोको समस्या, क्यान्सर, मधुमेहजस्ता समस्याबाट हुने मृत्यु घटाउन भएका प्रयास र उपलब्धिबारे छलफल हुनेछ ।बैठकमा विभिन्न साइड इभेन्टहरू हुनेछन् । सम्बन्धित विषयमा केन्द्रित रहेर विभिन्न देशले कार्यपत्रहरू प्रस्तुत गर्नेछन् । कार्यक्रममा दुईवटा इभेन्ट पोषणसम्बन्धी हुनेछन् ।

पछिल्लो समय पश्चिमा देशहरू पनि बालमोटोपनबाट नराम्ररी प्रभावित भइरहेको तथ्य सार्वजनिक भइरहेका छन् । त्यसैले यो सभामा बालमोटोपनसँग सम्बन्धित खाद्यान्न र यसको रोकथामका उपायबारे छलफल हुनेछ । विश्व स्वास्थ्य संगठनको पछिल्लो प्रतिवेदनअनुसार ४० भन्दा बढी युरोपिन क्षेत्रका देशहरूमा ३ लाखभन्दा बढी बालबालिका अधिक तौल तथा मोटोपनबाट प्रभावित छन् । पश्चिमा देशहरू मात्र होइन, विश्वभर नै बालमोटोपन चुनौती बन्दै गएको छ । अस्वस्थ खानपान, कुपोषण, अस्तव्यस्त जीवनशैली, सहरीकरणसँगै न्यून शारीरिक गतिविधि बालमोटोपनका प्रमुख कारण हुन् । विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार ८० प्रतिशतभन्दा बढी किशोरकिशोरी आवश्यक शारीरिक व्यायाम गर्दैनन् ।

नेपालमा बाल मोटोपन ठूलो समस्यका रुपमा देखापरिनसके पनि पुड्कोपन र ख्याउटेपन प्रमुख पोषण चुनौतीका रुपमा रहेका छन् । झन्डै ४२ प्रतिशत बालबालिका कुषोषित छन् । प्रजनन उमेर समूहका महिला मोटोपनबाट बढी प्रभावित रहेको विभिन्न अध्ययानले देखाएका छन् ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै