कलिलो उमेरमा यौनसम्पर्क गर्दा पाठेघरको मुखको क्यान्सर

पाठेघरको मुखको भाग धेरै नै नरम हुन्छ । त्यो नरम भागमा मुख्यतः प्यापिलोमा भाइरसका कारण क्यान्सर हुन्छ । पाठेघरको क्यान्सर हुने विभिन्न कारणमध्ये कलिलो उमेरमा यौनसम्पर्क प्रमुख हो । कलिलो उमेरमा यौनसम्पर्कमा सक्रिय हुने केटीहरूमा क्यान्सरको जोखिम धेरै हुन्छ । किनभने, त्यतिवेलासम्म उसको शरीरमा रोगसँग लड्ने क्षमता पूर्ण रूपमा विकास भएको हुँदैन । पुरुषको लिंगको भाग कडा भएको हुँदा यौनसम्पर्क गर्दा पाठेघरको नरम ठाउँमा रगडिँदा घाउ हुने सम्भावना बढी हुन्छ ।

कन्डमको प्रयोग गरेका आधारमा मानिसले हप्तामा दुईपटक यौनसम्पर्क गरेको पाइन्छ । बारम्बार जो महिला यौनक्रियामा सक्रिय हुन्छन्, कलिलो उमेरमा धेरै यौनसम्पर्क भएपछि घाउ भएपश्चात् इन्फेक्सन भएर कीटाणु पस्न सक्ने हुन्छ । तसर्थ, कलिलो उमेरमा यौनकार्यमा सक्रिय रहेको खण्डमा पाठेघरको मुखको क्यान्सर हुने प्रबल सम्भावना हुन्छ ।

पुरुषको भन्दा महिलाको यौनांगमा फोहोर हुने सम्भावना बढी हुन्छ । किनभने, महिलाको पिसाबको र दिसाको नली एकदमै नजिक हुन्छ । दिसा गरेर सफा गर्दा प्रायः अगाडिबाट सफा गरिने हुँदा कीटाणुहरू प्रत्यक्ष सम्पर्कमा आउने हुन्छन् । रोगसँग लड्न सक्ने क्षमता कत्तिको छ, यस्ता कुरामा भरपर्ने हुन्छ । स्वास्थ्यमा ख्याल नगरेको, पोषिलो खानेकुरा नखाएको, सरसफाइमा ध्यान नदिएको र यौनक्रियामा धेरै सक्रिय भएको खण्डमा क्यान्सर हुने हुन्छ ।

पाठेघरको मुखको क्यान्सरको पूर्ण रूपमा रोकथाम गर्न सकिन्छ । तर, यसका लागि महिलाले कम्तीमा पनि ३ वर्षको फरकमा पाठेघरको मुखको पानी परीक्षण गराइराख्नुपर्छ । पाठेघरको मुखको पानी जाँच गर्दा संक्रमण हुने अवस्था के–कस्तो छ, थाहा हुन्छ ।

पाठेघरको क्यान्सरले समग्र क्यान्सरको प्रमुख हिस्सा ओगटेको छ । लाज मान्ने ठाउँ भएकाले अधिकांश महिला समस्या पर्दा चाँडो चिकित्सककहाँ चेकजाँच गर्न नजाने गरेका छन् । यौनक्रिया गर्दा दुख्नेखालको स्थिति आयो भने तुरुन्तै चेकजाँचका लागि जानुपर्ने हुन्छ । महिनावारी ठिक समयमा नभएर रगत गइराख्ने समस्या छ भने पनि तुरुन्त चिकित्सकको सम्पर्कमा जानुपर्छ । यस्तो वेलामा इरोजन हुन्छ । पाठेघरको मुख रातो भएर सुन्निएको वेलामा श्रीमान्–श्रीमती वा यौनसम्पर्क गर्ने पार्टनरले नै औषधि खानुपर्ने हुन्छ । इरोजन भएका वेला यौनसम्पर्क गर्नुहुँदैन । यदि गर्नु नै छ भने कन्डमको प्रयोग अनिवार्य गर्नुपर्छ । कन्डममा चिल्लो हुने हुँदा रगडिन पाउँदैन ।

पाठेघरको मुखको क्यान्सरको पूर्ण रूपमा रोकथाम गर्न सकिन्छ । तर, यसका लागि महिलाले कम्तीमा पनि ३ वर्षको फरकमा पाठेघरको मुखको पानी परीक्षण गराइराख्नुपर्छ । पाठेघरको मुखको पानी जाँच गर्दा संक्रमण हुने अवस्था के–कस्तो छ, थाहा हुन्छ ।

मानिसले जहिल्यै क्षणिक सहजता तथा आनन्द खोज्छ, जुन कालान्तरमा घातकसिद्ध हुन्छ । तर, कतिपयमा भने ज्ञानको कमीका साथसाथै स्वास्थ्यजाँचको अवसर नै नहुँदा रोगको सिकार बन्नुपर्ने बाध्यता हुन्छ । सहरका भन्दा पनि गाउँका महिला बढी पीडित छन् । उनीहरूमा स्वास्थ्यसेवाको पहुँच हुँदैन । उनीहरूले वर्षमा त के, एकचोटि पनि स्वास्थ्यजाँच गराएका हुँदैनन् ।

महिलाले विशेषगरी यौनांगहरूको सरसफाइ तथा खानपानमा ध्यान दिनुपर्छ । यौनसम्पर्क गर्दा तल्लो पेट दुखिरहन्छ भने शंका गर्नुपर्ने हुन्छ ।
क्यान्सर लाग्यो भन्नेबित्तिकै मानिसमा दीर्घकालीन मानसिक असर देखापर्छ । घर–परिवारमा तनाव हुने तथा आर्थिक रूपमा बोझ हुने गर्छ । क्यान्सरको उपचारमा आर्थिक लगानी धेरै छ । नेपाल सरकारले क्यान्सररोगीको उपचारमा उपलब्ध गराउने एक लाख रूपैयाँले उपचार सम्भव छैन । केमो तथा पाठेघर नै काटेर फाल्नुपर्दा आर्थिक भार धेरै पर्न जान्छ ।

शरीरका जुनै पनि तन्तुमा अक्सिजनको मात्रा कमी भएपछि असामान्य कोषहरू वृद्धि तथा विकास हुन थाल्छन् । यौनसम्पर्कलाई मनोरञ्जनका रूपमा नलिएर मुख्यतः प्रजननप्रक्रिया अर्थात् सन्तानोत्पादनका लागि आवश्यक छ भन्ने हिसाबले लिनुपर्छ । यौनिकतामा कामुकताभन्दा पनि बौद्धिकताको ज्ञान वृद्धि गर्नमा जोड दिइयो भने यसको रोकथाम असम्भव छैन, तर असहज भने छ ।

मानिसले जहिल्यै क्षणिक सहजता तथा आनन्द खोज्छ, जुन कालान्तरमा घातकसिद्ध हुन्छ । तर, कतिपयमा भने ज्ञानको कमीका साथसाथै स्वास्थ्यजाँचको अवसर नै नहुँदा रोगको सिकार बन्नुपर्ने बाध्यता हुन्छ । सहरका भन्दा पनि गाउँका महिला बढी पीडित छन् । उनीहरूमा स्वास्थ्यसेवाको पहुँच हुँदैन । उनीहरूले वर्षमा त के, एकचोटि पनि स्वास्थ्यजाँच गराएका हुँदैनन् । पाठेघरको मुखको पानी जाँच्ने सुविधा सबै जिल्लामा उपलब्ध छैन । यसका कारण पनि नियमित स्वास्थ्यपरीक्षणको अवसरबाट वञ्चित हुँदा ग्रामीण भेगका महिलाले असाध्य रोगबाट पीडित भइरहनुपरेको अवस्था छ ।

(हेल्थपोस्टकर्मी पुष्पराज चौलागाईंसितको कुराकानीमा आधारित)

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

शल्यक्रियाबाट जन्मिएका बच्चामा अकल्पनीय स्वास्थ्य समस्या हुन्छ, तैपनि अस्पतालले अनावश्यक चिरिरहेका छन्

नेपालमा पछिल्लो समय शल्यक्रियामार्फत प्रसूति गराउने ट्रेन्ड तीव्र गतिमा बढ्दो छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनको मापदण्डअनुसार आमा र बच्चाको स्वास्थ्यअवस्थालाई हेरेर बढीमा १५ प्रतिशतसम्म डेलिभरीमा शल्यक्रियाको आवश्यकता पर्छ । तर, यस हिसाबले हेर्दा नेपालको अवस्था विकराल छ । नेपालमा सरकारी स्वास्थ्यसंस्थामा कुल डेलिभरीको ३५ प्रतिशत र निजीमा ८० प्रतिशतसम्म शल्यक्रियामार्फत हुने गरेको तथ्यांक छ । प्रसूतिमा किन यसरी अस्वाभाविक रूपमा शल्यक्रिया (सिजेरियन सेक्सन) मौलाउँदो छ, शल्यक्रियाबाट प्रसूति हुँदा आमा तथा बच्चामा के–कस्ता जोखिम रहन्छन्, महिलामा यसबारे जनचेतनाको स्तर कुन अवस्थामा छ, यीलगायत विषयमा केन्द्रित भएर यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य एवम् जनस्वास्थ्य विशेषज्ञ डा. लक्ष्मी तामाङसँग हेल्थपोस्टकर्मी पुष्पराज चौलागाईंले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश :

नेपालमा शल्यक्रियामार्फत प्रसूतिको पछिल्लो अवस्था कस्तो पाउनुभएको छ ?
नेपाल सरकारको तथ्यांकलाई हेर्ने हो भने सरकारी अस्पतालमा हुने गरेका प्रसूतिमा १६ देखि ३७ प्रतिशतसम्म शल्यक्रिया हुने गरेको छ । चालू आर्थिक वर्षको चैत मसान्तसम्मको तथ्यांकअनुसार भरतपुर अस्पतालमा ३७ प्रतिशत सि–सेक्सनमार्फत शल्यक्रिया भएको पाइएको छ । निजी अस्पतालमा हेर्ने हो भने यो संख्या ८० प्रतिशतसम्म रहेको पाइएको छ ।

नेपाल जनसांख्यिक तथा स्वास्थ्य सर्वेक्षण २०१६ ले पनि औसतमा ३५ प्रतिशत निजी अस्पतालमा हुने देखाएको छ । नेपाल जनसांख्यिक तथा स्वास्थ्य सर्वेक्षण ५ वर्षको फरकमा हुने गर्छ । पछिल्लो सर्वेक्षणको प्रतिवेदनले सहरिया महिला, पहिलोपटक बच्चा जन्माउने महिला, सम्पन्न घरका शिक्षित महिलाले बढी अप्रेसन गरेर बच्चा पाउने गरेको देखाएको छ ।

पहिलो प्रसूतिका क्रममा अप्रेसन गरिएको छ भने दोस्रोपटक पनि अप्रेसन गर्नुपर्ने सम्भवना बढी हुन्छ । डेनमार्कको एक अनुसन्धानले शल्यक्रियामार्फत जन्मिएका बालकमध्ये करिब ५० प्रतिशतमा पछि गएर दमरोग देखापरेको देखाएको छ ।

महिलामा शल्यक्रियामार्फत प्रसूति गराउँदा पीडा र जोखिम दुवै कम हुन्छ भन्ने धारणा रहँदै आएको छ नि ?
कतिपय महिलाले प्राकृतिक प्रक्रियाबाट बच्चा जन्माउन नचाहने गरेको पाइएको छ । उनीहरूमा दुईवटा बच्चा पाउनका लागि कसले जोखिम लिइरहन्छ भन्ने धारणा छ । तर, यो सोचाइको मुख्य कारण भनेको महिलामा यससम्बन्धी गलत बुझाइ र चेतना अभाव नै हो ।

अस्पतालमा सेवा लिन जाँदा जुनकिसिमको सूचना पाउनुपर्ने हो, त्यो पूर्ण रूपमा नपाएपछि सजिलो उपायका रूपमा अप्रेसन नै रोजिरहेको अवस्था छ । अस्पतालहरूले मानसिक रूपमै महिलालाई अप्रेसन गर्नतर्फ केन्द्रित गराएको पाइन्छ । अप्रेसन गर्दा कति प्रतिशत जोखिम हुन्छ, कति प्रतिशत सामान्य हुन्छ, बच्चा तथा आमामा के–कस्ता जोखिम हुन्छन् जस्ता कुरामा सायदै महिलाको जानकारी पुगेको होला । जनचेतना अभावमै व्यथा नखपी सजिलैसँग अप्रेसनमार्फत प्रसूति हुने बाटो रोज्ने गरेको पाइन्छ ।

शल्यक्रिया गर्दा आमा तथा बच्चामा जोखिम छन् भन्नुहुन्छ, के–कस्ता जोखिम रहन्छन् ?
हाम्रो शरीरमा सानो चोट लाग्दा पनि दीर्घकालसम्म दाग बस्ने गर्छ । अप्रेसन गरेर प्रसूति गराउँदा आमालाई भन्दा पनि बच्चालाई दीर्घकालीन रूपमा जोखिम रहन्छ । आमालाई पहिलोपटक अप्रेसन गरेर प्रसूति भएको हो भने दोस्रोपटक गर्भवती हुँदा सालनाल चिरिएको ठाउँमा टाँसिन सक्ने समस्या आउने गर्छ । त्यसैगरी, ३ वर्षभन्दाअघि नै गर्भवती भएमा पाठेघर फुट्न सक्ने सम्भावना रहन्छ । किनभने, जुन टाँका लगाएको ठाउँ हुन्छ, त्यसको घाउ पूर्ण रूपमा निको भए पनि त्यसको तन्किन सक्ने क्षमता न्यून हुन्छ ।

पहिलो प्रसूतिका क्रममा अप्रेसन गरिएको छ भने दोस्रोपटक पनि अप्रेसन गर्नुपर्ने सम्भवना बढी हुन्छ । डेनमार्कको एक अनुसन्धानले शल्यक्रियामार्फत जन्मिएका बालकमध्ये करिब ५० प्रतिशतमा पछि गएर दमरोग देखापरेको देखाएको छ । १७ हजार ५ सय जना स्वाभाविक रूपमा योनिमार्गबाट जन्मिएका र त्यति नै संख्यामा अप्रेसनमार्फत जन्मिएका गरी १८ वर्ष पूरा भइसकेका ३५ हजार व्यक्तिमा उक्त अनुसन्धान गरिएको थियो । स्वाभाविक रूपमा जन्मिएका र अप्रेसनमार्फत जन्माइएको बराबर संख्याका ती व्यक्तिहरूबीच गरिएको तुलनात्मक अध्ययनमा अप्रेसनमार्फत जन्मिएकामध्ये आधाजसोमा चढ्दो उमेरमै दमरोग देखिएको हो ।

महिलाले सात–आठ घण्टासम्म व्यथा किन खप्ने, अप्रेसन गरे त झन्झट नै हुँदैन भन्ने किसिमले क्षणिक फाइदा हेरेको पाइन्छ । दीर्घकालीन रूपमा अप्रेसनको आफू र बच्चामा कस्तो प्रभाव पर्छ भन्नेतर्फ उनीहरूको सोच र बुझाइ पुगेको हुँदैन ।

यौनिमार्गबाट प्राकृतिक रूपमा बच्चा जन्माउँदा के–कस्ता फाइदा हुन्छन् ?
प्राकृतिक रूपमा यौनिमार्गबाट जन्मिएका बच्चामा प्राकृतिक रूपमा समस्यासित जुध्ने क्षमता बढी हुन्छ । आमाको योनिद्वार सानो हुन्छ । बच्चा जन्मिँदा ३, साढे ३ केजीको जन्मिन्छ । सानो प्वालबाट ३ केजीको बच्चा निस्कनेक्रममा टाउको (खप्पर)मा रहेका धेरै प्वालहरू खप्टिएर जन्मिने भएका कारण प्राकृतिक रूपमा समस्यासँग जुझ्ने क्षमता वृद्धि हुन्छ ।

पाठेघरमा बच्चा पानी (एमुनियुटी फ्ल्युट)मा बसेको हुन्छ । पानीमा बस्दा बच्चाले मुख तथा आँखा चलाइरहेको हुन्छ । सालनालमार्फत श्वास फेर्ने भएका कारण पानी खाए पनि सर्किने हुँदैन, किनभने बच्चाको फोक्सोले काम नै गरेको हुँदैन । सानो यौनिमार्गबाट बच्चा जन्मिनेक्रममा करङहरू एकअर्कामा खप्टिन्छन् । खप्टिनेक्रममा बच्चाको फोक्सो पनि च्यापिन्छ । बच्चा च्यापिएपछि मुखबाट थोरै पानी निस्कन्छ । आमाको यौनिमार्गबाट बच्चा निस्किएपछि उसले मुखबाट हावा लिन सक्छ र फोक्सो पानीविहीन हुन्छ । त्यसैले यौनिमार्गबाट निस्केका बच्चालाई दम हुने सम्भावना धेरै कम हुन्छ ।

पहिलोपटक बच्चा जन्माउँदा साधारणतया महिलालाई १० घण्टा देखि १२ घण्टासम्म व्यथा लाग्छ । दोस्रोपटक ५ वर्षभित्रमा बच्चा जन्माउनेलाई ६ देखि ८ घण्टा व्यथा लाग्छ । व्यथा लाग्नेक्रममा बच्चा पाठेघरबाट तल सर्दै गरेको हुन्छ । योनिमार्गमा बच्चा तीन–चार घण्टासम्म रहनेक्रममा यौनिमार्गमा भएको नर्मल भेजाइनल फ्लोराहरू बच्चाको मुख, आँखा, नाक, कानबाट पस्ने भएका कारण उसले प्रतिरक्षात्मक क्षमता प्राप्त गर्ने अध्ययनले देखाएको छ ।
महिलाले सात–आठ घण्टासम्म व्यथा किन खप्ने, अप्रेसन गरे त झन्झट नै हुँदैन भन्ने किसिमले क्षणिक फाइदा हेरेको पाइन्छ । दीर्घकालीन रूपमा अप्रेसनको आफू र बच्चामा कस्तो प्रभाव पर्छ भन्नेतर्फ उनीहरूको सोच र बुझाइ पुगेको हुँदैन ।

धेरै अस्पतालले मापदण्डविपरीत प्रक्रिया अपनाएर शल्यक्रियामार्फत प्रसूति गराइरहेको सुनिन्छ, यस्तो प्रवृत्ति बढ्नुको कारण के हो ?
प्रसूतिमा शल्यक्रिया सुरक्षित होइन, शल्यक्रिया गर्दा सबै रक्तनली खुलेका हुन्छन् । रक्तनली खुल्नेवेलामा पाठेघर चिरिएको हुन्छ । चिर्नेक्रममा रगतका नली पनि चिरिने, काटिने हुन्छन् । पाठेघरमा भएको पानी (एमुनियुटी फ्ल्युट) रक्तनलीमा पसेर मुत्यु भएका घेरै घटना छन् । तर, हाम्रो जस्तो देशमा यस्ता घटना बाहिर निस्कने गरेका छैनन् ।

प्रसूतिका लागि अप्रेसन गर्दागर्दै महिलाको के कारणले मुत्यु भयो भन्ने कुराको खोजतलाजसम्म पनि हामीकहाँ हुँदैन । विकसित मुलुकमा महिलाको अधिकार, त्यसमाथि पनि बच्चा पाउने महिलाका हकमा विशेष अधिकार सुनिश्चित गरिएका कारण यसकिसिमका घटनामा खोजतलास हुने गर्छन् । हाम्रो देशमा त जतिसक्यो यस्ता घटनालाई ढाकछोप गरेर राख्ने तथा स्थास्थ्यकर्मीलाई बचाउनेतर्फ पूरै संयन्त्र लाग्छ । सरकारले आमा सुरक्षा कार्यक्रम दिइरहेको छ ।

पाटन, टिचिङजस्ता अस्पतालले यो सेवा लिनुपर्ने हो, तर, उनीहरूले लिएका छैनन् । किनभने, म्याटर्निटी वार्डलाई आयको मुख्य स्रोतका रूपमा लिने गरेका छन् । पाटन अस्पतालमा करिब ४५ प्रतिशत महिलाले अप्रेसन गरी बच्चा जन्माउने गरेको पाइन्छ । त्रिभुवन विश्वविद्यालय टिचिङ अस्पतालमा पनि करिब ४५ प्रतिशत गर्भवती महिलाले शल्यक्रिया गरी बच्चा जन्माउने गरेको पाइएको छ । नेपाल सरकारले महिलाको अकालमा मुत्यु नहोस्, स्वास्थ्यसंस्थामा आएर सुत्केरी गराऊन् भनेर कार्यक्रम लागू गरेको हो । सरकारकै बजेट पाउने संस्थाहरूले यो सेवा लागू नगर्नु अनौठो विषय हो ।

नक्कली व्यथा लागाइसकेपछि पाठेघर चाँडो–चाँडो खुम्चिने गर्छ, बच्चाले अक्सिजन पाउँदैन । त्यसमाथि पनि आमा उत्तानो परेर सुतेकी हुन्छिन् । उत्तानो परेर सुत्दा मेरुदण्ड र बच्चाको बीचको भागमा जुन रगतको नली हुन्छ, त्यो थिचिइसकेपछि आमाको रक्तनलीबाट बच्चाले श्वास फेर्न पाउँदैन र बच्चा छटपटिन्छ ।

कस्तो अवस्थामा शल्यक्रिया अत्यावश्यक हुन्छ ?
विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार आमाको कारणले गर्दा ५ प्रतिशतसम्म अप्रेसन गर्नुपर्ने हुन्छ । किनभने, कुनै–कुनै आमाको नितम्ब नै साँघुरो हुन्छ, जसका कारण बच्चा तल नआउन सक्छ । कतिपय आमालाई रक्तचाप उच्च हुन्छ । यीलगायत अन्य विभिन्न समस्या भएका कारणले गर्दा ५ प्रतिशत महिलालाई शल्यक्रिया गर्नुपर्छ भनिएको हो ।

त्यसैगरी, बच्चाको कारणले पनि ५ प्रतिशत प्रसूतिमा शल्यक्रिया गर्नुपर्ने अध्ययनले देखाएको छ । किनभने, कुनै बच्चा आमाको पेटभित्र छड्के वा तेस्रो बसेको हुन्छ । कहिलेकाहीँ बच्चा अगाडि निस्कनुपर्नेमा नाल तथा साल अगाडि निस्कने हुँदा बच्चालाई बचाउनका लागि शल्यक्रिया गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यसैले समग्रमा बढीमा १५ प्रतिशतसम्म शल्यक्रिया गर्न सकिन्छ भनेर विश्व स्वास्थ्य संगठनले जनाएको छ ।

महिलालाई अस्पतालहरूले अनावश्यक रूपमा शल्यक्रिया गर्न प्रेरित गराउने गरेको पनि आरोप छ नि ?
अस्पतालहरूले शल्यक्रिया मुख्य रूपमा बच्चाले दिसा खाएकाले शल्यक्रिया गर्नुपर्छ भनेर कारण देखाइरहेका हुन्छन् । व्यथा लगाउन योनिमार्गमा वेलै नभई सुई लगाइदिने गर्छन् । नक्कली व्यथा लागाइसकेपछि पाठेघर चाँडो–चाँडो खुम्चिने गर्छ, बच्चाले अक्सिजन पाउँदैन । त्यसमाथि पनि आमा उत्तानो परेर सुतेकी हुन्छिन् । उत्तानो परेर सुत्दा मेरुदण्ड र बच्चाको बीचको भागमा जुन रगतको नली हुन्छ, त्यो थिचिइसकेपछि आमाको रक्तनलीबाट बच्चाले श्वास फेर्न पाउँदैन र बच्चा छटपटिन्छ । त्यसपछि बच्चाले पाठेघरभित्रको पानीको थैलोमा दिसा गर्छ । अनावश्यक रूपमा अक्सिन्टोसिन दिने गरिन्छ । अक्सिन्टोसिन हाम्रो शरीरमा पनि निष्कासन हुन्छ, तर त्यसका लागि क्वाइट वातावरण बनाउनुपर्छ । धेरै होहल्ला गर्यो भने प्राकृतिक रूपमा अक्सिन्टोसिन हर्मोन निस्कँदैन । महिलामा मात्र नभएर स्तनधारी सबै प्राणीमा अक्सिन्टोसिन हर्मोन उत्पादन हुने गर्छ ।

महिलाको कमजोर चेतनास्तरका कारण उनीहरू अनावश्यक रूपमा सेवाको नाममा प्रसूति हिंसाको सिकार भइरहेका छन् । यसमा हाम्रो कमजोर कानुनी व्यवस्था र शिथिल संयन्त्रले पनि उत्तिकै भूमिका खेलिरहेको छ । अनावश्यक रूपमा स्लाइनपानी चढाउनु, यौनिमार्गबाट कृत्रिम व्यथा लाग्ने औषधि चलाउनुजस्ता विषयलाई विश्व स्वास्थ्य संगठनले पनि प्रसूति हिंसा भनेको छ । विश्वका कतिपय देशले प्रसूति हिंसासम्बन्धी ऐन नै पारित गरेका छन् ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

८१ प्रतिशतसम्म सुत्केरी शल्यक्रियाबाट, निजीमा अवस्था विकराल, बच्चा र आमामा दीर्घकालीन स्वास्थ्य जोखिम

नेपालमा पछिल्लो समय प्रसूतिमा शल्यक्रियाको प्रयोग अस्वाभाविक रूपमा बढ्दै गएको अस्पतालका तथ्यांकले देखाइरहेका छन् । विशेषगरी, सहरी क्षेत्रका अधिकांश महिलाले शल्यक्रियामार्फत प्रसूति गराउने गरेको पाइएको छ । सहरी क्षेत्रमा अवस्थित ठूला अस्पतालले गराएको कुल प्रसूतिमा ८१ प्रतिशतसम्म शल्यक्रिया (सिजरियन सेक्सन)को प्रयोग भएको ‘जर्नल अफ गाइनोलोजी एन्ड उमन हेल्थ’को मा प्रकाशित एउटा अनुसन्धानमुलक लेखले देखाएको छ ।

विश्व स्वास्थ्य संगठनले प्रसूतिमा १५ प्रतिशतसम्म शल्यक्रियालाई सामान्य मानेको छ । तर, कुनै अस्पतालले डेलिभरीमा ८० प्रतिशतभन्दा बढी शल्यक्रिया गराउनु भनेको विकरालकै अवस्था हो ।अनुसन्धानकर्ता डा. लक्ष्मी तामाङले शल्यक्रियामार्फत बच्चा जन्माउने प्रवृत्ति अस्वाभाविक रूपमा बढ्दै गएको बताइन् ।

ओममा ८१% डेलिभरीमा सि–सेक्सन, प्रमुख निजीमा ६०% माथि, सरकारीमा ५०% मुनि
जर्नल अफ गाइनोलोजी एन्ड उमन हेल्थका अनुसार चाबहिलस्थित निजीस्तरको ओम अस्पतालले ८१ प्रतिशत डेलिभरी शल्यक्रियामार्फत गराएको देखिन्छ । त्यसैगरी, उपत्यकाकै काठमाडौं मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पतालमा ७९ प्रतिशत, नेपाल पुलिस अस्पतालमा ६४ प्रतिशत, काठमाडौं मोडेल अस्पतालमा ६० प्रतिशत, पाटन अस्पतालमा ४७ प्रतिशत, त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा ३९ प्रतिशत, काठमाडौं मेडिकल कलेजमा ४६ प्रतिशत डेलिभरी शल्यक्रियामार्फत हुने गरेका छन् ।

त्यसैगरी, धरानस्थित बिपी कोइराला स्वास्थ्यविज्ञान प्रतिष्ठानमा ३० प्रतिशत र थापाथलीस्थित परोपकार प्रसूतिगृहमा १७ प्रतिशत डोलिभरीमा शल्यक्रियाको प्रयोग हुने गरेको तथ्यांक छ ।
चिकित्सकहरुका अनुसार नीजि क्षेत्रका अस्पतालहरुले आम्दानी बढाउँन सामान्य सुत्केरी हुनसक्ने अवस्थामा पनि शल्यक्रिया गराउने गरेका घटना बढी छ ।
शल्यक्रियाबाट गराउँदा शल्यक्रिया खर्चसँगै अस्पताल बसाई वा अनुदान पाउने अस्पतालहरुले बढी अनुदानका लागि पनि शल्यक्रियाबाट प्रसुतिको गर्ने गरेका छन् ।

शल्यक्रिया गर्दा अप्राकृतिक रूपमा औषधिको प्रयोगले व्यथा लगाइन्छ, जसले गर्दा महिलाको पाठेघरको मुख सानो हुन्छ र बच्चालाई श्वास–प्रश्वासमा समस्या हुने गर्छ । शल्यक्रिया गर्दा आमा र बच्चाको स्वास्थ्यमा प्रत्यक्ष रूपमा असर पर्ने स्त्री तथा प्रसूतिरोग विशेषज्ञहरूको भनाइ छ ।

शल्यक्रियामार्फत जन्मेका बच्चा र आमाको समेत स्वास्थ्यमा दीर्घकालीन जोखिम
विशेषज्ञ चिकित्सकका अनुसार स्वाभाविक प्रसूतिको तुलनामा शल्यक्रियामार्फत जन्मेका बच्चामा दीर्घकालीन स्वास्थ्य जोखिम रहन्छ । डेलिभरीमा शल्यक्रिया (सि–सेक्सन) प्रविधिको प्रयोगले बच्चा र आमाको स्वास्थ्यमा गम्भीर दीर्घकालीन असर पुर्याउन सक्ने चिकित्सकको भनाइ छ ।
‘योनिमार्गबाट स्वाभाविक रूपमा जन्मिएका बच्चा र अप्रेसन गरेर जन्मिएका बच्चामा धेरै अन्तर हुन्छ,’ डा. तामाङ भन्छिन्, ‘अप्रेसन गरेर जन्मिएको बच्चामा दमरोग, डाइबिटिजजस्ता नसर्ने रोग देखिने संभावना बढी हुन्छ ।’

डा. तामाङका अनुसार शल्यक्रियामा प्रयोग गरिने औषधिले बच्चालाई श्वास–प्रश्वासमा समस्या हुने गर्छ । शल्यक्रिया गर्दा आमा र बच्चाको स्वास्थ्यमा प्रत्यक्ष रूपमा असर पर्ने स्त्री तथा प्रसूतिरोग विशेषज्ञहरूको भनाइ छ ।

किन बढ्दै छ अप्राकृतिक डेलिभरी ?
पछिल्लो समय कतिपय अप्राकृतिक गर्भाधानका कारण पनि सि–सेक्सन बढेको त्रिवि शिक्षण अस्पतालकी स्त्री तथा प्रसूतिरोग विशेषज्ञ डा. गीता गुरुङ बताउँछिन् । उनका अनुसार गर्भावस्थामा व्यायाम, आराम र पोषणको सन्तुलन नमिल्नाले पनि प्रसूतिको समयमा समस्या आउँछ, जसले सि–सेक्सन निम्त्याइरहेको छ । ‘गर्नैपर्ने अवस्थामा त प्रविधिको प्रयोग गर्नु नै पर्यो, तर निजी अस्पतालहरूमा सिजरियन सेक्सन बढी नै हुने गरेका छन्,’ डा. गुरुङ भन्छिन् ।

पछिल्लो समय अस्वाभाविक रूपमा बढिरहेको डेलिभरीको अप्राकृतिक प्रक्रिया आमा र बच्चा दुवैका लागि हितकर नभएको डा. गुरुङ बताउँछिन् । ‘विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ)का अनुसार अस्पतालमा हुने डेलिभरीमा १५ प्रतिशतसम्म सिजर हुनु नराम्रो मानिँदैन । यसबाट बिरामीको हित हुन्छ भन्ने मान्यता डब्लुएचओको छ,’ डा.गुरुङ भन्छिन्, ‘तर, हालका दिनमा सि–सेक्सन अत्यधिक बढिरहेको छ, जुन न महिलाका लागि हितकर छ, न बच्चाका लागि नै ।’

हालका दिनहरूमा सरकारी अस्पतालहरूमा पनि सिजर गर्ने प्रविधि बढ्दै गएको छ । त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा हुने गरेको डेलिभरीमध्ये झन्डै आधामा सिजर हुने गरेको छ । त्रिवि अस्पतालमा देशैभरबाट अत्यधिक जोखिमका केसहरू आउने भएकाले नै यसको दर बढेको डा. गुरुङको अनुभव छ । ‘हाम्रो अस्पतालमा एउटा यस्तो समूह डेलिभरीका लागि आउने गर्छ, जसका लागि सिजर अनिवार्य हुन्छ,’ डा. गुरुङको भनाइ छ ।

कतिपय निजी अस्पतालले भने आर्थिक लाभ र कत्ति पनि जोखिम नमोल्नकै लागि डेलिभरीमा सि–सेक्सन नै अपनाउने गरेको आरोपसमेत लाग्ने गरेको छ । कतिपय अवस्थामा भने महिला स्वयम्ले प्रसव वेदनाबाट मुक्तिका लागि आफैँले सि–सेक्सन माग्ने गरेको चिकित्सकहरूको भनाइ छ । चिकित्सकका अनुसार त्यस्ता महिलाले क्षणिक वेदनालाई सहन नसक्दा आफू र बच्चाको समेत स्वास्थ्यमा दीर्घकालीन जोखिम निम्त्याइरहेका छन् ।

कतिपय निजी अस्पतालले भने आर्थिक लाभ र कत्ति पनि जोखिम नमोल्नकै लागि डेलिभरीमा सि–सेक्सन नै अपनाउने गरेको आरोपसमेत लाग्ने गरेको छ । कतिपय अवस्थामा भने महिला स्वयम्ले प्रसव वेदनाबाट मुक्तिका लागि आफैँले सि–सेक्सन माग्ने गरेको चिकित्सकहरूको भनाइ छ ।

कस्तो अवस्थामा सि–सेक्सन अनिवार्य हुन्छ ?
डा. गुरुङका अनुसार सामान्यतया बच्चा आवश्यकताभन्दा ठूलो भएमा तथा बच्चा आउने बाटो सानो भएमा, एकदमै उच्च रक्तचाप भएका गर्भवती जसलाई सुत्केरी व्यथा लगाएर डेलिभरी गराउन पर्याप्त समय हुँदैन, बच्चाले पेटभित्रै दिसा गर्यो तथा बच्चाको मुटुको धड्कन तलमाथि भएको अवस्था, लामो समयसम्म महिलालाई सुत्केरी व्यथा लागेको अवस्था, सामान्यतया पाठेघरको माथि बस्ने साल तल बसेको अवस्थामा डेलिभरीका लागि शल्यक्रियाविधि अपनाउनुपर्ने हुन्छ ।
‘आवश्यकताअनुसार सिजर गरिएमा आमा तथा बच्चा दुवैले त्यसबाट फाइदा पाउन सक्छन्,’ डा. गुरुङ भन्छिन्, ‘तर, नगण्य जनसंख्याले भने फेसनका लागि पनि सिजर गराउने गरेको कुरालाई नकार्न सकिँदैन ।’

दुब्ला–पातला महिलामा भन्दा मोटा महिलामा सिजरको दर धेरै हुने गरेको डा. गुरुङको भनाइ छ । तर, मोटो हुँदैमा सिजरमै जानुपर्छ भन्ने चाहिँ नभएको उनी बताउँछिन् । ‘मेरै उपचार अनुभवमा केही समयअघि करिब सय केजी तौल भएकी महिलालाई पनि सामान्य रूपमै डेलिभरी गराइएको थियो,’ डा. गुरुङको अनुभव छ, ‘तर, मोटा मानिसमा सिजरियन सेक्सन दर भने बढी नै हुने गर्छ ।’ मधुमेहका रोगी आमामा पनि प्रसूतिका लागि सि–सेक्सन आवश्यक हुने डा. गुरुङ बताउँछिन् ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै