गोडा सुन्निने, पेट फुल्ने पनि दमका लक्षण, उपचारमा ढिलाइ भए मुटुरोग

दम धेरै प्रकारका रोगहरूको सामूहिक नाम हो । दम विभिन्न प्रकारका हुन्छन् । जाडो महिनामा हुने, आस्थमा, ब्रोकनलाइटिसलगायत प्रकारमा दमलाई विभाजन गरिन्छ । पाटन अस्पतालमा उपचारका लागि आएका कुल बिरामीको करिब ३५ प्रतिशतमा दमरोग पाइएको छ ।

दम भन्नासाथ मानिसहरू डराउने गरेको पाइन्छ । तर, दम लाग्यो भन्दैमा डराउनुपर्नेचाहिँ हुँदैन । नेपालका ग्रामीण भागहरूमा सबै ठाउँमा ग्यासचुल्हो पुग्न नसक्नुका कारण पनि दमको समस्या बढी देखिने गरेको छ । गाउँघरमा धुवाँरहित चुल्होको प्रयोग अभावका कारण पनि दमको समस्या देखापर्ने गरेको छ ।
अर्काे सबैभन्दा महत्वपूर्ण कारण अत्यधिक चुरोट, बिँडी, तमाखुलगायत धवाँजन्य पदार्थहरूको सेवनका कारण पनि दमको समस्या नेपालमा दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको हो । धूमपान गर्ने मानिसको संख्या नेपालमा मात्रै नभई विश्वमै धेरै भए पनि नेपालमा भने यो समस्या धेरै नै बनेको छ । कतिपय अवस्थामा आफूले धूमपान नगरे पनि परिवारका अन्य सदस्यले गरेको धूमपानको असरले समेत दम निस्किने गर्छ ।

त्यसैगरी, काठमाडौं उपत्यकाको कुरा गर्ने हो भने जहाँसुकै प्रदूषणको स्तर एकदमै बढ्दो स्थितिमा छ । प्रदूषणको मात्रा मापन गर्न नेपाल सरकारले प्रदूषण मापन यन्त्र ठाउँ–ठाउँमा राखेको पनि देख्न सकिन्छ । विशेषगरी दमको मुख्य कारण धूमपान नै हो ।

पुरुषप्रधान नेपाली समाजमा पुरुषले नजिकै बसेर चुरोट–बिँडीको धुवाँ उडाउने चलन रहेका कारण त्यसको असर धूमपान नगर्ने महिलालाई समेत परिरहेको हुन्छ । दमबाट बच्न गाउँघरमा धुवाँरहित चुल्होको प्रयोग गर्नुपर्छ । सहरमा धेरै वर्ष पुराना गाडी प्रयोगमा नल्याउनुले पनि धेरै मात्रामा दमको समस्या कम गर्न सकिन्छ ।

लक्षण
– लगातार खोकी लाग्नु ।
– खकार आउनु ।
– छाती दुखेजस्तो हुनु ।
– बिहानीपख बढी मात्रामा खोकी लाग्नु ।
– कसै–कसैमा गोडा सुन्निने, पेट फुल्नेजस्ता समस्या देखापर्नु ।
– दमका कारण पछि गएर मुटुको समस्या देखापर्ने गर्छ ।
– कतिपयमा शरीर नै नचल्ने समस्या पनि देखापर्न सक्छ ।
यस्ता लक्षण देखापरेमा तुरुन्तै अस्पताल जानु आवश्यक हुन्छ । दमले लिएको विकराल रूपका कारण मानिसको मृत्युसमेत हुन सक्छ ।

उपचार विधि
दमको उपचार विधि विभिन्न छन्, जसमा घरायसी उपचार विधि र औषधि सेवनबाट गरिने उपचार विधि प्रमुख हुन् । आजकाल शल्यक्रियाको माध्यमबाट उपचार गर्ने पनि प्रचलन आइसकेको छ । तर, यो प्रविधि नेपालमा त्यति प्रचलनमा आएको देखिँदैन । किनभने, यो एकदमै महँगो प्रविधिमा पर्छ ।
आउँदा दिनमा दमको उपचारका लागि शल्यक्रियाको प्रविधि नेपालमा प्रयोग हुने देखिए पनि हालसम्म भने यो फस्टाउन सकेको छैन ।
दमको खाने तथा तान्ने गरी दुईथरीका औषधि पाउन सकिन्छ ।
खोकी लाग्यो तथा खकार पहेँलो भयो भने एन्टिबायोटिक दिन सकिन्छ ।
दम लागेमा कतिपयले त आजीवन औषधि सेवन गर्नुपर्ने पनि हुन सक्छ ।
शरीरमा अक्सिजनको मात्रा कति छ र दम कुन अवस्थामा छ भन्ने प्रविधिको सहयोगले पत्ता लगाउन सकिन्छ ।
औषधिको सेवनपश्चात् दमपीडितले जीवनयापनलाई सहज बनाउन सक्छन् ।

पुरुषप्रधान नेपाली समाजमा पुरुषले नजिकै बसेर चुरोट–बिँडीको धुवाँ उडाउने चलन रहेका कारण त्यसको असर धूमपान नगर्ने महिलालाई समेत परिरहेको हुन्छ । दमबाट बच्न गाउँघरमा धुवाँरहित चुल्होको प्रयोग गर्नुपर्छ । सहरमा धेरै वर्ष पुराना गाडी प्रयोगमा नल्याउनुले पनि धेरै मात्रामा दमको समस्या कम गर्न सकिन्छ ।

सुरुसुरुको अवस्थामा रहेको दमलाई शारीरिक व्यायाम गर्ने, तौल घटाउनेजस्ता उपायबाट पूर्ण रूपमा हटाउन सकिन्छ । औषधिको प्रयोगबाट भने यसलाई कम मात्र गर्न सकिने हो । हालसम्म पनि दमलाई पूर्ण रूपमा निको बनाउन सकिने औषधिको विकास भने भएको छैन ।
दमलाई रोकथाम गर्न सकिन्छ । जीवनशैलीलाई सामान्य बनाउन सकिन्छ । तर, पूर्णतया निको भने यसलाई गराउन सकिँदैन ।

रोकथामका उपाय
– चुरोट, बिँडी, तमाखुजस्ता धुवाँजन्य पदार्थको सेवन नगर्ने ।
– स्वच्छ खानेकुरा मात्रै सेवन गर्ने ।
– धुलो, धुवाँबाट बच्ने ।
– चुरोट खाने मानिसको सम्पर्कमा नआउने ।
– दम भएको थाहा पाउनासाथ उपचारका लागि जाने ।
– दम भएको पत्ता लगाउने प्रविधि नेपालमा पनि विभिन्न ठाउँमा चलनमा आइसकेको हुनाले वैलैमा दम भए या नभएको पता लगाउने ।

दम भइहालेमा यसलाई पूर्ण रूपमा निको बनाउन नसकिने भएकाले समयमै रोकथामका उपाय अपनाउनुपर्ने हुन्छ ।

(डा. श्रेष्ठसितको कुराकानीमा आधारित)

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

उच्च रक्तचापको कारण र उपचार

आजकल उच्च रक्तचाप सहरिया जीवनमा देखिने एउटा साझा समस्या बनिसकेको छ । १० वर्षयता नेपालमा उच्च रक्तचापको समस्या एकदमै बढिरहेको छ । उच्च रक्तचापको समस्या सहरिया जीवनमा धेरै देखिए पनि गाउँले जीवनमा पनि यो समस्याकै रूपमा देखिएको छ ।

मिर्गौलामाथिको रक्तनलीको समस्या, अति तनावपूर्ण जीवनशैलीलगायत कारण उच्च उक्तचापको समस्या दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको हो । मुटुको धमनीको समस्याका कारण पनि उच्च रक्तचापको समस्या देखापर्ने गर्छ । तर, धेरै प्रकारका केसमा भने यसको कारण थाहा पाउन सकिएको छैन । सामान्यतया १४०/९० भन्दा बढी रक्तचाप भएको अवस्थालाई उच्च रक्तचापको समस्याका रूपमा लिन सकिन्छ ।

यसलाई पहिलो स्टेजको उच्च रक्तचाप भन्ने गरिन्छ । यस अवस्थामा औषधि सेवनको अवस्था भने हुँदैन । त्यसैगरी, रक्तचाप १६०÷१०० सम्म पुगेको अवस्थामा औषधिको सेवन गर्नुपर्ने हुन्छ । यो भने उच्च रक्तचापको समस्याकै अवस्था हो ।

पाटन अस्पतालमा आएका बिरामीमा पनि उच्च रक्तचापको समस्या अत्यधिक पाइने गरेको मेरो अनुभव छ । छिनछिनमा टाउको दुखेको अनुभव हुने, रिँगटा लाग्ने, वाकवाकी हुने, हिँडडुल गर्न असहज हुनेजस्ता समस्या उच्च रक्तचापका कारण आउने गर्छन् । उच्च रक्तचापको प्रत्यक्ष असर आँखाको धमनीहरूमा पर्ने गर्छ । आँखामा आउने समस्या तथा दृष्टिविहीन हुनुका विभिन्न कारणमध्ये उच्च रक्तचाप पनि एक हो ।

उच्च रक्तचाप सुरुकै अवस्थामा छ भने कतिपय घरायसी उपचार विधिबाट पनि यसलाई नियन्त्रण गर्न सकिन्छ । जस्तै, शरीरमा तौलको मात्रालाई सन्तुलनमा राख्ने, शारीरिक व्यायाममा विशेष ध्यान दिने, खानपानमा ध्यान दिनेजस्ता उपायबाट सुरुको अवस्थामा रहेको उच्च रक्तचापको समस्यालाई नियन्त्रणमा ल्याउन सकिन्छ ।

उच्च रक्तचापको समस्या जुनसुकै उमेर समूहका मानिसमा देखापर्न सक्छ । सुरुवातकै चरणमा उच्च रक्तचाप भएको थाहा पाउन सकेमा यसको उपचार गर्न सकिन्छ । तर, मुख्य कुरा के थाहा पाउनुपर्छ भने बच्चालाई बढी मात्रामा जंकफुड खुवाउनाले पनि उच्च रक्तचापको समस्या देखापर्ने गर्छ ।
अत्यधिक धूमपान तथा मद्यपान गर्नु, शारीरिक मिहिनेतको अभावजस्ता कारणले उच्च रक्तचापको समस्या देखापर्ने गर्छ । उच्च रक्तचापको स्टेज २ मा पुगिसकेको भए औषधिसमेत सेवन गर्नुपर्ने हुन्छ । औषधि सेवन गर्नुपर्ने अवस्थामा समेत औषधि नखाएमा उच्च रक्तचापका कारण मस्तिष्काघात तथा हृदयाघात हुन सक्छ ।

उच्च रक्तचापका कारण
उच्च रक्तचापको ९० प्रतिशत समस्यामा कारण थाहा पाउन गाह्रो छ । केही साझा कारण यस्ता छन्–
– वंशानुगत
– वातारणीय
– अत्यधिक तनावपूर्ण जीवनशैली
– बढी मात्रामा प्रतिस्पर्धा
– अत्यधिक मात्रामा जंकफुडको प्रयोग
– धूमपान तथा मद्यपान
– शारीरिक मिहिनेतको कमी

उच्च रक्तचापका लक्षण
– वेलावेलामा वाकवाकी लाग्ने
– टाउको भारी हुने तथा दुख्ने
– रिँगटा लाग्ने
– दैनिक क्रियाकलाप सञ्चालनमा एकदमै ग्राहो हुने
– स्याँ–स्याँ हुने
– अत्यधिक उच्च रक्तचाप भएमा व्यक्तिहरू वेला–वेला ढल्ने
– टाउकोभित्र रक्तस्राव हुने ।

उपचारविधि
उच्च रक्तचाप सुरुकै अवस्थामा छ भने कतिपय घरायसी उपचार विधिबाट पनि यसलाई नियन्त्रण गर्न सकिन्छ । जस्तै, शरीरमा तौलको मात्रालाई सन्तुलनमा राख्ने, शारीरिक व्यायाममा विशेष ध्यान दिने, खानपानमा ध्यान दिनेजस्ता उपायबाट सुरुको अवस्थामा रहेको उच्च रक्तचापको समस्यालाई नियन्त्रणमा ल्याउन सकिन्छ ।

घरायसी उपचार विधिबाट निको नभएमा चिकित्सकको सल्लाहअनुसार औषधि सेवन गर्नुपर्ने हुन्छ । यदि उच्च रक्तचापका कारण टाउकोबाट रक्तस्राव हुने, हृदयाघात हुनेजस्ता समस्या देखापरेमा शल्यक्रिया नै गर्नुपर्ने हुन्छ ।

टाउकोमा भएको रक्तस्रावको उपचार न्युरो सर्जनले गर्छन् । शल्यक्रिया गराएपश्चात् पनि उच्च रक्तचापको औषधि सेवन निरन्तर गरिरहनुपर्छ ।

रोकथामका उपाय
– शरीरको तौल सन्तुलनमा राख्ने
– शारीरिक व्यायाममा ध्यान दिने
– मद्यपान तथा धूमपान नगर्ने
– सकेसम्म चिल्लो तथा भुटेको खानेकुराको सेवन कम गर्ने ।

(डा. श्रेष्ठसितको कुराकानीमा आधारित)

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै