कान्तिमा पेडियाट्रिक इन्टरमिडिएट केयर युनिट, अब आइसियू अभावमा रेफरको बाध्यता हट्ने

सीमित साधन–स्रोतका कारण मागअनुसार सेवा दिन नसकिरहेको कान्ति बाल अस्पतालले पेडियाट्रिक इन्टरमिडिएट केयर युनिट (बालबालिकाको गहन उपचार एकाइ) सेवा सञ्चालनमा ल्याएको छ । सोमबार स्वास्थ्य तथा जनसंख्यामन्त्री उपेन्द्र यादवको उपस्थितिमा ८ शैय्याको युनिटको औपचारिक उद्घाटन गरिएको हो । युनिट स्थापनासँगै आइसियू अभावमा बिरामी रेफर गर्नुपर्ने बाध्यता धेरै हदसम्म हट्नुका साथै बच्चाको मृत्युदरसमेत घट्ने दाबी अस्पतालको छ ।

आइसियूको बेड अभावमा अस्पतालले दैनिक कम्तीमा १० बालबालिकालाई अन्य अस्पतालमा रेफर गर्दै आएको छ । इन्टरमिडिएट आइसियू सेवा सञ्चालनमा आएसँगै बिरामी रेफर गर्नुपर्ने बाध्यता ५० प्रतिशतभन्दा बढीले न्यूनीकरण गर्न सकिने अस्पतालका निर्देशक प्रा.डा. आरपी बिच्छाले जानकारी दिए ।

पिआइसियूको जरुरत नपर्ने बच्चालाई इन्टरमिडिएट केयर युनिटमा राखेर उपचार गर्न सकिन्छ । पिआइसियूमा बच्चालाई भेन्टिलेटरमा ४–५ दिन राखेर स्वास्थ्यमा सुधार आएको अवस्थामा खतरामुक्त नहोउन्जेल इन्टरमिडिएट केयरमा राखेर उपचार गर्न सकिने हुँदा पिआइसियूको बोझ कम गर्न यसले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । यसअघि, अस्पतालले पिआइसियूको उपचारपछि सीधै साधारण बेडमा राखेर उपचार गर्ने गरेको थियो । यसो गर्दा एकातिर बच्चाको स्वास्थ्यमा जोखिम रहन्थ्यो भने अर्कोतर्फ आवश्यकभन्दा बढी पिआइसियूमा राख्नुपर्ने बाध्यता रहन्थ्यो ।

‘अस्पतालले पूर्ण रूपमा सेवा दिन नसक्दा र कमी–कमजोरीका कारण यहीँ वरिपरिका निजी अस्पतालले फाइदा उठाइहेका छन्,’

अस्पतालको पुरानो प्रतिष्ठा फर्काउनुपर्छ : निर्देशक डा. बिच्छा

अस्पतालका निर्देशक डा. बिच्छाले कान्तिकै कमी–कमजोरीका कारण निजी बाल अस्पतालहरूले ठग्ने मौका पाइरहेको बताए । ‘अस्पतालले पूर्ण रूपमा सेवा दिन नसक्दा र कमी–कमजोरीका कारण यहीँ वरिपरिका निजी अस्पतालले फाइदा उठाइहेका छन्,’ डा. विच्छा भन्छन्, ‘एक रात बालबालिका अस्पतालमा राखेको ३५–४० हजार लिने गरेका छन् । २–३ रात अस्पतालमा राख्दा घरबार, गरगहना सबै रित्याएर चौथो दिन पुनः कान्तिमा आउँदा पनि बेड उपलब्ध नगराइदिँदा मृत्युवरण गरिरहेका हुन्छन् ।’

अब अस्पताल प्रगतिको बाटोमा लम्किनुपर्ने डा. बिच्छाले जानकारी दिए । उनले अस्पतालका सम्पूर्ण कर्मचारीलाई ६ घण्टा काम गरिरहेको अवस्थामा १२ घण्टा काम गर्न आग्रह गरे । उनले भने, ‘कान्ति बाल अस्पतालको पुरानो प्रतिष्ठालाई पुनः फर्काउनुपर्छ ।’

०.८ प्रतिशत बजेटले अस्पतालमा सेवा विस्तार गर्ने कि उपकरण किन्ने ? : स्वास्थ्यमन्त्री यादव
२०५० सालमा भएको ओएनएम सर्भेपछि हालसम्म पनि नभएको र जनसंख्या २ गुणाभन्दा बढी बढेको अवस्थामा स्वास्थ्यका कर्मचारी नबढेकाले अस्पतालमा चिकित्सकको अभाव भएको स्वास्थ्यमन्त्री उपेन्द्र यादवले बताए । समायोजनको झमेला सकिएपछि मन्त्रालयको पहिलो प्राथमिकता ओएनएम गर्नेतर्फ हुने मन्त्री यादवले जानकारी दिए ।

‘आर्थिक रूपमा कान्ति बाल अस्पताल कमजोर भए पनि अब आइसियू तथा एनआइसियूको सेवाविस्तार गर्नेतर्फ लाग्नुपर्छ,’ डा. यादवले भने, ‘सेवाविस्तार राम्रो हुन सके मात्र अस्पतालको विश्वसनीयता बढ्न जान्छ ।’

‘दक्षिणपूर्वी एसियामा स्वास्थ्य क्षेत्रका लागि सबैभन्दा कम बजेट विनियोजन गर्ने देशमा नेपाल पर्छ । ४ दशमलव ८ प्रतिशत स्वास्थ्य क्षेत्रमा छुट्याइएकोमा ४ प्रतिशत कर्मचारी तलबमै सकिने गर्छ,’ मन्त्री यादवले भने, ‘शून्य दशमलव ८ प्रतिशत रकमले कति अस्पतालको सेवा विस्तार गर्ने, कति उपकरण किन्ने ?’

विकासको आधार नै स्वास्थ्य र शिक्षा रहेको उदाहरण दिँदै मन्त्री यादवले राज्यले यस क्षेत्रमा लगानी बढाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याए । कान्ति बाल अस्पतालमा चिकित्सक अभाव, उपकरण अभाव र सेवा विस्तार गर्ने विषयमा मन्त्रालय सकारात्मक रहेको र सहयोगका लागि प्रतिबद्ध रहेको मन्त्री यादवको भनाइ थियो ।

बेडसंख्या बढाउनुभन्दा पनि सेवालाई अझ विशिष्टीकृत बनाउँदै लैजानुपर्नेमा स्वास्थ्य तथा जनसख्या राज्यमन्त्री डा. सुरेन्द्र यादवले जोड दिए । ‘आर्थिक रूपमा कान्ति बाल अस्पताल कमजोर भए पनि अब आइसियू तथा एनआइसियूको सेवाविस्तार गर्नेतर्फ लाग्नुपर्छ,’ डा. यादवले भने, ‘सेवाविस्तार राम्रो हुन सके मात्र अस्पतालको विश्वसनीयता बढ्न जान्छ ।’

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

नेपालमा हुर्किन नसकेको बाल सघन उपचारकक्ष (पिआइसियू) : आवश्यकता र चुनौती

बाल सघन उपचारकक्षको इतिहास
वयष्क सघन उपचारकक्षको विकास सन् १९२०–१९५० को पोलियोको महामारीको उपचारका क्रममा भएको थियो । वयष्क सघन उपचारकक्षको ज्ञानलाई उपयोग गर्दै निमोनिया संक्रमित बालबालिकाको उपचार गर्न सन् १९५५ मा स्विडेनमा पहिलो बालसघन उपचारकक्ष (पिआइसियू)को विकास गरियो । त्यसको केही दशकपछि पिआइसियूको स्थापना विकसित देशहरूमा पनि क्रमिक रूपमा भयो । हाम्रो छिमेकी भारतमै विश्वस्तरीय पिआइसियूको विकास भइसक्दा पनि नेपालमा भने पिआइसियू प्रारम्भिक चरणमै छ ।

के हो, बाल सघन उपचारकक्ष (पिआइसियू)
सघन उपचारकक्ष भन्नाले सिकिस्त बिरामी वा सिकिस्त हुन सक्ने बिरामी (जसलाई विशेष उपचार र निगरानीको आवश्यकता पर्दछ)लाई राखेर उपचार गर्ने कक्ष बुझिन्छ । जन्मेको २८ दिनपश्चात् १६ वर्षसम्म (कुनै अस्पतालमा २१ वर्षसम्म)का त्यस्ता बिरामीलाई बाल सघन उपचारकक्षमा राखेर उपचार गरिन्छ ।
सन् २०१६ को तथ्यांकअनुसार नेपालको नवजात शिशु र ५ वर्षमुनिका बालबालिको मुत्युदर प्रति १० हजार जीवित जन्ममा क्रमशः २१ र ३४ दशमलव ५ छ । विगत केही वर्षको तुलनामा यो कम भए पनि अन्य विकसित राष्ट्रको तुलनामा निकै बढी हो । २८ दिनसम्मको नवजात शिशुको उपचारमा केन्द्रित रही नेपाल सरकारले विभिन्न अस्पतामा नवजात शिशु व्यवस्थापन केन्द्रहरू (एसएनसियू, एनआइसियू) व्यवस्था गरे पनि सिकिस्त बालबालिकालाई राखी उपचार गर्ने बाल सघन उपचारकक्षको स्थापना सरकारी अस्पतालमा केन्द्रीय बाल अस्पतालबाहेक अन्य अस्पतालमा हुन सकेको छैन ।

चुस्त आकस्मिक उपचारकक्ष टिम, बिरामीको वर्गीकरण र सघन उपचारकक्ष टिमको अनुपलब्धताले अस्पतालमा पुगेपश्चात् हुने ढिलाइले गर्दा हुने मुत्यु धेरै हदसम्म कम गर्न सकिन्छ । कम विकसित मुलुकमा यी तिनै किसिमका ढिलाइ हुनुका साथै आकस्मिक कक्ष र सधन उपचारकक्षको टिमको चुस्त व्यवस्थापन नहुनाले मुत्युदर भइरहेको छ ।

बाल सघन उपचारकक्ष (पिआइसियू)को आवश्यकता
कुनै पनि बिरामीको मृत्युको रोकथाम गर्न सकिने कारणहरूको विश्लेषण गर्ने हो भने निर्णयमा ढिलाइ, अस्पताल पुग्नमा ढिलाइ र अस्पताल पुगेपश्चात् उपचारमा ढिलाइ गरी तीन प्रमुख कारणमा विभाजित गर्न सकिन्छ । चुस्त आकस्मिक उपचारकक्ष टिम, बिरामीको वर्गीकरण र सघन उपचारकक्ष टिमको उपलब्धताले अस्पतालमा पुगेपश्चात् हुने ढिलाइले गर्दा हुने मुत्यु धेरै हदसम्म कम गर्न सकिन्छ । कम विकसित मुलुकमा यी तिनै किसिमका ढिलाइ हुनुका साथै आकस्मिक कक्ष र सधन उपचारकक्षको टिमको चुस्त व्यवस्थापन नहुनाले मुत्युदर भइरहेको छ ।

कस्ता बिरामीका लागि पिआइसियू ?
सिकिस्त बालबालिका वा चाँडै नै सिकिस्त हुन सक्ने बालबालिका, जसलाई निरन्तर निगरानी र विशेष उपचार आवश्यक हुन्छ, उनीहरूलाई पिआइसियूमा राखेर उपचार गरिन्छ । जस्तै,
१. श्वास–प्रश्वासमा समस्या भएका बिरामी, जसलाई कृत्रिम श्वास–प्रश्वास मेसिनको आवश्यकता पर्छ, जस्तै, निमोनिया, दम आदि ।
२. कडा संक्रमणका बिरामी ।
३. मुटुमा समस्या भएका बिरामी ।
४. कडा छारे रोगका बिरामी ।
५. विष सेवन गरेका बिरामी ।
६. सर्पदंशका बिरामी ।
७. विभिन्न अंगको समस्या भएका बिरामी ।

पिआइसियूको वर्गीकरण
सुविधा तथा जनशक्तिका आधारमा पिआइसियूलाई ४ तहमा वर्गीकरण गरिएको छ–
तह १ : यसमा निरन्तर निगरानीमा राख्नुपर्ने बिरामी राखिन्छ । यसमा एकजना नर्सले २ जनासम्म बिरामी हेर्ने गर्छन् ।
तह २ र ३ : यसमा श्वास–प्रश्वास र अन्य अंगका काम सुचारु गर्नका लागि सहायता आवश्यक भएका बिरामीहरू राखिन्छन् । तेस्रो तहमा अझ बढी सकिस्त बिरामी राखिन्छ, जसलाई विशेष उपचार र उच्च तहको कृत्रिम श्वास–प्रश्वासको सहयोग चाहिन्छ । यहाँ एक नर्सले एक बिरामी हेर्ने गर्छन् ।
तह ४ : श्वास–प्रश्वास र मुटुका लागि अति विशिष्ट सहायता (इमो) आवश्यक पर्ने बिरामी यसमा राखिन्छन् । यहाँ दुई नर्सले एक बिरामी हेर्ने गर्छन् ।
तर, अहिलेसम्म नेपालमा तह २ र ३ का पिआइसियू मात्र सञ्चालित छन् ।

पिआइसियू स्थापना र सञ्चालनमा समस्या :
१. सरकारीस्तरमा पिआइसियूको स्थापना गर्नुपर्ने आवश्यकता महसुस नहुनु ।
२. अति विशिष्ट जनशक्तिको कमी हुनु । बालबालिकामा सघन उपचारकक्ष विशेषज्ञ, फोक्सोरोग विशेषज्ञ, मुटुरोग विशेषज्ञ क्रिटिकल केयर नर्सिङलगायत अन्य आवश्यक जनशक्तिको अभाव हुनु ।
३. स्तरीय पिआइसियू सञ्चालन जनशक्ति तथा उपकरणमा खर्च धेरै लाग्नु ।
४. जनशक्तिलाई सघन उपचार सहज रूपमा गर्न सामाजिक र कानुनी वातावरण नहुनु ।

(बालरोग विशेषज्ञ (एमडी) डा. पाठकले नवजात र बाल सघन उपचार विषयमा फेलोसिप समेत गरेका छन् ।)

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै