कोरोना महामारीविरुद्ध स्टार अस्पतालको तयारी : स्थानीय सामग्रीबाटै पिपिई

ललितपुर सानेपास्थित स्टार अस्पतालले स्थानीय सामग्री प्रयोग गरी अत्यावश्यकीय व्यक्तिगत सुरक्षा सामग्री (पर्सनल प्रोटेक्टिभ इक्विपमेन्ट-पिपिई) बनाएको छ।

कोरोना भाइरसको बढ्दो विश्वव्यापी महामारीसँगै उपचारमा संलग्न हुने स्वास्थ्यकर्मीका लागि पिपिईको विश्वव्यापी अभाव टार्न अस्पतालले यस्तो सामग्री बनाएको जानकारी दिएको छ।

अस्पतालमा खपत हुने सेनिटाइजरसमेत विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) ले सुझाएको विधिअनुसार ब्याचलर अफ मेडिकल ल्याब टेक्नोलोजी पढाइ हुने भगिनी संस्था मोडर्न टेक्निकल कलेजको प्रयोगशालामा अस्पताललाई चाहिने मात्रामा उत्पादन सुरु गरिसकेको छ।

अस्पतालले रोग सर्ने जोखिमबाट सकेसम्म विशेषज्ञ र कर्मचारीलाई जोगाउन सोसिअल डिस्ट्यान्सको अवधारणा अवलम्बन गरेर प्रविधि प्रयोगबाट वृहत विशेषज्ञ मिटिङको अभ्याससमेत सुरुवात गरेको जनाएको छ।

प्रबन्ध निर्देशक डा. शैल रुपाखेतीका अनुसार मंगलबार अस्पतालका अध्यक्षसहित ४२ विशेषज्ञको भिडियो मिटिङ गरेर सम्भावित विपदको थप तयारी विषयमा वृहत छलफल गरिएको थियो। प्रविधि विपत्तिका समयमा विशेषज्ञ परामर्शका लागि प्रयोग गर्ने अस्पतालको तयारी छ।

चीनको उहान सहर कोरोनामा आक्रान्त भएसँगै अस्पतालले महामारीको सामना गर्न तयारी सुरु गरेको थियो। जसअन्तर्गत फिजिसियन तथा कन्सल्टेन्ट नेफ्रोलोजिस्ट डा. अनिल पोखरेल तथा आकस्मिक विभाग प्रमुख डा. विनिता प्रधानसहितको १० सदस्यीय र्‍यापिड कोरोना रेस्पोन्स टिम बनाएको थियो।

त्यसलाई लागू गर्न इमर्जेन्सी कोरोना ट्रायल सिस्टम लागू गरेर डब्लुएचओले बनाएको मापदण्डअनुसार प्रश्नावली सोधेर शंकास्पदलाई आइसोलेट गर्न सुरु गरेको थियो।

 

सय शैयाको जनरल अस्पताल भएकाले अन्य सेवाका लागि आउने बिरामीलाई पनि जोखिम कम होस् र कोरोनाकै बिरामी आएको अवस्थामा पनि उपचारमा संलग्न जनशक्तिलाई पनि जोखिम कम होस् भनेर यस्तो तयारी गरिएको डा। पोखरेल जानकारी दिए।

अस्पतालले कोरोना र मौसमी फ्लुका बिरामीलाई लक्षित गरी फिजिसियन डा. फिलिपश्याम रञ्जितको नेतृत्वमा ज्वरो क्लिनिक सुरु गरेको र उक्त क्लिनिकमा बस्ने चिकित्सक एवं स्वास्थ्यकर्मीले पनि पिपिई प्रयोग सुरुवात गरिसकेका छन्।

डब्लुएचओको मापदण्डअनुसार बनेका पिपिई सेटमा हुनेजस्तै शरीर पूरै ढाक्नका लागि रेनकोट बनाउने वाटरप्रुफ कपडा प्रयोग गरिएको छ। त्यसैगरी टाउको र अनुहार ढाक्न मास्कबाहेक मोटरसाइकल प्रयोगकर्ताले लगाउने गगल्स, हेल्मेटको अगाडि प्रयोग गरिने भाइजरलाई परिमार्जन गरेर प्रयोग गरी पिपिई बनाइएको छ।

त्यसैगरी खुट्टा ढाक्नका लागि घुँडा नजिकसम्म ढाकिने प्लास्टिकका विशेष गमबुट र पन्जासमेत अन्य घरायसी काममा प्रयोग हुेन बाक्लो खालको पन्जा प्रयोग गरिएको छ।

‘हामीले तयार गरेको डिजाइन र जुटाएको सामग्री प्रयोग गरी स्थानीय टेलरबाटै यो सामग्री बनाइएको हो,’ डा. पोखरेलले भने, ‘ बजारमा सहज रूपमा नपाइए मात्रै यस्तो बनाउने हो। यदि उपलब्ध भएको अवस्थामा डब्लुएचओले सिफारिस गरेकै पिपिई प्रयोग गर्छौ।’

अस्पताल प्रशासनले करिब २ हजार २ सय रुपैयाँहाराहारी खर्चमा तयार हुने विशेषखालको पिपिई सेट सहीरूपमा निर्मलीकरण गरेर पुनः प्रयोग गर्न सकिने र त्यसले गर्दा झन् किफायती हुने विश्वास लिएको छ।

डा. पोखरेलले अहिले बनाएको पिपिई वैज्ञानिक रूपमा प्रमाणितभन्दा पनि आपतमा विकल्पविहीन हुन नदिनका लागि गरिएको विशेष तयारी भएको बताए।

कोरोना मुखबाट निस्किने र्‍याल, सिँगानमात्रै नभई शरीरबाट निस्किने अन्य तरल विकारका माध्यमबाट पनि सर्नसक्ने भएकाले वाटर प्रुफ कपडाको प्रयोग गर्दा भाइरस पनि छिर्न नसक्ला भन्ने सामान्य अवधारणामा आधारित भएरै बनाइएको हो।

‘अस्पतालसँग महामारी फैलिनुपूर्व जम्मा १० सेट पिपिई थियो, सबै विकल्प लगाउँदा पनि एक सेट पनि थप्न सकिएन,’ डा. पोखरेलले भने, ‘त्यसपछि यो विकल्प खोजेर अहिले सय सेट मौज्दात राखिसकेका छौं।’

 

यसकारण चाहिन्छ पिपिई 

डा. अनिल पोखरेल, फिजिसियन, कन्सल्ट्यान्ट नेफ्रोलोजिस्ट, स्टार अस्पताल

कोरोनाजस्तो अति संक्रामक भाइरसबाट बच्नका लागि सुरुमा स्वास्थ्यकर्मीलाई नै सुरक्षित राख्नुपर्ने हुन्छ। कुनै पनि संस्थाको पहिलो उद्देश्य पनि पहिला सेवा प्रदायकलाई नै जोगाउनु हो।

पहिला उपचारमा संलग्न जनशक्तिलाई सुरक्षित छौं भन्ने विश्वास दिलाउन पनि हामीले यी तयारी गर्नुको विकल्प थिएन। हामीले कोरोना महामारीपछि बजारमा खोजी गर्दा एक सेट पनि पिपिई पाएनौं। सरकारले पनि पर्याप्तमात्रामा ल्याउन सक्ने र ल्याए पनि हामीजस्ता निजी क्षेत्रका संस्थालाई दिने अवस्था धेरै टाढाको कुरा हुनसक्थ्यो।

कोरोना कहरजस्तो समस्या हामीजस्तो पेसाकर्मीले पनि जीवनमा पहिलोपटक भोग्दै छौं। यस्तो अवस्थामा थोरैथोरै टिमले मात्रै काम गर्दा पनि डाक्टर, नर्स र हाउसकिपिङलाई यस्तो सेट चाहिन्छ। यस्तो अवस्थामा हामीसँग मात्र भएका १० सेट त केही दिनमै सकिन्थे। त्यतिबेला कल्पनै नगरेको अवस्था आउन सक्छ।

चाइनाको सन्दर्भमा उनीहरूको देशमै उत्पादन हुन्थ्यो। उनीहरूले बाहिर पठाउन रोक्नासाथ उनीहरूका लागि चाहिने जोहो भयो। हाम्रोमा त उत्पादन छैन र बाहिरबाट पनि आएको छैन भनेपछि त विकल्प खोज्न परेन त!

साँच्चै भन्ने हो भने अहिले हामीले गरेजस्तो स्थानीय तहमै पिपिई बनाउने काम विश्वमै गरिएको छैन। हाम्रोजस्तो गरिब र आफ्नै उत्पादन नभएको देशले महामारीको सामना गर्न पनि कि अरूको आश गर्नुपर्‍यो कि आफ्नै ढंगको तयारी गर्नुपर्‍यो।

यो रोग निकै भयावह छ। सबैभन्दा डरलाग्दो कुरा बिनालक्षण पनि सर्नसक्छ। अर्कोतिर अन्य रुघाखोकी, निमोनियामा पनि श्वासप्रश्वासमा अप्ठ्यारो हुन्छ, सुरुमा मानिस लक्षण लिएर आए पनि रोग यकिन नहुँदै सरिसक्छ। त्यसकारणले पनि यो उपचारमा पिपिई निकै महत्वपूर्ण छ।

चाइनाको सन्दर्भमा उनीहरूको देशमै उत्पादन हुन्थ्यो। उनीहरूले बाहिर पठाउन रोक्नासाथ उनीहरूका लागि चाहिने जोहो भयो। हाम्रोमा त उत्पादन छैन र बाहिरबाट पनि आएको छैन भनेपछि त विकल्प खोज्न परेन त!

यो एक प्रकारको युद्धको अवस्था हो। मोर्चामा खटिने सैनिकसँग हतियार भएन भने उसले दुस्मनलाई हराउन सक्दैन आफैं हार्छ। अन्य युद्धमा सैनिकलाई कि मार्ने कि मर्ने भन्ने तालिम दिइएको हुन्छ।

तर, चिकित्साकर्मीलाई त जसरी पनि बचाउने भनेर मात्रै ट्रेन्ड गरिएको हुन्छ। त्यसका लागि स्वास्थ्यकर्मी त्रासमा रहेर काम गर्न सक्दैन। विशेष सेवा दिने चिकित्सक, एनेस्थेसिया, डाइलासिसजस्तो विशेष सेवा दिने नर्स, बिरामी भयो भने त्यो सेवा अररूले ह्यान्डल गर्न सक्दैन।

नयाँ हाउसकिपिङ ल्याएर अस्पतालको सिस्टम बुझाएर सेवा दिइरहन पनि गाह्रो पर्छ। यो सम्भावित विपत्तिको सामना गर्ने सिस्टम बनाउनकै लागि हाम्रो यो आपतको तयारी हो।

यो चिकित्सकीय र वैज्ञानिक हिसाबले के होला समयले बताउँछ। तर यो विपत्तिमा विवेक लगाएर गरिएको निर्णय हो। स्तरीय भनिएको पिपिई एकपटक प्रयोग गरेपछि फाल्नुपर्ने हो।

यसलाई निर्मलीकरण गरेर पुनः प्रयोग गर्न सकिन्छ भने हाम्रो विश्वास हो। महामारीमा के ठिक के बेठिकभन्दा पनि विवेक प्रयोग गरेर सिक्ने हो।

यो रोगबारे चाइनाबाट सिकेर अहिले सरकारले लकडाउन गरिरहेको छ। त्यसरी नै भोलि केही नपाएको अवस्थामा यसरी नै आ-आफ्नै आवश्यकताअनुसारका मोडल बनाएरै पनि उपचारलाई सुचारु गर्नुपर्ने अवस्थाका लागि पनि तयार हुनुपर्छ।

 

अहिले मास्कको धेरै अभाव छ। सरकारले लकडाउन गर्दा पनि मनिसहरू मास्क लगाएर बाहिर हिँडिरहेका छन्। मास्कको यति चरम अभाव छ भने घरमा बस्नुपर्ने मान्छेले एउटा मास्क पनि किन खर्च गरेर सिध्याउने भन्ने सोच आवश्यक छ। भोलि एउटा चिकित्सक वा नर्स एउटा मास्क नपाएर उपचार गर्न नसक्ने र एकजनाको ज्यान जाने अवस्था आउन पनि सक्छ।

सरकार घरमा बस भनिरहेको छ तपाईंहररू मास्क खर्च गरेर किन हिँडिरहनु भएको छ? म सकेसम्म घरमै बस्न, अत्यावश्यक नपरी अस्पताल नजान, चिकित्सकका लागि अत्यावश्यक सामग्री जोहो गर्न सहयोगका लागि आग्रह गर्छु।

हेर्नुस् भिडियो

स्थानीय सामग्रीबाट आफै पिपिई बनाउँदै स्टार अस्पताल

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

आफू एक वर्ष बुढो हुँदा मिर्गौला कति बुढो भयो होला? अवश्य जाँच गराउनुहोस्!

हाम्रो शरीरमा दुईवटा मिर्गौला हुन्छन्, जसको प्रमुख काम शरीरबाट फोहोर फाल्नु हो । हामीले जुनसुकै खानेकुरा खाएपश्चात् शरीरले त्यसलाई ३–४ भागमा छुट्याउँछ । खाएको चिजलाई कार्बोहाइड्रेट, प्रोटिन, फ्याट, भिटामिन, मिनरल्स आदिमा छुट्याएर शरीरले लिने गर्छ । काम नलाग्ने चिज दिसामार्फत बाहिरिन्छ ।

शरीरले आफूलाई चाहिने तत्त्व लिएपछि पनि फोहोर बाँकी रहन्छ । त्यस्ता फोहोर तत्त्वलाई फाल्ने काम मिर्गौलाले गर्छ । मिर्गौलाभित्र १० लाख यन्त्र हुन्छन् । शरीरलाई आवश्यक चिज माथि नै बस्छ र अनावश्यक चिज पिसाबबाट जान्छ ।

हाम्रो शरीरमा मुटुले एक समयमा जति रगत निकाल्छ, त्यसको २५ प्रतिशत मिर्गौलामा जान्छ । दिनभरिमा १ सय ८० लिटर ब्लड छानिन्छ । त्यसमध्ये पिसाब जम्मा २ लिटर बन्छ । मिर्गौलाले १ सय ८० लिटरमध्ये चाहिने चिज निकाल्दै जान्छ र नचाहिने चिजलाई पहेँलो पिसाब बनाएर निकाल्छ । पहेँलो पिसाबमा पानी पनि रहेको हुन्छ भने फोहोर चिज पनि हुन्छ । बिहानको पिसाब जहिले पनि पहेँलो हुन्छ ।

यसबाहेक पनि मिर्गौलाले शरीरको एसिड बेस ब्यालेन्स मिलाउने, भिटामिन डीको याक्टिभेसन तथा ब्लड प्रेसर कन्ट्रोल गर्ने काम गर्छ ।

८० प्रतिशत मिर्गौला बिग्रएपछि मात्र रोगका जटिल लक्षण देखापर्छन्
ब्लड प्रेसर बढाउने वा घटाउने दुवै काम गराउन सक्छ । ब्लड प्रेसर बढेका वेला मिर्गौलाले पिसाबमा धेरै नुन र पानी पठाउँछ जसले पे्रसर घटाउने काम गर्छ । त्यसैगरी, कम भएका वेला यसले रेनिन नामक हर्मोन सेक्रेसन गर्छ जसले ब्लड प्रेसर बढाउँछ । मिर्गौलाले नै ब्लड प्रेसर नियन्त्रण तथा सन्तुलनमा राख्ने काम गर्छ । त्यसैले दुवै मिर्गौला फेल भएको व्यक्तिमा प्रायः ब्लड प्रेसर बढेको हुन्छ ।

मिर्गौला बिग्रन थाल्यो भने फोहोर जम्मा हुँदै जान्छ । मिर्गौलाले पानी नफाल्दा शरीर सुन्निन थाल्छ । शरीरभित्र फोहोर जम्मा हुँदै जाँदा शरीरको रङ बदलिने, चिलाउने हुन्छ । फोहोर तत्त्वले शरीरका अन्य अंगमा समेत खराबी ल्याउन थाल्छन् । यसले मुटु, ब्रेनलगायत अंगलाई बिगार्छ ।

प्रमुख रूपमा दुईवटा कारणले मिर्गौला बिग्रिन्छ । पहिलो मिर्गौलाको आफ्नै रोग हो, जसमा मिर्गौलामा सोझै लाग्ने रोगका कारण बिग्रिन्छ । दोस्रो कारण अप्रत्यक्ष हुन्छ । यसमा शरीरको अन्य भागमा रोग भयो वा असन्तुलन आयो भने मिर्गौलालाई असर पुग्छ र बिग्रिन्छ ।

अनावश्यक औषधि सेवन तथा अत्यधिक विषादी प्रयोग भएका तरकारी तथा फलफूलको सेवनले मिर्गौला बिगार्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । शरीर दुख्यो भनेर अधिक मात्रामा आफूखुसी पेनकिलर सेवन गर्नाले पनि मिर्गौला बिग्रिन्छ । एन्टिबायोटिक्सको जथाभावी प्रयोगले पनि मिर्गौला बिगार्न सहयोग गर्छ ।

त्यसैगरी, शरीरका अन्य विभिन्न रोगले पनि मिर्गौला बिगार्न भूमिका खेलिरहेका हुन्छन् । त्यसमध्ये डायबिटिज पहिलो नम्बरमा आउँछ । डायलाइसिसमा रहेका धेरैजसो बिरामीमा डायबिटिज पाइन्छ । त्यस्तै, रक्तचाप उच्च भयो भने रगत छान्ने स–साना कण फुट्दै जान्छन् र मिर्गौला बिग्रिन्छ ।

एकपटक बिग्रन सुरु भएपछि मिर्गौला थप बिग्रिँदै जान्छ । त्यसकारण मिर्गौलालाई असर गर्ने रोगबाट बच्नु नै मिर्गौला जोगाउने उत्तम उपाय हो । यस्ता रोग लाग्न नदिन आवश्यक सजगता अपनाउनुपर्छ ।

मिर्गौलाको आफ्नै रोग हुन्छ, जसलाई गोमेरु नेफ्रोलाइटिस भनिन्छ । मिर्गौलामा लाग्ने रोगबारे पहिले नै थाहा पाउनुपर्छ । मिर्गौला बिग्रँदा दुख्दैन । मिर्गौला ८० प्रतिशतभन्दा बढी बिग्रिएपछि मात्र बल्ल शरीर सुन्निने, चिलाउने, छालाको रङ फेरिने, खान मन नलाग्ने, तौल घट्ने हुन थाल्छ । ८० प्रतिशत बिग्रिएपछि मिर्गौला जोगाउन सकिँदैन । त्यसकारण सुरुदेखि नै रोग थाहा पाउनु जरुरी छ ।

मिर्गौलाको रोगबारे थाहा पाउने उपाय एउटा मात्र छ, प्रतिवर्ष मिर्गौलाको जाँच गराउने । मिर्गौला परीक्षणमा पिसाब र क्रियाटिनको जाँच गरे पुग्छ ।

प्रत्येक जन्मोत्सवमा मिर्गौला परीक्षण गराउनुहोस्

प्रत्येक जन्मदिनमा तपाईं एक वर्ष बुढो हुनुहुन्छ । आफू एक वर्ष बुढो हुँदा मेरा कुन–कुन अंग बुढा भएछन्, कुन–कुन अंगले के काम गर्छन् भन्नेबारे थाहा पाउनु जरुरी छ । एक वर्ष पुराना भएका मेरा अंगहरू कहाँ कति खराब भएछन् भनेर जाँच गराउनुपर्छ ।

उदाहरणका लागि हामीलाई सडकको छेउबाट हिँड्नुपर्छ भन्ने थाहा छ । तर, छेउबाट हिड्ँदा पनि गाडीले ठक्कर दिँदैन भन्ने निश्चित त छैन नि ! त्यसरी नै गोमेरु नेफ्रोलाइटिस रोग मिर्गौलामा आफैँ सुरु हुन्छ, जुन हामीलाई थाहै हुँदैन । एक वर्षअघिको परीक्षणमा स्वस्थ देखिएको अंग आज ठिक नहुन पनि सक्छ ।

हामीले खानेकुरामा थाहै नपाई केमिकल खाइरहेका छौँ । कतिपय अवस्थामा हामीले नदेखिनेकिसिमले थुप्रै चिजहरू शरीरभित्र प्रवेश गराइरहेका हुन्छौँ, जसले हाम्रा अंगहरूमा खराबी ल्याइरहेका हुन्छन् ।

नेपालमा मिर्गौलाको समस्या भएका यति नै छन् भन्न सकिँदैन । केही अनुसन्धानले ३ लाखमा मिर्गौलाको केही न केही समस्या रहेको देखाएका छन् । त्यसमध्ये करिब ३० हजारलाई मिर्गौलारोग लागेको र ३ हजार डायलाइसिसमा रहेको अनुमान छ ।

उपचारको अवस्था
मिर्गौलाको उपचार धेरैजसो ठूला सहरमै केन्द्रित छ । नेफ्रोलोजिस्ट पनि सहरकेन्द्रित छन् । यस्तो किन पनि भइरहेको छ भने उपचारका लागि हामीलाई डायलाइसिस मेसिन चाहिन्छ, मिर्गौला परीक्षणका प्रविधि तथा उपकरण उच्च गुणस्तरीय हुनुपर्छ । रोग पत्ता लगाउन जहाँ पनि सकिएला, तर उपचारका क्रममा ठूला जाँच आवश्यक हुन्छन् । त्यसैले मिर्गौलाको उपचार सहरकेन्द्रित भएको हो । सहरबाहिर परीक्षण तथा उपचारका लागि अवाश्यक प्रविधि उपलब्ध छैनन् ।

नेपालमा हाल ५० जनाको हाराहारीमा नेफ्रोलोजिस्ट (मिर्गौलारोग विशेषज्ञ) उपलब्ध छन् । प्रतिदिन बिरामी संख्या बढ्दै गएको छ । यसले चिकित्सकमाथि पनि चाप थपिँदै गएको छ ।

प्रारम्भिक लक्षण वा संकेत
मिर्गौला बिग्रिएको पूर्ण जानकारी ८० प्रतिशत बिग्रिएपछि मात्र हुन्छ । तर, कहिलेकाहीँ त्यसअघि नै पनि केही लक्षण देखापर्छन् । पिसाबमा रगत वा फिँज आएको छ भने मिर्गौला बिग्रिन सुरु गरेको हुन सक्छ ।

मुख्यतया ढाडको पछाडि दुख्छ भने मिर्गौलामा इन्फेक्सन वा ढुंगा हुन सक्छ । यसलाई बेवास्ता गर्नुहुँदैन । बेवास्ताले भोलि ठूलो दुर्घटना निम्त्याउन सक्छ । पिसाब गरिरहँदा पहिलेभन्दा फरक किसिमको देखिन्छ, गन्ध आउँछ, पिसाब धेरैपटक लाग्छ, पिसाब पूर्ण रूपमा आउँदैन भने यी मिर्गौला बिग्रन सुरु गरेका प्रारम्भिक लक्षण हुन् ।

त्यसपछि, मिर्गौलाले पिसाबमा भएको फोहोर फाल्न नसकेको अवस्थामा शरीर सुन्निन थाल्ने, थकान बढ्दै जाने, शरीरको रङ परिवर्तन हुँदै जाने, चिलाउन थाल्ने, खानामा अरुचि हुने, श्वास–प्रश्वासमा समस्या, मुटुको चालमा गडबडी आउनेजस्ता समस्या देखिन्छन् ।

हाम्रो सबैभन्दा ठूलो चुनौती भनेको मिर्गौलालाई खराब हुन नदिने अथवा खराबी सुरु हुँदै वा कम बिग्रिँदै कसरी पत्ता लगाउने भन्ने नै हो । यो यति धेरै चुनौतीपूर्ण छ कि पूरै मिर्गौला नबिग्रिएसम्म केही थाहै नहुन सक्छ ।

समाधानको पाटो
मिर्गौला बिग्रन नदिन सुगर, बाथ तथा उच्च रक्तचाप नियन्त्रणमा राख्नुपर्छ । मिर्गौलामा खराबी आइसकेपछि पिसाबमा प्रोटिन देखियो वा अन्य लक्षणबाट पत्ता लगाइन्छ । तर, के मिर्गौलामा कुन रोग छ भन्ने पत्ता लगाएर मात्र उपचार सुरु गर्नुपर्छ । मिर्गौलारोग फरक प्रकृतिका हुन्छन् । उपचारमा प्रयोग गरिने औषधि जति धेरै कडा हुन्छ त्यति नै बढी इन्फेक्सन हुन्छ । त्यसैले रोगको प्रकृति यकिन गरेर मात्र उपचार सुरु गर्नुपर्छ ।

रोग यकिन गर्न धेरैजसोमा मिर्गौलाबाट मासुको टुक्रा निकालिन्छ र परीक्षण गरिन्छ । यो प्रक्रियाबाट मिर्गौलाको खास समस्या पत्ता लगाएपछि मात्र उपचार सुरु गरिन्छ । यो परीक्षणबाट आजको दिनसम्म मिर्गौला कति बिग्रिएको छ भन्ने अन्दाज गर्न सकिन्छ । मिर्गौलाको क्षमताको अन्दाज भएपछि उपचारमार्फत मिर्गौला कति राम्रो हुन सक्छ भन्ने पनि अनुमान गर्न सकिन्छ । यसले कस्तो उपचार विधि अपनाउने, कत्तिको कडा औषधिको प्रयोग गर्ने निर्णय गर्न सहयोग गर्छ ।

उपचार सुरु गरेपछि बिचमा छोड्नुहुँदैन । औषधि सेवनपछि बिचमा ठिक हुन्छ । त्यसपछि बेवास्ता गर्न थाल्ने वा अरुको अनावश्यक सल्लाहमा आउने बानीले समस्या निम्त्याएको छ । हामी चिकित्सक यत्रो वर्ष पढेर, अभ्यास गरेर मिर्गौलाको उपचार गरेर पढाउँछौँ । तर, बिरामी घर गएपछि छिमेकीलाई सोधेर बहकाउमा आउँछन् । कहाँ यत्रो औाषधि खान हुन्छ, योभन्दा आयुर्वेदिकले राम्रो गर्छ, यो औषधिले साइडइफेक्ट गर्छ जस्ता सल्लाहमा आएर औषधि बिचैमा छोड्ने प्रवृत्ति छ ।

साइडइन्फेक्ट प्रत्येक चिजको हुन्छ, धेरै वा थोरै मात्र हो । जसले काम गर्छ, उसले नराम्रो काम पनि गर्छ । औषधि खानेलाई साइडइफेक्ट पनि हुन्छ । औषधि किन खाइरहेको छु, जरुरी छ कि छैन, त्यो मनन गर्नुपर्छ । चिकित्सकको सल्लाहबेगर औषधि प्रयोग गर्नुहुँदैन । जथाभावी प्रयोग गरिने औषधिले मिर्गौलालाई असर गर्छ ।

सुगर, उच्च रक्तचाप, बाथलाई नियन्त्रणमा नहुँदा मिर्गौलामा असर पर्छ । हाम्रो अव्यवस्थित खानेकुराले पनि मिर्गौलामा प्रत्यक्ष असर पुर्याइरहेको हुन्छ । त्यसैले स्वस्थ खानेकुरा खानुपर्छ, जीवनशैली स्वस्थ अपनाउनुपर्छ ।

दैनिक २ लिटर पिसाब बन्ने गरी पानी पिउने
शरीरमा फोहोर जम्मा भइरहेको हुन्छ, त्यसलाई बगाउन प्रशस्त मात्रामा पानी पिउनुपर्छ । स्वास्थ्य सामान्य भएको व्यक्तिमा दैनिक २ लिटर पिसाब हुनु जरुरी छ । त्यसैले २ लिटर पिसाब बनाउने गरी पानी खानुपर्छ । जाडो महिनामा २ लिटर पिसाब बनाउन खाना तथा चियामा बाहेक थप १.५ लिटर पानी खानुपर्छ । गर्मी महिना तराईमा २ लिटर पिसाब बनाउन समग्रमा ७–८ लिटरसम्म पानी खानुपर्छ । पानी कति खानेभन्दा पनि २ लिटर पिसाब बनाउनुले अर्थ राख्छ । पानी त खायौँ तर पसिना बनेर निस्कियो, पिसाबमा जान सकेन भने त्यसले मिर्गौलालाई काम गर्दैन ।

स्वस्थ मानिसको बिहान उठ्नेबित्तिकैको पिसाब पहेँलो हुनुपर्छ । किनभने, मिर्गौलालाई प्रकृतिले यसरी बनाइएको छ कि राति सुतिसकेपछि मिर्गौलामा चाहिनेजति मात्र पानी जान्छ । रातिमा धेरैपटक पिसाब लाग्छ भने मिर्गौला बिग्रिएको संकेत हुन सक्छ ।

मिर्गौलारोगबाट बच्ने एक मात्र उपाय भनेको रोग लाग्नै नदिनु हो । एकपटक मिर्गौलामा खराबी आइसकेपछि निको गराउने उपाय निकै कम छन् । पूर्ण रूपमा निको गराउने औषधि छैन, केही न केही तुस बाँकी रहिरहन्छ ।

(हेल्थपोस्टकर्मी पुष्पराज चौलागाईंसितको कुराकानीमा आधारित)

विश्व मिर्गौला दिवसको सन्दर्भमा केहि समय अघि प्रकाशन गरेको साम्रागीलाई पुन प्रकाशन गरेका हौँ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

विशेषज्ञको सुझाब : हरेक जन्मदिन मिर्गौला परीक्षण गरेर मनाऔँ

रोग सानो होस् वा ठूलो, अधिकांशमा लाग्नेबित्तिकै शरीरमा रोगका प्रभाव र प्रस्ट चिनिने लक्षणसमेत देखापर्न थाल्छन् । रोगको सुरुवातमा देखिने प्रभाव र लक्षणका कारण समयमै उपचारमा जाँदा बिरामी निको हुने तथा पूर्वअवस्थामै फर्काउन सकिने हुन्छ । तर, मिर्गौलारोगमा त्यस्तो हुँदैन । मिर्गौलारोगमा रोगले धेरै असर पुर्याइसकेपछि मात्र लक्षण देखिन सुरु हुन्छ । मिर्गौलाले झन्डै ६० प्रतिशतभन्दा बढी काम गर्न छाडेपछि मात्र त्यसका लक्षण बिरामीले थाहा पाउने गरेको चिकित्सकहरू बताउँछन् ।

बिरामीले नियमित स्वास्थ्यपरीक्षण गराउँदा मात्र मिर्गौलामा रोग सुरु भएको थाहा हुने हुन्छ । तसर्थ, प्रायः रोगले नच्यापी स्वास्थ्यपरीक्षण नगराउने प्रचलन स्थापित भएको नेपाली समाजमा मिर्गौलामा ६०-७० प्रतिशत क्षति पुगिसकेर लक्षण देखिन थालेपछि मात्र चेकजाँचका अस्पताल पुग्ने गरिएका कारण मिर्गौलारोगीको संख्या दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको हो । नियमित स्वास्थ्यपरीक्षण, आहार–विहारको सन्तुलनलगायतमा जनसाधारणलाई सचेत गराई मिर्गौला स्वस्थ राख्न सघाउ पुर्याउने उद्देश्यले नै प्रतिवर्ष १४ मार्चमा विश्व मिर्गौला दिवस मनाइँदै आएको छ । यसै अवसरमा बिहीबार काठमाडौं मेडिकल कलेजका मिर्गाैला विशेषज्ञ डा. अनिल पोखरेल नेपालको १० प्रतिशत जनसंख्यामा कुनै न कुनै किसिमको मिर्गौलासम्बन्धी रोग हुन सक्ने अनुमान रहेको बताउँछन् । मिर्गौलारोगीमध्ये १० प्रतिशतको अवस्था जटिल हुने गरेको उनको भनाइ छ । ‘अधिकांश व्यक्ति ६०–७० प्रतिशत मिर्गौला खराब भएपछि मात्र अस्पताल पुग्छन्,’ डा. पोखरलेले भने, ‘त्यसपछि पुनः सामान्य अवस्थामा मिर्गौलालाई फर्काउन सम्भव हुँदैन ।’

‘प्रारम्भिक चरणमा बिरामीले थाहा पाउँदैनन्, चिकित्सकले समेत पिसाब, रगत जाँच नगरी मिर्गौलारोग ठम्याउन सक्दैनन्,’ डा. पोखरेलले भने, ‘सुरुकै अवस्थामा मिर्गौला खराब हुन लागेको थाहा हुने हो भने त्यसलाई पूर्ण रूपमा स्वस्थ बनाउन सकिन्छ, त्यसैले हरेक वर्ष मिर्गौलाको परीक्षण आवश्यक छ ।’ उनी हरेक व्यक्तिले आफ्नो जन्मदिनको अवसरमा शरीरको पूर्ण चेकजाँच गर्न उचित हुने सुझाब पनि दिन्छन् । ‘सामान्य परीक्षणबाट पनि मिर्गौला समस्या भए–नभएको थाहा हुन्छ,’ डा. पोखरेल भन्छन्, ‘डेढ–दुई सयको खर्चमै ९५ प्रतिशत रोग लागे वा नलागेको यकिन गर्न सकिन्छ ।’

स्वस्थ देखिने व्यक्तिमा पनि मिर्गौलासम्बन्धी समस्या हुन सक्ने डा. पोखरेल बताउँछन् । ‘बिरामीमा लक्षण देखिँदा ढिलो भइसकेको हुन्छ, रोगका कारण बिस्तारै खराब भएको मिर्गौलालाई थप खराब हुन नदिन रोक्न सकिन्छ,’ डा. पोखरेल भन्छन्, ‘तर, पहिलेकै अवस्थामा फर्काउन भने सम्भव हुँदैन ।’

यस वर्ष विश्व मिर्गौला दिवसको नारा ‘किड्नी हेल्थ फर एभ्रिवन एभ्रिहोयर’ अर्थात् ‘स्वस्थ मिर्गौला सबैका लागि, सबै ठाउँमा’ दिइएको छ । ‘प्रारम्भिक चरणमा बिरामीले थाहा पाउँदैनन्, चिकित्सकले समेत पिसाब, रगत जाँच नगरी मिर्गौलारोग ठम्याउन सक्दैनन्,’ डा. पोखरेलले भने, ‘सुरुकै अवस्थामा मिर्गौला खराब हुन लागेको थाहा हुने हो भने त्यसलाई पूर्ण रूपमा स्वस्थ बनाउन सकिन्छ, त्यसैले हरेक वर्ष मिर्गौलाको परीक्षण आवश्यक छ ।’ उनी हरेक व्यक्तिले आफ्नो जन्मदिनको अवसरमा शरीरको पूर्ण चेकजाँच गर्न उचित हुने सुझाब पनि दिन्छन् । ‘सामान्य परीक्षणबाट पनि मिर्गौला समस्या भए–नभएको थाहा हुन्छ,’ डा. पोखरेल भन्छन्, ‘डेढ–दुई सयको खर्चमै ९५ प्रतिशत रोग लागे वा नलागेको यकिन गर्न सकिन्छ ।’

मुलुकमा करिब ३० लाख व्यक्ति मिर्गौलारोगको जोखिममा छन् । तीमध्ये ३० हजारको हाराहारीमा बिरामीको मिर्गौला नराम्ररी बिग्रने गरेको छ । बर्सेनि ३ हजार नयाँ बिरामी थपिने गरेका छन्, जो उपयुक्त डायलाइसिस वा प्रत्यारोपण सेवा पाए बाँच्छन्, अन्यथा तिनको मृत्युको विकल्प हुँदैन ।
मिर्गौला खराब हुने धेरै कारण रहेको चिकित्सक बताउँछन् । वंशानुगत, अस्वस्थकर खानपान, उच्च रक्तचाप, मधुमेह, जथाभावी औषधिको प्रयोगले मिर्गौला बिगारिरहेका हुन्छन् । ‘जथाभावी पेन किलर, एन्डिबायोटिकको सेवन गरेका व्यक्तिको मिर्गौला खराब भएको उपचारका क्रममा भेटिने गरेको छ,’ डा. पोखरेलले भने, ‘त्यसैले चिकित्सकको सल्लाहविना कुनै पनि औषधि सेवन गर्नुहुँदैन ।’

मिर्गौलाले काम गर्न छोड्दै जाँदा विभिन्न स्वास्थ्य समस्या देखिन थाल्छन् । ‘शरीर सुन्निने, वाकवाकी लाग्ने, भोक नलाग्ने, कमजोर महसुस हुने, रगतको कमी हुने, रक्तचाप अनियन्त्रित हुनेलगायत लक्षण देखिएमा मिर्गौलाले सही ढंगले काम नगरेको संकेत हुन्,’ डा. पोखरेलले भने ।

उच्च रक्तचाप, मधुमेह र अभिभावकमा मिर्गौलासम्बन्धी रोग भएका व्यक्तिमा मिर्गौलारोगको बढी जोखिम हुने डा. पोखरेल बताउँछन् । ‘जोखिममा रहेकाहरूले मिर्गौला बचाउनका लागि थप सजग हुनु आवश्यक छ,’ उनी भन्छन् । उच्च रक्तचाप र मधुमेहका रोगीले खानपानको सन्तुलनका साथै चिकित्सकीय सल्लाहबमोजिम औषधि सेवन गरेमा मिर्गौला बिग्रनबाट बचाउन सकिने उनी बताउँछन् ।

मिर्गौला हाम्रो शरीरको महत्वपूर्ण अंग हो । हामीलाई चलायमान बनाइराख्न मिर्गौलाले विभिन्न काम गरिरहेको हुन्छ । मिर्गौैला सिमीका दाना आकारका हुन्छन् । मुठीजत्रो यो अंग हाम्रो करङको हाडको ठिक तल हुन्छ । मिर्गौला लाखौँ रगत सफा गर्ने एकाइ (नेफ्रोन्स)को सहयोगले बनेको हुन्छ । प्रत्येक नेफ्रोनले सानो परिणाममा रगतलाई सफा गर्छ ।

डा. पोखरेलका अनुसार मिर्गौलाले रगत शुद्ध पार्नेदेखि रक्तचाप नियन्त्रण तथा शरीरमा काम नलाग्ने पदार्थ पिसाबमार्फत बाहिर पठाउने काम गर्छ । मिर्गौलाले शरीरमा अतिरिक्त काम नलाग्ने पदार्थ र तरल पदार्थको निर्माण हुन दिँदैन । मिर्गौलाले सोडियम, पोटासियम, फोस्फेटजस्ता इलेक्टोलाइटको स्तर स्थिर राख्छ । मर्गौलाले रक्तचापलाई नियन्त्रण गर्न हर्मोन पनि उत्पादन गर्छ, रातो रक्तकोषको निर्माणका साथै हाडलाई बलियो बनाउनसमेत सघाउँछ । रगतमा क्रिएटिनिन र युरियाको मात्रा बढी देखिनुले नै मिर्गौला फेल हुनुलाई दर्साउँछ ।

मिर्गौलाले काम गर्न छोड्दै जाँदा विभिन्न स्वास्थ्य समस्या देखिन थाल्छन् । ‘शरीर सुन्निने, वाकवाकी लाग्ने, भोक नलाग्ने, कमजोर महसुस हुने, रगतको कमी हुने, रक्तचाप अनियन्त्रित हुनेलगायत लक्षण देखिएमा मिर्गौलाले सही ढंगले काम नगरेको संकेत हुन्,’ डा. पोखरेलले भने ।

मिर्गौला खराब भएको पत्ता लागेपछि उपचार भनेको थप बिग्रन नदिनका लागि मात्रै भएको जानकारहरू बताउँछन् । रोग जटिल भएपछि डायलाइसिस र ट्रान्स्प्लान्ट नै गर्नुपर्ने हुन्छ । मिर्गौलारोगीहरूको संख्या बढेपछि नेपालगन्जका स्वास्थ्यसंस्थाहरूले काठमाडौंबाट समेत विशेषज्ञ चिकित्सक बोलाई चेकजाँच र उपचारको व्यवस्था मिलाउने गरेका छन् ।

मिर्गौला खराब भएको पत्ता लागेपछि उपचार भनेको थप बिग्रन नदिनका लागि मात्रै भएको जानकारहरू बताउँछन् । रोग जटिल भएपछि डायलाइसिस र ट्रान्स्प्लान्ट नै गर्नुपर्ने हुन्छ । मिर्गौलारोगीहरूको संख्या बढेपछि नेपालगन्जका स्वास्थ्यसंस्थाहरूले काठमाडौंबाट समेत विशेषज्ञ चिकित्सक बोलाई चेकजाँच र उपचारको व्यवस्था मिलाउने गरेका छन् ।

मिर्गाैला सुपरस्पेसलिष्ट डा. पोखरेल सचेतना फैलाउन सके मिर्गौला पूर्ण रूपमा खराब हुनबाट जोगाउन सकिने धारणा राख्छन् । ‘ढिलो गरी लक्षण देखिने मिर्गौलारोगको उपचारमा बिरामीले ठूलो रकम खर्च गुर्नका साथै धेरै औषधि सेवन गर्ने झन्झट जीवनभर भोग्नुपर्ने हुन सक्छ,’ डा. पोखरेल भन्छन् । मिर्गौला मात्र नभएर अन्य जटिल स्वास्थ्य समस्याको समयमै पहिचान गर्न कम्तीमा वर्षमा एकपटक स्वास्थ्यपरीक्षण गर्न उनको सुझाब छ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै