न्युरो सर्जनका लागि एसिएनएस न्यूरो इन्डोभास्कुलर कार्यशाला

न्युरो चिकित्सा विधामा विकास भएको नवीवनतम् प्रविधिबारे जानकारी दिने उदेश्यले आयोजित एसिएनएस न्युरो इन्डोभास्कुलर वर्कसप सम्पन्न भएको छ । मेडिकल अस्पतालको न्यूरो विभागले आयोजना गरेको वर्कसपको कोर्स डाइरेक्टरका रुपमा जापानका प्रतिष्ठित न्यूरोसर्जन प्रा. नाओया खुयायामा, अन्य आठ जापानी प्रशिक्षक र प्राविधिकहरु उपस्थित थिए ।

कार्यशालामा नेपालका ४० न्युरो सर्जनहरुको सहभागि रहेको कार्यशालामा प्रविधिबारे ज्ञान हासिल गर्नु र यी प्रविधि आवश्यक पर्ने बिरामीमा त्यसको सफल प्रयोगबारे चिकित्सकमा ज्ञान वा सीप विकास गर्नु रहेको नेपाल मेडिसिटीका न्यूरोसर्जरी विभाग प्रमुख तथा नेसोनका न्यूरो भाष्कुलर च्याप्टर प्रमुख वरिष्ठ न्यूरोसर्जन प्रा.डा. गोपाल रमण शर्माले बताए ।

शुक्रबार उद्घाटन गरिएको कार्यक्रममा नेपाली न्यूरोसर्जनहरुको प्रतिनिधित्व गर्ने सस्था नेसोनका वर्तमान अध्यक्ष प्रा. मोहन शर्मा, पूर्वअध्यक्ष डा. बसन्त पन्त, नसोनको न्यूरोभाष्कुलर च्याप्टरका महासचिव डा. यम बहादुर रोकासमेतले कार्यशालाको औचित्यबारे प्रकाश पारेका थिए ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

न्युरो सर्जरीमा वीरको सेवा देशभरमै अब्बल, निजीमा भन्दा १५ गुना सस्तो, शून्य शुल्कमा पनि हुन्छ उपचार

वीर अस्पतालको न्युरो सर्जिकल वार्डबाट हालै मात्रै डिस्चार्ज भए १४ वर्षीय किशोर केशव तिमल्सिना ।  करिब १ वर्षअघिदेखि उनलाई टाउको दुख्ने, आँखाको नानी दुख्ने, बान्ता हुने, शरीर गल्ने, निद्रा लागिरहनेजस्ता समस्या देखापर्दै गयो । मकवानपुर जिल्ला मनहरि– ७ मा बस्ने केशवले करिब केही समय टाउकोको दुखाइ कम गर्ने औषधि नजिकै रहेको मेडिकलबाट ल्याएर खाइरहे । तर, उनलाई त्यसले निको भएन ।  केही महिनापछि तिलगंगा सामुदायिक अस्पतालमा आँखाशिविर बस्यो । उनी त्यहाँ जाँच गर्न पुगे । तर, त्यहाँ उनको रोग पत्ता लागेन । समय बित्दै जाँदा उनलाई झन् पीडा हुन थाल्यो ।

अहिले उनी ती दिन सम्झँदै भन्छन्, ‘कहीले काहीँ त अब मर्छु जस्तो लाग्थो । टाउकोको पीडा सहन नसकेर रुने गर्थें ।’ दसैँको वेला भएकाले परिवारले दसैँ सकिएपछि मात्र चेकजाँचका लागि काठमाडौं जाने निधो गरे । दसैँ सकिएपछि उनी ५ कात्तिकमा काठमाडौंमा रहेको नेपाल मोडल अस्पतालमा भर्ना भए । चेकजाँचपछि उनको रोग पत्ता लाग्यो । उनको ब्रेनमा ठूलो ट्युमर रहेछ । उपचार गर्दै जाँदा उनको टाउकोमा भएको पानी सुकाउन पेटमा पाइप राखियो । मोडल अस्पतालमा उनको उपचार भयाे । करिब २५ दिन मोडलमा उपचार गर्दा ३ लाखभन्दा बढी खर्च भएको बताउँछन्, उनका आफन्त कमल लामा ।

घर–परिवारसँग भएको पैसा सकियो, तर उनको थप उपचार हुन सकेन । थप उपचारका लागि अस्पतालमा उपकरण नभएको जानकारी गराउँदै मोडल अस्पतालले वीर अस्पतालमा रेफर गर्यो । वीरमा अप्रेसनका लागि केही दिन पालो कुरेर बस्नुपर्ने भयो । केही दिन अस्पतालको बसाइपछि वीरमा टाउकोकाे ट्युमरकाे सफलतापूर्वक निकाले ।

डा. राजीव झा

लामाका अनुसार अप्रेसन खर्च, औषधि, खान–बस्नदेखि लिएर डाक्टरको चार्जसमेत गरेर वीरमा उनको उपचारमा जम्मा एक लाख खर्च हुन आएको छ ।
कमल लामा भन्छन्, ‘निजी अस्पतालभन्दा वीरमा धेरै सस्तो हुनेरहेछ । पहिल्यै यहाँ आएको भए यत्रो खर्च हुने थिएन र रोग पनि समयमै निको हुने थियो ।’

मुलुकको सबैभन्दा पुरानो र ठूलो अस्पताल वीरमा न्युरो सर्जरीका लागि उपकरण पर्याप्त छन् । तर, न्युरो सर्जन विशेषज्ञको कमीले गर्दा बिरामीले उपचारका लागि केही समय कुर्नुपर्ने बाध्यता छ ।

वीरमा न्युरो सर्जरी सेवा सुरु भएको करिब ६० वर्ष पुगिसकेको बताउँछन्, न्युरो सर्जन प्रमुख डा. राजीव झा । नेपालमा पहिलोपटक ब्रेनको अप्रेसन डा. दिनेशनाथ गंगोलले गरेका थिए । त्यसपछि वि.सं. २०४६ मा डा. उप्रेन्द्र देवकोटाले वीरमा न्युरो सर्जरी युनिटको स्थापना गरे । न्युरो सर्जन झा भन्छन्, ‘वीरमा न्युरो सर्जरीका सबै अप्रेसन देवकोटाबाटै भएका थिए । देवकोटाकै देनबाट आज न्युरो सर्जरी फस्टाइरहेको छ । उनले देखाएको मार्गबाटै अझै राम्रो गुणस्तरीय उपचार सेवा दिने काम भइरहेको छ ।’

निजीमा भन्दा १५ गुना सस्तो, शून्य शुल्कमा पनि हुन्छ उपचार, गुणस्तरमा पनि अगाडि
न्युरो सर्जरीसम्बन्धी उपचार गराउँदा निजी अस्पतालको तुलनामा वीरमा १५ गुनासम्म सस्तो पर्न आउँछ । अस्पतालका अनुसार न्युरोसम्बन्धी अप्रेसन गराएबापत वीरमा बिरामीले ७ हजारसम्म तिर्नुपर्ने हुन्छ । वार्डमा बस्दा प्रतिदिन सय रूपैयाँ र भेन्टिलेटर सेवा लिएबापत ७ सय रूपैयाँ तिर्नुपर्छ । तर, कत्ति पनि पैसा नहुनेका लागि सबैखाले शुल्क मिनाहा गरेर उपचार गराउने व्यवस्थासमेत अस्पतालले गरेको छ ।

‘अस्पतालमा आएका कुनै पनि बिरामीले पैसाकै अभावमा उपचार नपाएर फर्कनुपर्ने अवस्था छैन,’ डा. झा भन्छन्, ‘बिरामीसँग पैसा छैन भने अस्पतालमा लाग्ने सबै चार्ज मिनाहा गरेर पनि उपचार गरेर पठाउने गरेका छौँ ।’
वीरजस्ता अस्पतालमा उपलब्ध सुलभ सेवाकै कारण निम्न तथा मध्यमवर्गीय नेपालीको न्युरो सर्जरीमा पहुँच पुगेको छ । वीरमा सेवा उपलब्ध नहुने हो भने न्युरो सर्जरीसम्बन्धी रोग लागेका सर्वसाधारणले पैसाकै अभावमा मुत्यु कुर्नुबाहेक कुनै विकल्प रहँदैन ।
सस्तो र सुलभ मात्र होइन, गुणस्तरका हिसाबले पनि वीरको न्युरो सर्जरी सेवा नेपालमै अब्बल छ । वीरको सेवा देशका अत्यधिक महँगा निजी अस्पतालको भन्दा कुनै हिसाबले पनि कम छैन । न्युरो सर्जरीका जुनसुकै अन्तर्राष्ट्रियस्तरका प्रविधि र उपकरण वीर र राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टरमा उपलब्ध छन् ।

वीरमा न्युरो सर्जरी सेवा सुरु भएको करिब ६० वर्ष पुगिसकेको बताउँछन्, न्युरो सर्जन प्रमुख डा. राजीव झा । नेपालमा पहिलोपटक ब्रेनको अप्रेसन डा. दिनेशनाथ गंगोलले गरेका थिए । त्यसपछि वि.सं. २०४६ मा डा. उप्रेन्द्र देवकोटाले वीरमा न्युरो सर्जरी युनिटको स्थापना गरे ।

वीर अस्पतालमा न्युरो सर्जरीका महत्वपूर्ण उपकरण
इन्ट्राअपसिटी स्क्यान
माइक्रोस्कोप (एन्जिओग्राम)
न्युरो नार्विकेसन स्टिम
इन्ट्रोस्कप
सिटियोट्रक्यासी
न्युरो फिजिओ मोनोटरी

डा. प्रकाश बिष्ट विभागीय प्रमुख न्यूरोसर्जरी विभाग

उपकरण पर्याप्त, तर विशेषज्ञ अभावले समस्या
तर, पर्याप्त मात्रामा उपकरण उपलब्ध भएर पनि विशेषज्ञ न्युरो सर्जनको कमीले बिरामीलाई समयमै उपचार दिन समस्या भइरहेको डा. झाको भनाइ छ । हाल वीर र ट्रमा सेन्टरमा जम्मा ५ जना न्युरो सर्जन उपलब्ध छन् भने न्युरो सर्जरी पढिरहेका ९ जना इन्टर्न चिकित्सक बिरामीको उपचारमा खटिरहेका छन् ।

वीरबाट प्रतिमहिना ७०–८० जनाले न्युरो सर्जरी सेवा लिने गरेका छन्, जसमध्ये १५ देखि २० जना बिरामीले विशेषज्ञ अभावकै कारण पालो कुरेर बस्नुपर्ने बाध्यता छ ।
दक्ष जनशक्ति नभएको कारण उपकरण चलाउनै समस्या भएको न्युरो सर्जन डा. प्रकाश विष्ट बताउँछन् । संसारको टेन्ड्रलाई हेर्ने हो भने एक न्युरो सर्जनले एक वर्षमा १ सय ५० बिरामीको शल्यक्रिया गर्ने गरेका छन् । तर, नेपालमा एक न्युरो सर्जनले एक वर्षमा ३ सयभन्दा बढी बिरामीको शल्यक्रिया गर्नुपरेको डा. विष्टको भनाइ छ । बिरामीको चापलाई हेर्दा तीनजना विशेषज्ञ र तिनलाई सहयोग गर्ने ६ जना डाक्टर अपुग छ ।
देशभर अहिले लगभग ८० जना न्युरो विशेषज्ञ उपलब्ध छन् । त्यसमध्ये वीर र ट्रमामा गरी ३ जना विशेषज्ञ दरबन्दीमा कार्यरत छन् भने २ जनाले वीरको आन्तरिक स्रोतबाट तलब लिएर काम गरिरहेका छन् ।

विगतमा १८–२० घण्टा लाग्ने अप्रेसन ३ घण्टामा
सीप, प्रविधिमा पूर्ण रूपमा परिवर्तन आएका कारण पहिला १८–२० घण्टा लाग्ने अप्रेसन अहिले प्रविधिका माध्यमले ३ घण्टामा सकिने भएको छ । हाल दिनमा ४ वटासम्म बिरामीको अप्रेसन हुने गरेको डा. झा बताउँछन् ।
वीरमा दुर्घटनामा परेका, नसा फुटेका, रगत जमेका बिरामी धेरै आउने गरेका छन् । नसारोगको सर्जरीलाई न्युरो सर्जरी भन्न सकिन्छ । त्यो नसा शरीरको जुनसुकै भागमा, मुख्यतः ब्रेनदेखि दिएर मेरुदण्डसम्म पाइन्छ ।

वीरमा न्युरो सर्जिकल वार्डमा ५० वटा बेड छन् भने आइसियूमा न्युरोका लागि ५ वटा बेड छन् । त्यसैगरी, राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टरमा ४० वटा न्युरो सर्जिकल बेड छन् भने आइसियूमा १२ वटा बेड छन् । साधारण बिरामी (माएलहेडइजुरी) ७० प्रतिशत, मध्यमखाले (मोडेट) बिरामी १८ प्रतिशत, १२ प्रतिशत कोमा गएका अथवा सिबिएर भएका बिरामी थिए ।

विशिष्टीकृत गर्नु आवश्यक
समयको परिवर्तनसँगै न्युरो सर्जरीलाई पनि विशिष्टीकृत गरेर लानुपर्ने डा. झा बताउँछन् । उनका अनुसार न्युरोसर्जरीभित्र पनि रोगको प्रकृतिअनुसार फरक समस्याका लागि फरक विशेषज्ञ उत्पादन र निर्धारण गरिनुपर्छ ।
‘कुनै डाक्टरले न्युरो सर्जरी पढेर आएपछि बच्चाको मात्र न्युरो सर्जरी गरोस्, त्यसैगरी चोट–पटक लागेका बिरामीका लागि छुट्टै डाक्टर होस्, एउटाले नसा फुटेर आएका बिरामी मात्र हेरोस्, जन्मजात रोग भएका बिरामीको अप्रेसन गर्ने छुट्टै डाक्टर होस्,’ उनी भन्छन्, ‘यसो भएमा बिरामीले राम्रो र गुणस्तरीय उपचार पाउँछन् ।’ नेपालमा हालसम्म यस्तो छुट्टाछुट्टै विधा हेर्न न्युरो सर्जनहरू उपलब्ध छैनन् ।

उपचारमा उपकरणको प्रयोग
डा. झाका अनुसार अप्रेसन गर्दागर्दै कति ट्युमर वा रगत बाँकी रहेको छ भनेर हेर्न इन्ट्राअपसिटी स्क्यानले सहयोग पुर्याउँछ । त्यसैगरी, राम्रो माइक्रोस्कोपले बिरामीका नसाहरू देखाउँछ र नसाको अप्रेसन कतिहदसम्म पूरा भयो वा भएन भनी (एन्जिओग्राम) हेर्न सकिन्छ ।
न्युरो नार्बिकेसन स्टिममा टाउकोको माथिल्लो भागबाट हेरेर कुन ठाउँमा ट्युमर छ भनी हेर्न सकिन्छ । जति ठाउँमा देखिएको छ, त्यहाँ मात्र अप्रेसन गरेर बाँकी भए–नभएको हेर्न सकिन्छ ।
इन्ट्रोस्कपको सहायताले टाउकोभित्र रहेको रगत, ट्युमर निकाल्न सकिन्छ । त्यसैगरी, सिटियोट्रक्यासीले अप्रेसन गर्नुपर्ने भागलाई देखाउने गर्छ । न्युरो फिजिओ मोनोटरीले टाउकोदेखि मेरुदण्डको भागमा भएका सबै नसा अप्रेसन गर्दा छोयो भने मेसिन बज्न थाल्छ र अप्रेसन गर्दा संयमता अपनाउनुपर्ने हुन्छ ।

वीर र ट्रमा सेन्टरमा कार्यरत न्युरो विशेषज्ञ
प्रा.डा. प्रकाश विष्ट, न्युरो सर्जन प्रमुख, वीर अस्पताल
प्रा.डा. राजीव झा, न्युरो सर्जन प्रमुख/एकाइ युनिट इन्चार्ज, ट्रमा सेन्टर
डा. निमल खड्का, कलन्सेन्ट्रड न्युरो सर्जन
डा. राजेन्द्र श्रेष्ठ
डा. विकेश खम्बू

वीरमा न्युरो सर्जरीका बिरामीको चाप
वीरको ४ वार्षको तथ्यांकअनुसार न्युरो सर्जरीका सेवाग्राहीको संख्या बिस्तारै बढ्दै गएको छ । ०७१ मा वीरमा ६ हजार २ सय ५६ जनाले ओपिडीमा भर्ना भएर सेवा लिएका थिए । उक्त वर्षमा ६ सय २ जनाले न्युरो सर्जरी गराएका थिए ।
त्यसैगरी, ०७२ मा ५ हजार ३ सय ९४ बिरामीले ओपिडी सेवा लिएकोमा ५ सय १० जनाले अप्रेसन गराएका थिए । ०७३ मा ६ हजार ६ सय ५६ जनाले ओपिडी सेवा लिएका थिए, त्यसमध्ये ३ सय ८४ ले अप्रेसन सेवा लिएका थिए ।

०७४ मा ६ हजार ७ सय ७३ जनाले ओपिडी सेवा लिएकोमा ६ सय २९ जनाले अप्रेसन सेवा लिएका थिए । यो ४ वर्षमा ८ सय ४ बिरामीले न्युरो सर्जरीसम्बन्धी आकस्मिक सेवा लिएको अस्पतालको तथ्यांकले देखाएको छ । राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टरमा पछिल्ला ३ वर्षमा न्युरो सर्जरीको उपचारका क्रममा ४५ जनाको मुत्यु भएको छ भने ३५ जना कोमामा छन् ।

राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टरमा पछिल्ला ३ वर्षमा न्युरो सर्जरीका ८ हजार ५ सय २६ बिरामीले ओपिडी सेवा लिएका छन् । त्यसमध्ये १ हजार ७० जनाले भर्ना भएर उपचार गराएका छन् । यसमध्ये ५५ प्रतिशत दुर्घटनामा परेका, ३६ प्रतिशत लडेका, ६ प्रतिशत चोट–पटक लागेका र ३ प्रतिशत अन्य समस्या भएका बिरामी थिए ।
ट्रमामा उपचार गराउने न्युरो सर्जरीका बिरामीमध्ये ३० प्रतिशतको अप्रेसनमार्फत उपचार गरिएको थियो भने ७० प्रतिशत बिरामीको उपचार अप्रेसनविनै सम्भव भएको थियो । पछिल्ला ३ वर्षमा ४५ जनाको उपचारका क्रममा मुत्यु भएको छ भने ३५ जना बिरामी कोमामा पुगेका छन् । यस अवधिमा ९ सय ६५ बिरामीको चामत्कारिक उपचार भएको छ ।

वीरमा न्युरो सर्जिकल वार्डमा ४० वटा बेड छन् भने आइसियूमा न्युरोका लागि ५ वटा बेड छन् । त्यसैगरी, राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टरमा ५० वटा न्युरो सर्जिकल बेड छन् भने आइसियूमा १२ वटा बेड छन् । साधारण बिरामी (माएलहेडइजुरी) ७० प्रतिशत, मध्यमखाले (मोडेट) बिरामी १८ प्रतिशत, १२ प्रतिशत कोमा गएका अथवा सिबिएर भएका बिरामी थिए ।

 

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

प्रविधिमा पिछडिएका कारण दक्ष न्युरो सर्जनले पनि सीपको उचित प्रयोग गर्न पाएका छैनन्

नेपाल न्युरो सर्जरी समाजको आयोजनामा दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय न्युरो सर्जन सम्मेलनसँगै समाजको सातौँ राष्ट्रिय सम्मेलन बिहीबारदेखि काठमाडौंमा एकैसाथ चलिरहेको छ । तीनदिने सम्मेलनको दोस्रो दिन शुक्रबार पनि विभिन्न देशका न्युरो सर्जनहरूले न्युरो सर्जरीको वर्तमान अवस्था, आवश्यकता, विकासका लागि भावी रणनीतिबारे कार्यपत्रहरू प्रस्तुत गर्दै त्यसमाथि गहन छलफल गरिरहेका छन् । सम्मेलनको उद्देश्य, नेपाल र बाँकी विश्वमा न्युरो सर्जरीको अवस्था, समस्या, प्रविधि तथा उपकरणको अवस्था र आवश्यकता, जनशक्तिको उपलब्धता र व्यवस्थापनलगायत विषयमा केन्द्रित भएर समाजका महासचिव डा. प्रवीण श्रेष्ठसँग हेल्पपोस्टका पुष्पराज चौलागाईंले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश प्रस्तुत छ :

नेपालमा न्युरो सर्जरीको अवस्था कस्तो छ ?
नेपालमा न्युरो सर्जरीको अवस्था क्रमिक रूपमा राम्रो हुँदै गएको छ । १० वर्षअघिको अवस्थासित अहिलेको अवस्थालाई तुलना गर्ने हो भने धेरै राम्रो हुँदै गएको महसुस हुन्छ । पहिले न्युरो सर्जरी हेर्ने १५ जना सर्जन थिए भने आज ८० जनाको हाराहारीमा सर्जन उपलब्ध छन् । यद्यपि, अन्य देशको तुलनामा हेर्ने हो भने यो संख्या अत्यन्तै न्यून हो । तर, न्युरो सर्जरीका लागि न्युरो सर्जन मात्र भएर पुग्दैन । कुनै पनि उपचार वा अप्रेसन गर्दा दक्ष जनशक्ति भएर मात्र हुँदैन, त्यसका लागि आवश्यक अन्य पूर्वाधार तथा उपकरणको पनि त्यत्तिकै आवश्यकता हुन्छ । उदाहरणका लागि न्युरो सर्जरीका लागि कम्तीमा पनि सिटी स्क्यान, एमआरआई र प्रविधिसम्पन्न अप्रेसन थिएटर र आवश्यक उपकरण चाहिन्छ । यी उपकरण र प्रविधि नेपालका लागि सामान्य कुरा होइनन् । जुन अस्पतालमा यी उपकरण उपलब्ध छन्, त्यहाँ मात्र एउटा न्युरो सर्जनले उपचार गर्न सक्छ । यसले गर्दा अहिले भएका न्युरो सर्जनको संख्यालाई प्रविधि र उपकरणको अपेक्षामा राम्रो मान्नुपर्छ । न्युरो सर्जरीका लागि आवश्यक सम्पूर्ण पूर्वाधार भएको खण्डमा अहिले उपलब्ध न्युरो सर्जनले काठमाडौंलगायत अन्य ठूला सहरका अस्पतालमा राम्रो उपचारसेवा दिन सक्ने अवस्था छ ।

न्युरोको समस्या भन्नाले टाउकोदेखि खुट्टासम्म पर्छ । मूलतः न्युरोसम्बन्धी समस्यालाई तीन भागमा बाँड्न सकिन्छ । त्यसमा एउटा प्रमुख भाग टाउको हो । किनकि, शरीरमा नसाको उद्गमस्थल टाउको नै हो, जसलाई हामी ब्रेन (मस्तिष्क) भन्दछौँ । जति पनि समस्या टाउकोमा आउँछन्, ती न्युरो समस्या हुन् ।

नेपाल न्युरो सर्जरी समाजले गरिरहेको न्युरो सर्जनको दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनको खास उद्देश्य के हो ?
नेपालमा जति न्युरो सर्जन छन्, उनीहरूको सोसाइटी छ । कुनै पनि देशमा विशेषज्ञ चिकित्सकका आ–आफ्ना सोसाइटी छन् । नेपाल न्युरो सर्जन समाजले हेरक वर्ष यसकिसिमको राष्ट्रिय सम्मेलन गर्दै आएको छ भने दुई वर्षमा एकपटकमा अन्तर्राष्ट्रियस्तरको सम्मेलन गर्ने नीति लिएको छ ।
यसरी विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन गर्नुको मूल उद्देश्य भनेको न्युरो सर्जरीको क्षेत्रमा अन्तर्राष्ट्रिस्तरमा विकास भइरहेका अत्याधुनिक प्रविधि र उपचार पद्धतिबारे जानकारी लिनु नै हो । हामी नेपालीले नेपालमा बसेर ३–४ दिनको सम्मेलन गरेर अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा विभिन्न देशमा कस्ता किसिमका न्युरो सर्जिकल प्रविधिको विकास भइरहेका छन्, यी विषयमा अन्य देशबाट आएका विज्ञहरूबाट जानकारी लिने र त्यसलाई आफ्नो देशमा पनि प्रयोगमा ल्याउने कुरा हो । विभिन्न देशका विज्ञहरूबाट नयाँ कुरा सिक्ने मात्र नभएर हाम्रो देशमा न्युरो सर्जरीको अभ्यास कसरी गरिरहेका छौँ त, त्यसबारे विमर्श र मूल्यांकन गर्छौं । नेपाल र जापानको अभ्यासलाई हेर्ने हो भने न्युरो सर्जरीमा हामीभन्दा जापान धेरै गुना अगाडि छ । यसो भन्दैमा नेपालमा सर्जरी नै नगर्ने त ? अत्याधुनिक किसिमका उपकरण उपलब्ध नभए पनि सर्जरी गर्दै आएका छौँ । सीमित स्रोत–साधन र उपकरणको कमी भएको अवस्थाका बाबजुद पनि हामीले न्युरो सर्जरी गरिरहेका छौँ, जसबारे हामी सम्मेलनमा विस्तृत छलफल गर्छौं र राम्रो गर्ने उपयको खोजी गर्छौं ।

सम्मेलनमा कति देशका प्रतिनिधिले कसरी सहभागिता जनाएका छन् ?
सम्मेलनमा १ सय ५० जनाको हाराहारीमा सहभागिता छ । त्यसमध्ये १३ देशका करिब ३५ जना विदेशी न्युरो विज्ञ छन् । जापान, भारत, चीन, अमेरिका, क्यानडा, पोर्चुगल, बेलायत, जमर्नी, माल्दिभ्सलगायत १३ देशका विज्ञले सहभागिता जनाएका छन् । ३ दिनसम्म चल्ने सम्मेलनमा १ सय ४० भन्दा बढी कार्यपत्र प्रस्तुत हुनेछन् ।

नेपालमा न्युरो सर्जरीको उपचारपद्धति र प्रविधिको अवस्था कस्तो छ ?
नेपालमा केही वर्षदेखि न्युरो सर्जनको संख्या बढिरहेको छ । जनशक्ति मात्र नभएर सिटी स्क्यान, एमआरआई, अप्रेसन थिएटरमा आवश्यक उपकरणलगायत पूर्वाधार पनि बढिरहेका छन् ।
कुनै पनि प्रविधिको विकासका लागि विविध पक्षको जरुरत हुन्छ । हाम्रो मुलुकमा अर्को आवश्यकीय कुरा भनेको नेपाली जनताको आर्थिक अवस्था हो, जुन क्रमिक रूपमा विकास हुँदै गएको छ । अहिलेको अवस्थालाई हेर्ने हो भने न्युरो सर्जरीलाई सन्तोषजनक नै मान्नुपर्छ ।

नेपालमा खासगरी न्युरोसम्बन्धी के–कस्ता समस्या बढी पाइने गरेका छन् ?
न्युरोको समस्या भन्नाले टाउकोदेखि खुट्टासम्म पर्छ । मूलतः न्युरोसम्बन्धी समस्यालाई तीन भागमा बाँड्न सकिन्छ । त्यसमा एउटा प्रमुख भाग टाउको हो । किनकि, शरीरमा नसाको उद्गमस्थल टाउको नै हो, जसलाई हामी ब्रेन (मस्तिष्क) भन्दछौँ । जति पनि समस्या टाउकोमा आउँछन्, ती न्युरो समस्या हुन् । ब्रेनको ट्युमर अथवा ब्रेनको इन्फेक्सन, हेड इन्जुरीलगायत सबै कुरा ब्रेनका नसाका समस्या हुन् । नसासम्बन्धी (न्युरो) समस्याको दोस्रो भाग मेरुदण्ड हो, जुन ब्रेनबाट सुरु भएर कम्मरसम्म पुगेको हुन्छ र यसलाई मूल नसा भनिन्छ । उदाहरणका लागि कम्मरको नसामा हुने चोटलाई लिन सकिन्छ । ढाड तथा गर्दनमा नसा च्यापिने र ढाड तथा कम्मरका नसाबाट ट्युमर पलाएर आउने समस्या मेरुदण्डका समस्या हुन् ।
नसासम्बन्धी समस्याको तेस्रो भाग भनेको टाउको र मेरुदण्डबाहेकका भागमा फैलिएका स–साना नसामा देखिने समस्या हो । ब्रेनबाट मेरुदण्डमा नसा पुगको हुन्छ र मेरुदण्डबाट हात र खुट्टामा मसिना नसा पुगेका हुन्छन् । उदाहरणका लागि हात–खुट्टामा झमझम गर्ने तथा पोल्ने समस्या र हातखुट्टा नचल्ने समस्यालाई नसासम्बन्धी समस्याको तेस्रो भागका रूपमा वर्गीकरण गर्ने गरिन्छ ।

सरकारी अस्पतालमा आवश्यक चिकित्सक उपलब्ध नभएको अवस्थामा निजी क्षेत्रले नै अधिकांश स्वास्थ्यसेवा धानेको अवस्था छ । निजी क्षेत्र अलिक महँगो पनि छ । महँगा उपकरणका कारण निजी स्वास्थ्यसेवा महँदो भएको हो । उदाहरणका लागि एउटा सिटी स्क्यानका लागि ४–५ करोड रूपैयाँ खर्चिनुपर्ने हुन्छ ।

सरकारी अस्पतालमा न्युरो सर्जनको कमी रहेको बताइन्छ, निजीमा सबै जनताको पहुँच पुग्ने अवस्था छैन । यस्तोमा आमनागरिकले कसरी न्युरो सर्जरी सेवा लिने ?
निश्चय पनि सरकारी क्षेत्रमा न्युरो सर्जरीका मात्र नभएर अन्य विधाका चिकित्सक पनि कमै उपलब्ध छन् । सरकारी दरबन्दीमा न्युरो सर्जनको अवस्थालाई हेर्ने हो जम्मा ३ जना मात्र दरबन्दीमा कार्यरत रहेको अवस्था छ, जुन नगण्य हो । विदेशमा हेर्ने हो भने सरकारी क्षेत्रमा बढी र निजीमा कम हुन्छन् । नेपालको अवस्था भने उल्टो छ । सायद सरकारका पनि धेरै समस्या छन्, त्यसमाथि पनि नेपालमा अस्थिर सरकारको प्रमुख समस्या छ । अब बल्ल देशले स्थिर सरकार पाएको छ ।

सरकारी अस्पतालमा आवश्यक चिकित्सक उपलब्ध नभएको अवस्थामा निजी क्षेत्रले नै अधिकांश स्वास्थ्यसेवा धानेको अवस्था छ । निजी क्षेत्र अलिक महँगो पनि छ । महँगा उपकरणका कारण निजी स्वास्थ्यसेवा महँदो भएको हो । उदाहरणका लागि एउटा सिटी स्क्यानका लागि ४–५ करोड रूपैयाँ खर्चिनुपर्ने हुन्छ । त्यसैगरी, एमआरआई मेसिन राख्नका लागि ५–६ करोडदेखि १५ करोडसम्म लाग्छ । सरकारी अस्पतालमा सरकारी मेसिन खरिदका लागि सरकारी बजेट हुन्छ । निजीमा व्यक्तिगत लगानी भएको हुन्छ । यसले गर्दा उपचारमा निश्चिय पनि सरकारी अस्पतालको अपेक्षामा निजी अस्पताल महँगो छ ।

आज निजी क्षेत्र नहुँदो हो त सरकारी क्षेत्रमा काम गर्ने चिकित्सकले मात्रै न्युरोका समस्यालाई धान्न सक्ने अवस्थै छैन ।

अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा हुने न्युरो सर्जरीको उपचारको तुलनामा नेपालको अवस्था कस्तो छ ?
प्रविधिको कुरा गर्ने हो भने धेरै ठूलो फरक छ । हाम्रो छिमिकी राष्ट्र भारतसँग तुलना गर्ने हो भने सामाजिक, आर्थिक क्षेत्रमा पनि हामी धेरै पछाडि छौँ । साउथ एसियामा पनि नेपाल धेरै पछाडि छ । हाम्रो देशमा उपकरण कम छन् । अझै पनि नेपालमा हुनुपर्ने सुविधाहरू कम छन् । प्रविधिको कमीका कारण प्रत्येक चिकित्सक दक्ष भएर पनि, विदेशमा गएर पढेर आएर पनि आफ्नो सीप र दक्षताको समुचित प्रयोग गर्न सक्ने अवस्था छैन ।
प्रविधिमा ठूलो खाडल र कमी–कमजोरी भए पनि हामीले सिक्नेवेलामै प्रविधि छैन, काम गर्न सकिन्न भनेर त हुँदैन । त्यसको अर्को केही विकल्प छ कि भनेर हामी सिकिरहेका छौँ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

न्युरो सर्जनको दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन काठमाडौंमा सुरु

नेपाल न्युरो सर्जन समाजको आयोजनामा न्युरो सर्जनको दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन काठमाडौंमा सुरु भएको छ ।

१३ देशका प्रतिनिधिहरूको सहभागिता रहेको तीन दिनसम्म चल्ने उक्त सम्मेलनको उद्घाटन बिहीबार हायात होटेलमा भव्य कार्यक्रमका बीच गरियो ।

समाजले दोस्रो अन्तर्राष्ट्रियसम्मेलनसँगै आफ्नो सातौँ राष्ट्रिय सम्मेलनसमेत एकैसाथ आयोजना गरेको हो ।

२३ चैतसम्म चल्ने सम्मेलनमा विदेशी र नेपाली गरी १ सय ४० भन्दा बढीको सहभागिता रहेको नेपाल न्युरो सर्जन समाजका महासचिव डा. प्रवीण श्रेष्ठले बताए । उनका अनुसार सम्मेलनमा विदेशी १० र नेपाली ४ फ्याकल्टीले न्युरो सर्जनसम्बन्धी कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नेछन् । एजुकेसन कोर्सका लागि चीन, अस्ट्रेलिया, पोर्चुगल, जापान, भारत, जर्मनीका न्युरो सर्जनले न्युरो सर्जरीसम्बन्धी कार्यपत्र प्रस्तुत गर्ने उनले जानकारी दिए । सम्मेलनमा १३ देशका न्युरो सर्जन, न्युरोलोजिस्ट, न्युरो नर्स र फिजियोथेरापिस्टको सहभागिता छ ।

सम्मेलनमा मस्तिष्क, नसा तथा मेरुदण्डसम्बन्धी रोगको पहिचान, उपचार, रोकथाम र अनुसन्धानसम्बन्धी विचार आदान–प्रदान हुने आयोजकको भनाइ छ । संसारमा भएका नवीनतम प्रविधिहरूको विकास र त्यसले नसासम्बन्धी रोगको निदान र उपचारमा पुर्याउने सहयोगका विषयमा उच्चस्तरीय छलफल हुने महासचिव डा. श्रेष्ठले बताए ।

‘विश्वका वरिष्ठ न्युरो सर्जनले न्युरो सर्जरीमा अपनाएका अन्तर्राष्ट्रिय पद्धति, प्रविधि र नयाँ विकास भएका उपकरणबारे विचार आदान–प्रदान गर्नेछन्,’ डा. श्रेष्ठले भने, ‘नेपालमा भएका उपचारपद्धतिबारे पनि विचार आदान–प्रदान हुनेछ ।’

नेपालमा ८० जना न्युरो सर्जन उपलब्ध छन् ।  सरकारी दरबन्दीको कमीका कारण धेरै न्युरो सर्जन निजी अस्पतालमा काम गर्न बाध्य भएको डा. श्रेष्ठको भनाइ छ । ‘बाँकी विश्वको तुलनामा नेपालको न्युरो सर्जरीको अवस्था निकै पछाडि छ,’ उनले भने, ‘यसको मूल कारण उपकरणको कमी नै हो ।’

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै