जन्डिसका कारण बालबालिकाको लिभर फेल

जन्डिस रोग होइन, रोगको लक्षण हो । जन्डिस हुनेबित्तिकै खाना बार्नुपर्छ भन्ने जनविश्वास रहिआएको छ । जन्डिस भएका वेला बालबालिकालाई खाना रुचिरहेको हुँदैन । त्यसमाथि आमा–बुबाले खल्लो खाना, बेसार नभएको, नुन–जिरा नभएको खाना दिँदा त्यसै पनि खानामा रुचि घटेर जान्छ । जन्डिस भएको अवस्थामा बालबालिकालाई उल्टी तथा वाकवाकी हुने लक्षण देखापर्छन् । धेरैजसो बच्चामा हुने हेपाटाइटिस ‘ए’ र ‘ई’ कीटाणुयुक्त पानीका माध्यमले हुने गर्छ । जन्डिस हुँदा धेरैजसो मानिसले महिनौँसम्म खाना बार्ने गरेका छन्, जुन आवश्यक छैन । जन्डिस भएका बिरामीलाई नर्मल खाना खुवाउने गर्नुपर्छ । कुनै विशेष अवस्थामा मात्र चिकित्सकको सल्लाहअनुसार खानामा थपघट गर्नुपर्ने आवश्यकता हुन्छ ।

भर्खरै जन्मिएको शिशुदेखि १५ वर्षसम्मका बालबालिकामा जन्डिस हुने धेरै कारण छन् । भर्खरै जन्मिएको बच्चालाई २४ घण्टापछि जन्डिस देखियो, बत्तीमा राखियो र कम हुँदै गयो भने त्यसलाई नर्मल जन्डिस भनिन्छ । बच्चा जन्मिएपछि शरीरमा आरबिसी (रातो रक्तकोषिका) अलि छिटो–छिटो मर्ने गर्दछ । अन्य मानिसमा पनि मरेर नयाँ कोष बन्ने प्रक्रिया चलिरन्छ, तर बच्चामा भने कोष छिटो–छिटो मरेपछि नयाँ कोषिका बन्नेक्रममा जन्डिस देखिने गर्छ । यस्तो जन्डिस नर्मल घाममा राखेर पनि जान्छ । बालबालिकाको शरीरमा जन्डिसको मात्रा कति छ भनेर हेर्नका लागि रगत परीक्षण गरेर घाममा राखेर घट्ने हो कि, बत्तीमा राखेर घट्ने हो भनेर छुट्याउनुपर्छ । यो नर्मल जन्डिस हो र यसले लिभरलाई असर गर्दैन ।

बालबालिकामा अर्को प्रकारको जन्डिस पनि देखिन्छ, जसमा तुरुन्तै ६० देखि ९० दिनभित्र अप्रेसन गरिसक्नुपर्ने हुन्छ । यो जन्डिस जन्मजात हुने गर्छ । बालबालिकामा पित्तथैलीबाट सानो आन्द्रामा जाने नलीहरू, जसले पित्तलाई फाल्ने गर्छन्, त्यो नै खुम्चिएर बनेको हुँदैन, जसका कारण यो जन्डिस हुने गर्छ ।

बालबालिकामा अर्को प्रकारको जन्डिस पनि देखिन्छ, जसमा तुरुन्तै ६० देखि ९० दिनभित्र अप्रेसन गरिसक्नुपर्ने हुन्छ । यो जन्डिस जन्मजात हुने गर्छ । बालबालिकामा पित्तथैलीबाट सानो आन्द्रामा जाने नलीहरू, जसले पित्तलाई फाल्ने गर्छन्, त्यो नै खुम्चिएर बनेको हुँदैन, जसका कारण यो जन्डिस हुने गर्छ । यसरी नली नै नबन्ने अवस्थालाई चिकित्सकीय भाषामा बिलेरी अट्रेजिया भनिन्छ । यस्तो अवस्थामा पित्त पित्तथैलीमा नभएर लिभरमा बस्छ र पित्त लिभरमा बस्दा–बस्दा लिभर डामेज भइसकेको हुन्छ । यस्तो अवस्थाका बालबालिकाको ६० देखि ९० दिनभित्र अप्रेसन गर्नु जरुरी हुन्छ । यस्तो जन्डिस भएका बालबालिकामा आमाबुबाले याद गर्ने भनेको दिसाको रङ हो । यसप्रकारको जन्डिस भएको बालबालिकाको दिसाको रङ सेतो हुने गर्छ । आमाबुबा तथा घरपरिवारका अन्य सदस्यले नर्मलखालको जन्डिस हो, घाममा राखेर निको हुन्छ भनेर कुर्ने अनि निको नभएपछि मात्र अस्पताल जाने गर्नाले यस्तो जन्डिस भएका बालबालिका ढिलो मात्र अस्पताल आइपुग्ने गरेका छन् । अस्पताल आइपुग्दा अप्रेसन गर्नुपर्ने समय नाघिसकेको हुन्छ । यस्तो अवस्थामा बच्चामा लिभर ट्रान्सप्लान्ट (कलेजो प्रत्यारोपण)बाहेक उपचारको अन्य केही विकल्प रहँदैन ।

अर्को जन्डिस हुने Wilson disease कारण हो  यो जन्डिस भएका बालबालिकामा जन्मजातै शरीरमा कपरको मात्रा बढ्दै जान्छ । धेरैजसो बालबालिका ८–९ वर्षको हुँदादेखि १५ वर्षको उमेरसम्म यो समस्या देखापर्छ । यस्तो कपरतत्त्व शरीरले फाल्न नसकेर लिभरमा जम्मा हुने गर्छ ।

जन्डिसले टाउकोमा असर गरेको अवस्थामा मात्र खाना बार्नुपर्छ । नर्मल जन्डिस भएको अवस्थामा कत्ति पनि खाना बार्नुपर्दैन । जुनसुकै किसिमको जन्डिसमा अनावश्यक रूपमा खाना बार्नाले बिरामीको स्वास्थ्यमा झन् नकारात्मक असर पर्न सक्छ ।

हेपाटाइटिस ‘ए’ भएका बच्चामा सामान्यतया वाकवाकी लाग्ने हुन्छ । यसमा डाक्टरलाई देखाएपछि घरमै आराम गर्दा ठिक हुने गर्छ । हेपाटाइटिस ‘ए’ भएका केही बच्चा भने लिभर फेल भएको अवस्थामा अस्पताल आइपुग्ने गर्छन् । लिभर फेल भइसकेको अवस्थामा आएका बच्चालाई आइसियूमा राखेर हेर्नुपर्ने हुन्छ ।

जन्डिसले टाउकोमा असर गरेको अवस्थामा मात्र खाना बार्नुपर्छ । नर्मल जन्डिस भएको अवस्थामा कत्ति पनि खाना बार्नुपर्दैन । जुनसुकै किसिमको जन्डिसमा अनावश्यक रूपमा खाना बार्नाले बिरामीको स्वास्थ्यमा झन् नकारात्मक असर पर्न सक्छ ।

(हेल्थपोस्टकर्मी पुष्पराज चौलागाईंसितको कुराकानीमा आधारित)

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

कलिलै उमेरमा ग्यास्ट्राइटिस किन ?

बालबालिकालाई पेट दुख्दा सामान्यतया जुका परेर वा खानपान नमिलेर होला भन्ने सोचाइ आम रूपमा रहेको पाइन्छ । ठूला मानिसलाई पेट दुख्नेबित्तिकै ग्यास्ट्राइसिटसको शंका गर्ने आम धारणा बच्चाको हकमा भने ठिक विपरीत छ । साधारणतया बच्चालाई ग्यास्ट्राइटिस (बोलीचालीको भाषामा ग्यास्ट्रिक) हुँदैन भन्ने आम सोचाइ छ, जुन साँचो होइन ।

बालबालिकाको पेटमा इन्फेक्सन भएको खण्डमा कलिलै उमेरमा पनि ग्यास्ट्राइटिस हुने गर्छ, जुन एच पाइलोरी नामक कीटाणुले निम्त्याउने गर्छ । जब बच्चाको खानपानमा बाहिरको खाना संलग्न हुँदै जान्छ, एच पाइलोरी कीटाणु शरीरमा प्रवेश गर्छ । यो कीटाणु पानी वा फोहोर खानाको माध्यमबाट सर्ने गर्छ ।

एच पाइलोरी भाइरसको संक्रमण ठूला मानिसमा हुँदा हामी त्यसलाई पेटमा अल्सर तथा घाउ भयो भन्छौँ । तर, यो भाइरसको इन्फेक्सन सानो उमेरमा पनि हुन सक्छ । कीटाणुले बालबालिकाको पेटमा पनि घाउ बनाउँछ । यस्ता कीटाणु एसिडमा बढी बाँच्ने गर्छन् । एच पाइलोरी कीटाणुको इन्फेक्सन भएर पेटमा असर गरिसकेपछि खानाले लक्षणहरू बढाउने गर्छ । जस्तै, अमिलो, पिरो, चिल्लो खानाले ग्यास्ट्राइटिस बढाउने होइन कि, यस्ता किसिमका खानेकुरा खाएपछि त्यसले रोगका लक्षणहरू बढाइदिने गर्छ । बालबालिकामा एच पाइलोरी कीटाणुको संक्रमण भएपछि पेट र नाइटोको वरिपरि दुख्ने, उल्टी हुने, वाकवाकी लाग्ने, खाना नरुच्नेलगायत समस्या देखिन्छन्, जुन ग्यास्ट्राइटिसका लक्षण हुन् ।

बालबालिकामा पेटदुखाइको प्रमुख कारण– कब्जियत
बालबालिकाको पेट ग्यास्ट्राइटिसले मात्र नभएर अन्य कारणले पनि दुख्ने गर्छ । बालबालिकाको पेट सबैभन्दा बढी कब्जियतका कारण दुखेको पाइन्छ । ठूला मानिसमा हुने र बालबालिकामा हुने कब्जियतमा भिन्नता हुन्छ । ठूला मानिसमा साग–सब्जी कम खानाले, पानी कम पिउनाले, खानपान तथा जीवनशैली राम्रो नहुनाले कब्जियत हुने गर्छ । बालबालिकामा भने दिसा राम्रोसँग भएन भने कब्जियत हुन्छ । जस्तै, हतार–हतारमा स्कुल जाने, स्कुलको ट्वाइलेटमा दिसा गर्न हिचकिचाउने, घरमा आएर पनि दिसा गर्ने अल्छी गर्ने कारणले गर्दा साइकल बन्छ र दिसा झन्–झन् कडा हुँदै जान्छ । दिसा कडा भएपछि बच्चाले दिसा गर्दा रोक्न खोज्ने, सानो बच्चा छ भने कुनामा खुट्टा च्यापेर बस्ने, अलि ठूला बालबालिकाले कपडामै दिसा गर्ने आदि कब्जियतका लक्षण हुन् । कब्जियत बालबालिकाको पेट दुख्ने प्रमुख कारणका रूपमा रहेको पाइन्छ ।

बालबालिकामा इन्डोस्कोपी गर्न धेरै अभिभावक डराउँछन् । तर, सानो उमेरका कारण इन्डोस्कोपी गर्न गाह्रो हुने भने होइन, डरका कारण गाह्रो हुने हो । यस्तो अवस्थामा बच्चालाई लठ्याएर इन्डोस्कोपी गर्नुपर्ने हुन्छ । यसका लागि बेहोस पार्ने डाक्टरको सहायता लिनुपर्ने हुन्छ । इन्डोस्कोपीमार्फत पेटमा घाउ छ कि छैन भनेर हेरेर बायप्सीका लागि मासु निकाल्ने प्रक्रिया ३ देखि ५ मिनेटमा सकिन्छ ।

रिफ्लक्स
खाना खाने नली र पेटको भागमा भएको मांसपेशी खुकुलो भएको खण्डमा पेटको खाना, खाना खाने नलीमा आउँछ । यसलाई चिकित्सकीय भाषामा रिफ्लक्स भनिन्छ, जुन धेरैजसो सानो उमेरका बच्चालाई हुने गर्छ । तर, यसका कारण हुने पेटको दुखाइ माथिल्लो भाग अर्थात् छातीमा हुन्छ । सानो बच्चाले खाएको खाना हुलुक्क निकाल्ने, तौल राम्रोसँग नबढ्ने भएमा यसको लक्षणका रूपमा बुझ्नुपर्छ ।

बच्चामा हुने ग्यास्ट्राइटिसका लक्षण, निदान र उपचार
ग्यास्ट्राइटिस भएपछि बच्चाको खानामा रुचि कम हुने गर्छ । बच्चाहरूको बढ्ने उमेर हुन्छ । जन्मिएदेखि निश्चित उमेरसम्म बच्चाहरू बढिरहेका हुन्छन्, कहिले तौल त कहिले उचाइमा । ग्यास्ट्राइटिसले बालबालिकाको तौल र उचाइमा केही फरक पारिरहेको हुन्छ । खाना नरुच्ने, अमिलो पानी आउने, पेट दुख्ने, अमिलो डकार आउने, भोकै पेटमा पनि पेट दुख्नेजस्ता लक्षण देखाएको खण्डमा एच पाइलोरी कीटाणुका कारण बच्चाको पेट दुखेको हो भन्न सकिन्छ । यसको जाँच दुई किसिमले गर्न सकिन्छ ।
कुनै बालबालिकालाई तौल र उचाइमा केही असर परेको छ भने इन्डोस्कोपी गरेर हेर्न सकिन्छ । अर्को विधिमा फुकेर हेर्न सकिन्छ, जसमा मेसिनको सहयोगले फुकेर भाइरस भए–नभएको जाँच गरिन्छ । तर, फुकेर हेर्नलाई बच्चा ५ वर्ष नाँघेको हुनुपर्छ ।

बालबालिकामा इन्डोस्कोपी गर्न धेरै अभिभावक डराउँछन् । तर, सानो उमेरका कारण इन्डोस्कोपी गर्न गाह्रो हुने भने होइन, डरका कारण गाह्रो हुने हो । यस्तो अवस्थामा बच्चालाई लठ्याएर इन्डोस्कोपी गर्नुपर्ने हुन्छ । यसका लागि बेहोस पार्ने डाक्टरको सहायता लिनुपर्ने हुन्छ । इन्डोस्कोपीमार्फत पेटमा घाउ छ कि छैन भनेर हेरेर बायप्सीका लागि मासु निकाल्ने प्रक्रिया ३ देखि ५ मिनेटमा सकिन्छ ।

समयमा उपचार नभएको अवस्थामा पछि गएर दीर्घकालीन असरसमेत हुने गर्छ । समयमा उपचार नहुँदा घाउ झन् ठूलो हुँदै जान्छ र कसैकसैलाई अल्सर पनि देखिने गर्छ । सानो बच्चामा अल्सर त्यति धेरै देखिँदैन । तर, अलि ठूलो उमेरका बच्चामा भने देखिन्छ । ठूला मानिसमा सानो आन्द्रा तथा पेटमा जुन किसिमको अल्सर हुन्छ, त्यो १३–१४ वर्षको बच्चामा पनि देखिने गर्छ ।

ठूला मानिसमा साग–सब्जी कम खानाले, पानी कम पिउनाले, खानपान तथा जीवनशैली राम्रो नहुनाले कब्जियत हुने गर्छ । बालबालिकामा भने दिसा राम्रोसँग भएन भने कब्जियत हुन्छ । जस्तै, हतार–हतारमा स्कुल जाने, स्कुलको ट्वाइलेटमा दिसा गर्न हिचकिचाउने, घरमा आएर पनि दिसा गर्ने अल्छी गर्ने कारणले गर्दा साइकल बन्छ र दिसा झन्–झन् कडा हुँदै जान्छ । दिसा कडा भएपछि बच्चाले दिसा गर्दा रोक्न खोज्ने, सानो बच्चा छ भने कुनामा खुट्टा च्यापेर बस्ने, अलि ठूला बालबालिकाले कपडामै दिसा गर्ने आदि कब्जियतका लक्षण हुन् ।

बायप्सी परीक्षणमा कीटाणु पोजेटिभ देखिएको खण्डमा आवश्यकताअनुसार १४ दिनसम्मको एन्टिबायोटिक दिने गरिन्छ । त्यसका साथै लामो समयसम्म एसिड कम गर्ने औषधि दिने गरिन्छ । दुखाइ ठिक नभएसम्म दुखाइको औषधि पनि दिनुपर्ने हुन्छ । बिरामीको खानपानमा थोरै परिवर्तन ल्याउनुपर्ने हुन्छ । बढी अमिलो भएका फलफूल तथा चिल्लोको सेवन कम गरिन्छ । ग्यास्ट्राइटिस भन्नेबित्तिकै एकदम खल्लो खाना, तेल, घ्यु नभएको खाना खानुपर्छ भन्ने होइन र यसरी बार्नुपर्दैन । घरमा पाक्ने नर्मल खानेकुरा खानुपर्छ । चिल्लो खानेकुरा र एसिड बढी भएका फलफूल मात्र बारे पुग्छ ।

४–५ वर्षअघिसम्म चिकित्सक स्वयंमा बालबालिकामा इन्डोस्कोपी गर्नुपर्छ भन्ने सोच थिएन
सुरुमा बच्चाका लागि इन्डोस्कोपी भन्ने नै थिएन । म आफ्नो अध्ययन सकेर सन् २०१२ मा नेपाल आउँदा बच्चाको इन्डोस्कोपी गर्न नेपालबाहिर गइरहेको अवस्था थियो । हाल इन्डोस्कोपी बालबालिकामा आवश्यक छ भनेर जनचेतना अभिवृद्धि भइरहेको अवस्था छ । अहिले कतिपय आमाबुबा बच्चालाई इन्डोस्कोपी गराउन आफैँ पनि आउनुहुन्छ । ४–५ वर्षअघि यस्तो परिवेश थिएन । त्यतिवेला बच्चामा इन्डोस्कोपी गर्दा खाना खाने नलीमा असर पार्छ कि अथवा बेहोस गरेर कसरी गर्ने हो, ठूलो जाँच हो भनेर डर मान्नुहुन्थ्यो । हाल बालबालिकाको पेटसम्बन्धी चिकित्सक ३–४ जना नेपालमा कार्यरत हुनुहुन्छ । पहिले चिकित्सकमा पनि बच्चालाई इन्डोस्कोपी गर्न पठाउनुनपर्ने सोचाइ हुन्थो । ४–५ वर्षअघिसम्म बच्चालाई इन्डोस्कोपीभन्दा पहिले दुखाइ कम गर्ने तथा एसिड कम गर्ने औषधि दिएर हेरिन्थ्यो । इन्डोस्कोपी ठूलालाई मात्रै हो भन्ने सोचाइ थियो, जुन बिस्तारै परिवर्तन हुँदै गएको छ ।

(हेल्थपोस्टकर्मी पुष्पराज चौलागाईंसितको कुराकानीमा आधारित)

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

सहकार्यले सफल डाक्टर दम्पती

पोखरा मणिपाल कलेजबाट भर्खरै एमबिबिएस पूरा गरेर डा. विनीता जोशी वीर अस्पतालमा जनरल मेडिकन विभागमा इन्टर्नसिप गर्दैै थिइन् । डा. रोविन जोशी सर्जरी विभागमा काम गर्थे । पढाइ सकेका छोराछोरीको उपयुक्त वरवधू खोजेर विवाह नगरिदिँदासम्मको परिवारको हुटहुटी भोग्नेलाई मात्रै थाहा हुन्छ । दुवैको परिवार छोराछोरीका लागि उपयुक्त वरवधूको खोजीमा थिए ।

एउटै अस्पतालका फरक विभागमा कार्यरत डा. विनीता र डा. रोविन पनि आफ्ना लागि उपयुक्त जीवनसाथीको खोजीमा थिए । अस्पतालले जुराएको चिनजान र भेटघाट साथी र आफन्तको सम्बन्धसँग पनि जोडियो । उनीहरूका साथी मात्रै होइनन्, बाबुका साथीहरू पनि साझा थिए । संयोग कस्तो प¥यो भने, साथी र आफन्तबाट विवाहका लागि उनीहरू चुनिँदासम्म दुवैले एकअर्कालाई पनि मनपराइसकेका थिए । विवाहको कुरा घरबाट आउँदासम्म उनीहरूले पनि त्यसतर्फ सोच बनाइसकेको अवस्था थियो । दुवैले डाक्टरी पढाइ सिध्याइसकेका थिए । सामाजिक रूपमा सम्बन्ध जोडियो ।

१४ फ्रेबुअरी २००२ (प्रणय दिवसको दिन)मा उनीहरूको इन्गेजमेन्ट भयो र १ मेमा विवाह । सामाजिक रूपमा यो विवाह थियो, व्यावहारिक रूपमा दुवैको मिहिनेत र लगाव जोडेर एउटा सुन्दर संसार सिर्जना गर्ने सहकार्यको सुरुवातको दिन बन्यो । वरिष्ठ युरोलोजिस्ट एवं काठमाडौं मेडिकल कलेजका एसोसिएट प्रोफेसर डा. रोविन जोशी र नर्भिक अस्पतालकी बालरोग (ग्यास्ट्रोइन्टेरोलोजी, न्युट्रिसन हेपाटोलोजी) विशेषज्ञ डा. विनीता जोशीको सहकार्यले परिवार सफल बनाएको छ ।
जीवन एक भयो, लक्ष्य एउटै थियो, तर लक्ष्य प्राप्त गर्न दुवैले यात्रा गर्नु नै थियो । त्यसका लागि के गर्ने त ? सहकार्य ।

दुवैले प्रण गरे, घरपरिवार, करिअर सबैका लागि सहकार्य नै शक्ति हो, जसले जिन्दगीलाई मजबुत बनाउँदै लान्छ । लामो यात्राको सुरुवात सामाजिक, व्यावहारिक र भावनात्मक रूपमा समेत सुरु भइसकेको थियो । एमबिबिएस सकिए पनि दुवैले विशेषज्ञ डिग्री लिइसकेका थिएनन् । सकेसम्म सबै कुरामा साथ दिनु नै थियो । त्यही सोचअनुसार सहकार्यबाट फरदर स्टडी गर्ने योजना उनीहरूले बुने र सोहीअनुसार गरे ।

सन् २००४ मा रोविनले पाकिस्तानमा युरो सर्जरीमा पोस्ट ग्राजुएसन (पिजी)को लागि छात्रवृत्ति पाए । सँगै जाने सोचले पिजी नभए पनि विशेषज्ञ तहकै तालिमका लागि विनीताले पनि आवेदन दिइन् । दुवैलाई पाकिस्तान जाने अवसर आयो । पाकिस्तान बस्दा नै तालिमसँगै बच्चाको तयारी भयो । तर, त्यहाँ बच्चा पाउन, हुर्काउन त्यति सहज हुने नदेखेर विनीता बच्चा जन्माउन नेपाल फर्किइन् ।दुवैको परिवारबाट सहयोग हुने देखेर नेपालमै बच्चा हुर्काउने सोच बन्यो । सोहीअनुसार विनीताले पिजीका लागि चिकित्सा विज्ञान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान (न्याम्स) वीर अस्पतालमा आवेदन दिइन्, लक्किली नाम निस्कियो ।

बच्चा ७ महिनाको थियो । रोविन पाकिस्तानमा पढ्दै थिए । विनीता रात्रिकालीन ड्युटी भएका वेला स्तनपानका लागि बच्चा लिएरै अस्पताल जान्थिन् । रोविनले पाकिस्तानबाट पिजी सकेर सन् २००६ मा नेपाल फर्किएपछि ३ महिना वीरमा काम गरे । केही महिनापछि काठमाडौं मेडिकल कलेजमा काम थाले ।
अर्को वर्ष विनीताको पिजी सकियो । विनीता पनि २००७ मा केएमसीमा काम गर्न थालिन् । विशेषज्ञ पढाइ सकिए पनि पछिल्लो समय चिकित्सा विधामा सबस्पेसलाइज्ड हुनुपर्छ । त्यसका लागि दुवै कुनै एकेडेमिक तालिमको खोजीमा लागे ।

रोविनको चाहना युरोअंकोलोजी थियो, विनीतालाई बालरोगतर्फ पनि ग्यास्ट्रोइन्टेरोलोजी, हेपाटोलोजी र न्युट्रिसनमा चासो थियो । त्यतिवेलासम्म नेपालमा बच्चाको प्रपर इन्डोस्कोपी नै हुँदैनथ्यो । डेडिकेटेड मान्छे नहुँदा कि ठूला मान्छेको इन्डोस्कोपी गर्नेले नै बच्चाको पनि गर्थे, कि त भारत पठाइन्थ्यो ।
जहाँ इच्छा त्यहाँ अवसर, सन् २०१० मा दुवैले आआफ्नो रुचिअनुसारको विधामा एकैपटक अप्लाई गरे । सानो छोरा २ वर्षको मात्रै थियो । परिवारको जिम्मामा बच्चा छोडेर सन् २०११ मा थप विशेषज्ञताका लागि रोविन युरोअंकोलोजी पढ्न भारतको राजीव गान्धी भए । विनीता पनि भारतकै गंगाराममा पेडियाट्रिक ग्यास्ट्रोइन्ट्रेरोलोजीमा फेलोसिप गर्न गइन् । रोविन केएमसीको सम्झौतामा थिए । विनीता जागिर छोडेरै पढ्न गइन् ।

दुवै दिल्लीमै भए पनि एकअर्काको पढाइ सेन्टर पुग्न दूरी बस वा मेट्रोमा ४५ मिनेट यात्रा गर्नुपथ्र्यो । विनीतालाई सजिलो होस् भनेर रोविनले गंगारामनजिकै अपार्टमेन्ट लिए, जहाँबाट उनी राजीव गान्धी जान दैनिक ४५ मिनेटको यात्रा गर्थे । करिअरका लागि दिल्लीमा भए पनि उनीहरू बच्चालाई भेट्न समय मिलाएर नेपाल आइरहन्थे, स्कुल छुट्टी भएका वेला बच्चालाई उतै लिएर जान्थे ।
तालिम सकेर फर्किएपछि रोविनले केएमसीमै काम थाले । अहिले उनी केएमसीमा एसोसिएट प्रोफेसर छन् । साँझको समय नर्भिकमा काम गर्छन् ।
विनीताले पढेर आएको विषय नेपालका लागि नयाँ थियो । डाक्टर पनि यो विषयमा अनभिज्ञ थिए । विनीताले धेरै र सबै क्षेत्रका बिरामीलाई सेवा दिन सकिने भएकाले कान्ति बालअस्पताल रोजिन् ।

कान्तिमा उनले ६ महिना ‘अनररी’ गरिन् । सेवाबारे जानकारी बढ्यो । बिरामी आउन थाले, तर बच्चाको सेवाका लागि चाहिने मेसिन थिएन । त्यसपछि उनले नर्भिकमा काम थालिन् । तालिम गरेर नेपाल फर्किएपछि ५ वर्षअघि उनीहरूले आरम्भ गरेको यात्रा अहिले पनि जारी छ । नर्भिकका अतिरिक्त उनी निदानमा सेवा दिन्छिन् ।
१५ वर्षको सहयात्रामा विनीता र रोविनले आर्जन गरेको ‘जीवन दर्शन’अनुसार पहिलो प्राथमिकता परिवार नै हो । उनीहरूको सहकार्य परिवारलाई दिने समयको व्यवस्थापनमा पनि छ । ‘बिहान छोराहरू स्कुल गएसँगै म चाँडै निस्किन्छु, साँझ म छिट्टै फर्किन्छु,’ विनीताले भनिन् । विनीताको ढिलो हुने दिन रोविन समय निकालेर घर आउँछन् । ‘कन्फरेन्स वा अन्यत्र जाँदा कि बच्चालाई सँगै लिएर जान्छौँ, नभए दुवैजना एकैपटक कार्यक्रम पार्दैनौँ,’ रोविनले भने, ‘परिवारलाई प्राथमिकतामा राख्ने कुरामा हाम्रो पहिलो सहकार्य छ ।’

विदेश वा स्वदेशमै पनि उनीहरू कि सबै परिवार जान्छन्, नभए दुवैजनाले बच्चा छोडेर कतै जाँदैनन् । उनीहरू कोरिया, अस्ट्रेलिया, जयपुरका कार्यक्रममा सपरिवार गए । गत वर्ष विनीताको हैदराबादमा सम्मेलन पर्दा रोविनले धरानमा भएको न्युरोलोजिकल कन्फरेन्स छोडे । ‘कम्तीमा एउटाले बच्चालाई नछोड्ने र कार्यक्रमको महत्व हेरेर सघाउने हो,’ रोविनले भने ।

छुट्टीको दिन विनीता घरको किनमेल र अन्य काममा लाग्छिन् । रोविन बिदाको पूर्ण दिन छोराहरूलाई दिन्छन् । चिकित्सा पेसामा जति अनुभव थपिँदै जान्छ, उति डिमान्ड पनि बढ्छ । ‘कतिपय अवस्थामा बिरामीलाई पनि नकार्न मिल्दैन । वार्डमा भर्ना गरेको बिरामीलाई इरेगुलर समय दिनुपर्दा एकअर्काले सपोर्ट गर्छौं,’ रोविनले भने । उनीहरूले साँझको केही समय बिरामीले केही अप्ठ्यारो पर्दा फोन गर्न छुट्याएका छन् ।विनीता र रोविनले परिवारलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेका छन् । ‘परिवार मिल्यो भने करिअर पनि अगाडि बढ्छ, मिलेन भने करिअर नै अलमलिन्छ,’ रोविनले थपे । अहिले बाबुआमाको समय र दैनिकीमा बच्चासमेत अभ्यस्त भइसकेका छन् ।

परिवार मात्र होइन, एकअर्काको सहकार्यले प्रोफेसनमा पनि ठूलो सहयोग मिलेको छ । बच्चामा युरोलोजिकल समस्या भएको अवस्थामा विनीताले रोविनको सहयोग लिन्छिन् । रोविन पनि बच्चासम्बन्धी समस्या आउँदा विनीतालाई नै सम्झिन्छन् । त्यसबाहेक विशेष केस नआईकन घरमा पेसाका कुरा हुँदैनन् । ‘पेसाका कुरा पनि एकअर्कामा रिलेटेड छन्, विशेष केस भए मात्र घरमा छलफल हुन्छ, अन्यथा हामी सहयात्री भएर घरको समय बिताउँछौँ,’ विनीताले भनिन् ।

घरको काम सघाउन सहयोगी छन् । तर, उनीहरू सबै कुरामा सहयोगीमा निर्भर हुँदैनन् । साँझको खानापछि सहयोगी दिदीलाई घर फर्किन हतार हुन्छ । विनीता र रोविन सँगै बसेर भाँडा माझ्नेदेखि सबै घरधन्दा सिध्याएर मात्र सुत्छन् । ‘मलाई समय मिल्यो भने खाना पकाउन मज्जा लाग्छ, कम्तीमा शनिबारको खाना मै बनाएर खुवाउँछु,’ विनीताले भनिन्, ‘उसलाई (रोविन) चिया मिठो पकाउन आउँछ ।’ राति बच्चाहरू सुतेपछि विनीता र रोविन कम्तीमा आधा घण्टा अनिवार्य कुरा गरेर बस्छन् । रातिको चिया बनाएर खुवाउने जिम्मा रोविनको भागमा परेको छ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै