लगाउँदालगाउँदैको टीका छोडेर पोस्टमार्टम गर्दाको त्यो बीभत्स दृश्य…

मानवीय स्वभाव अचम्मको छ, सम्झनुपर्ने कुरा बिर्सिंदै जान्छ भने बिर्सिंदा राम्रो हुने कतिपय कुरा बारम्बार मानमा आइरहन्छन् । कतिपय घटनालाई सजिलै भुल्न सकिन्छ । तर, कतिपय घटना यस्ता हुन्छन्, जो घटेको वर्षौंवर्ष बितिसक्दा पनि हरपल मस्तिष्कमा आइ नै रहन्छन् ।

जीवनमा धेरै दसैँ मनाइयो । तीमध्ये अधिकांश आम नै रहे, जसको स्मरण दिमागमा खास बनेर रहेका छैनन् । तर, पछिल्ला १२ वर्षको अनुभूति अलिक पृथक् छ । पछिल्लो समय जब–जब दसैँ आउँछ, मेरो दिमागमा त्यही ०६४ सालको दसैँको घटना बारम्बार घुमिरहन्छ ।

त्यसवेला म जिल्ला अस्पताल काभ्रेमा कार्यरत थिएँ । विजयादशमीका दिन करिब पूर्वाह्न ११ बजेको शुभ साइतमा घरमा सबैजनाले बुबा–आमाको हातबाट टीका तथा आशीर्वाद ग्रहण गर्यौँ । दसैँमा मान्यजनको हातबाट टीका लाउनको प्रचलनअनुसार घरमा टीकाटाला सकेर ससुरालीघर जाने तय भयो । काठमाडौंको कोटेश्वरबाट म र मेरी श्रीमती बसयात्रामा ससुराली घर सानेपातर्फ प्रस्थान गर्यौैँ ।

करिब १ बजे ससुरालीघर सानेपा पुग्यौँ । बुबाको हातबाट टीका लागाउँदै थिएँ, फोन आयो । फोनसँगै दुःखदायी खबरसमेत आयो । सिन्धुपाल्चोकबाट गर्भवती महिलालाई ल्याउँदै गरेको एम्बुलेन्स काभ्रेमा दुर्घटना भएको रहेछ । दुर्घटनामा गर्भवती महिलाको मुत्यु भएको मर्माहत खबर ट्राफिक कार्यालय काभ्रेका एक प्रहरीले सुनाए । ‘पोस्टमार्टमका लागि तपाईं जतिसक्दो छिटो आउनुपर्ने भयो,’ उनले भने ।

ललितपुरको सानेपामा भएको मान्छे, तत्काल काभ्रे पुग्न सम्भव थिएन, न त मसँग कुनै साधन नै थियो । मलाई त्यहाँ पुग्न ठूलो समस्या भयो । आफू ससुरालीघरमा टीकाटाला गर्दै गरेको अवगत गराएँ । जे नहुनु भइ नै सकेपछि केही समयपछि आउने जवाफ दिएँ ।

ललितपुरको सानेपामा भएको मान्छे, तत्काल काभ्रे पुग्न सम्भव थिएन, न त मसँग कुनै साधन नै थियो । मलाई त्यहाँ पुग्न ठूलो समस्या भयो । आफू ससुरालीघरमा टीकाटाला गर्दै गरेको अवगत गराएँ । जे नहुनु भइ नै सकेपछि केही समयपछि आउने जवाफ दिएँ । तर, मृतकका आफन्तसहित धेरै मानिसको भिडभाड भइसकेकाले मलाई तत्कालै आउन भनियो । ‘संवेदनशील केस भएकाले तपाईं आउनैपर्ने भयो,’ उताबाट जवाफ आयो ।

मैले आफूसँग कुनै साधन नभएका कारण प्रहरीले कुनै साधनको व्यवस्था गरिदिन अनुरोध गरेँ । इलाका प्रहरी कार्यालय बनेपाको भ्यान केही समयमै सानेपा आइपुग्यो । श्रीमतीलाई त्यहीँ छाडेर टीका अधुरै राखेर खाना नखाएकै अवस्थामा प्रहरी भ्यानमा म बनेपातर्फ हानिएँ ।

दसैँको समय भएकाले रोडमा धेरै चहल–पहल थिएन । भ्यानले निकै तीव्र गति लियो । मलाई अहिले पनि याद छ, एक घण्टाको बीचमा हामी काभ्रेको शिर मेमोरियल अस्पताल पुग्यौँ । अस्पतालबाहिर मानिसको भिड थियो । भित्र पुगेर हेर्दा एउटी गर्भवती महिलाको लास लम्पसार पारेर राखिएको थियो । त्यो दृश्य निकै बीभत्स थियो । मृतकको शरीर रगतले लत्पतिएको थियो ।

भिड ज्यादा भएकाले यथाशीघ्र पोस्टमार्टम गर्नुपर्ने दबाब ममाथि थियो । पोस्टमार्टम सरकारी चिकित्सकले नै हुनुपर्ने बाध्यता थियो । म ती महिलाको पोस्टमार्टम गर्नतर्फ लागेँ । मृतकको पेट चिरफार गरेर हेर्दा दुईवटा बच्चा रहेछन् । दुर्भाग्यवश दुवैको मृत्यु भइसकेको थियो । त्यो क्षण मेरो जीवनकै नरमाइलो क्षण बन्न पुग्यो । ती मृत बालकको दृश्य आज पनि आँखामा झलझली आइरहन्छ ।

त्यसवेला अलिकति संवेदनशीलता, मानवता, भावुकता मभित्र थिए । पूरै देश चाडपर्वमा रमाइरहेको अवस्थामा थियो । एक्कासि मेरो मस्तिष्कमा दसैँजस्तो महान् चाडमा लगाउँदालगाउँदैको टीका छाडेर हिँड्नुपर्दा परिवारमा कस्तो भयो होला भन्ने सोच आयो । एकमनले कता–कता आफ्नो पेसाप्रति दिक्क पनि लायो, आफ्नो पर्सनल समय कत्ति पनि नहुँदो रहेछ । फेरि अर्कोतर्फ मानवीय सेवामा समर्पित हुनु नै ठूलो घर्म नै होजस्तो महसुस भयो । पोस्टमार्टम सकेर घर फर्किएँ ।

त्यसपछि एक हप्ता टीकाटालामै समय बित्यो । तर, मलाई दसैँ नसकियुन्जेल त्यही घटनाको दृश्य झलझली आइराख्यो, जसले आज पनि वेलाबखत साताइरहन्छ ।

प्रस्तुति : पुष्पराज चौलागाईं

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

सामाजिक मन्त्री बरालको दसैँ — ‘टीका नलगाएको दुई दशक बित्यो’

प्रदेश नं ५ का सामाजिक विकास मन्त्री सुदर्शन बरालले दशैको टिका लगाएनन् । दुर्गा देवीको पुजा गरेर रक्षा हुने भन्ने बिषयमा विश्वास लाग्न छाडेपछि दसैँ र तिहारमा टिका लगाउन छाडेको उनको भनाई छ ।

यसरी दसैँमा टीका नलगाएको २० बर्ष पुग्यो ।  गुल्मीको चन्द्रकोट गाउँपालिका वडा नं. ३, झारखर्क घर भएका सामाजिक विकास मन्त्री सुदर्शन बरालको टिका नलगाएपनि शुभकामना आदानप्रदान र भेटघाट भने अरु मन्त्रीको भन्दा कम छैन्। उनि गुल्मीमा शुभकामना आदानप्रदान र कार्यकर्ता भेटघाटमा व्यवस्त छन् ।

दशैमा टिका नलगाए पनि विदामा आफन्त, साथीभाई र पाटीका कार्यकर्तालाई भेट्नका लागि उनिहरुको घर घरमा जाने गरेको उनले बताए।

अहिले गुल्मीतिर भेटघाटमा छु मन्त्री बरालले भने, यतातिरको भेटघाट सकेर म दशै बुटवलमा आफन्तहरुसँग हुन्छ’ । बुटवलतिर धेरै आफन्तहरु भएकाले भेटघाट गरी बुटवलमै दशै मनाउने योजना बनाएको उनले सुनाए  ।

प्रदेश ५ सरकारमा छ जना मन्त्री छन् l जनाको मन्त्री परिषद्मा एक मात्र महिला मन्त्री छिन्  शुक्रबार मन्त्री परिषदको बैठकपछि आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्री कुलप्रसाद केसी बाहेक सबै मन्त्रीहरुले दशै मनाउन र शुभकाना आदानप्रदान कार्यक्रममा भाग लिनका लागि बुटवल छाडिसकेका छन् ।मन्त्री बराल बाहेक मुख्य मन्त्री सहित अरु मन्त्रीहरुले भने टिका लगाएर दसैँ मनाउदैछन् ।

मुख्य मन्त्री दाङका हुन् भने भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्री बैजनाथ चौधरी नवलपरासी, आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्री कुलबहादुर केसी रोल्पा, सामाजिक विकास मन्त्री सुदर्शन बराल गुल्मी, उद्योग पर्यटन बन तथा वातावरण मन्त्री लिला गिरी रुपन्देही र आरती पौडेल बाँकेकी हुन् ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

यो वर्ष दसैँ छैन, प्रतिष्ठानकै काममा व्यस्त

यो वर्ष हामी दोहोरो शोकमा छौँ । बुबा र ससुराबुबा यसै वर्ष स्वर्गीय हुनुभएकाले दसैँ मनाउँदैनौँ । यसै पनि प्रतिष्ठानको काम धेरै हुने भएकाले कार्यालयको काममै व्यस्त हुन्छु ।

अघिल्ला वर्षहरूमा चाडपर्व आउँदा धेरै खुसी लाग्थ्यो र मनाउने पनि गर्थें । काम पनि आफ्नो हिसाबले गर्ने र समय मिलाएर पर्व पनि उत्साही हुँदै मनाउने गर्दै आएको छु । सानो छँदा भने एक महिनाअघिदेखि नै दसैँ कहिले आउला भनेर दिन गनेर बसिन्थ्यो । बाल्यकालमा चाडबाड एकदमै रमाइला लाग्थे । मान्छे ठूलो हुँदै गएपछि चाडबाडको रमाइलोपन पनि कम हुँदै जाने रहेछ, अन्य दिनझैँ सामान्यजस्तै नै बन्दो रहेछ । यद्यपि, केही फरक भने हुन्छ नै ।

दसैँमा घटस्थापनादेखि नै मन्दिर दर्शन गर्ने, राम्रो लुगा लगाउने, मिठो खाने, परिवारसँग बस्ने गर्ने गरिन्थ्यो । दसैँ त त्यसवेला थियो, जब वर्षभरि लगाएको एउटै लुगा फुकालेर नयाँ लुगा लगाउन पाइन्थ्यो । दसैँको समयमा ल्याइदिएको नयाँ लुगा लगाएर सुत्दा त्यसको बास्नाले नै मिठो निद्रा आउँथ्यो ।

दसैँ त त्यसवेला थियो, जब वर्षभरि लगाएको एउटै लुगा फुकालेर नयाँ लुगा लगाउन पाइन्थ्यो । दसैँको समयमा ल्याइदिएको नयाँ लुगा लगाएर सुत्दा त्यसको बास्नाले नै मिठो निद्रा आउँथ्यो । मान्छे ठूलो हुँदै गएपछि चाडबाडको रमाइलोपन पनि कम हुँदै जाने रहेछ, अन्य दिनझैँ सामान्यजस्तै नै बन्दो रहेछ । दसैँ आयो कि त्यही बाल्यकालमा फर्किऊँझैँ लाग्छ ।

दसैँमा रमाइलो गर्ने, नयाँ लुगा लगाउनेजस्ता क्रियाकलापमा पहिलेजस्तो सोख छैन । सामान्य रूपमा आमाबुबा, साथीभाइसँग भेटघाटमा समय बिताउँछु । यस्तो लाग्छ, दसैँ जति मनाउनु थियो, बाल्यकालमै मनाइयो । अहिले पनि ती क्षण सम्झिएर साह्रै आनन्द आउँछ, पुनः बाल्यकालमा फर्किऊँजस्तो लाग्छ ।

यसपालि दसैँ नमनाउने भएकाले पनि अस्पताललाई सबै समय दिन्छु । अस्पतालमा रहेका कर्मचारी तथा डाक्टरहरूलाई आफू बसेर भए पनि सिफ्टअनुसार ड्युटी मिलाएर अस्पतालको सेवा सुचारु गर्छु । इमर्जेन्सीमा २४ घण्टै डाक्टर राखेर सेवा दिनेछौँ । केही दिन ओपिडीसेवा बन्द रहे पनि आएका बिरामीलाई सेवा दिएरै फर्काउँछौँ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

सधैँ तम्तयार रहनुपर्ने स्वास्थ्यकर्मीलाई चाडपर्व मनाउनु चुनौतीपूर्ण छ

डाक्टरलाई के दसैँ, के अन्य चार्डपर्व ! सधैँ तम्तयार रहुनुपर्ने हुन्छ । दसैँ भन्नेबित्तिकै मिठो–मसिनो खाने, इष्टमित्र भेटघाट गर्ने, ठूला व्यक्तिबाट टीका लगाएर आर्शीवाद लिने नै मुख्य हुन्छ ।

जब–जब दसैँ आउँछ, मलाई सानोवेलामा गाउँमा हुँदाको याद आइरहन्छ । त्यतिवेला दसैँ आउनु एक महिनाअघिदेखि नै उत्साह हुने गर्थ्यो । मिठा परिकार खाने, नयाँ लुगा लगाउने कुरा नै प्रधान चासोका विषय बन्थे । छरछिमेकमा साथीहरूले नयाँ लुगा किनेर ल्याएको देखेर आफूलाई अभिभावकले कहिले लुगा किनिदिने हो जस्तो लाग्थ्यो । तर, उमेर बढ्दै जाँदा क्रमशः यी सबै कुरामा परिवर्तन हुँदै जाँदो रहेछ । अहिले पनि चाडपर्व नमाउने त होइन, तर निकै संयमित भएर सीमितताका बीच मनाउनुपर्ने अवस्था छ । जिम्मेवारीले बढ्दै गएर पनि होला, आफूभन्दा आजभोलि आफ्ना सन्तानको खुसी हेरिन्छ ।

मेरो व्यक्तिगत भोगाइमा हालसम्म दसैँको क्षण सुखद नै बितेको छ । यद्यपि, आमा–बुबा बित्दाका वर्षहरूमा दसैँ मानिएन । उहाँहरू बितेपछिका केही चाडपर्व स्वाभाविक रूपमै निकै खल्लो रहे । उहाँहरूको उपस्थितिविनाका चाडबाडमा पक्कै पनि पुरानो रौनक थिएनन् ।

मिलेसम्म मूलघर सप्तरी पुग्ने योजना छ
आफ्नो पेसा काठमाडौंमै भएका कारण बसोवास पनि यतै छ । यो दसैँमा आफ्नो मूलघर (सप्तरी) मा गएर ठूला मानिसको हातबाट टीकासँगै आशीर्वाद ग्रहण गर्ने मन छ । तर, डाक्टरी पेसामा हरदम तयार रहनुपर्ने हुँदा धेरै टाढा जान सक्ने अवस्था रहँदैन । त्यसमाथि पनि यसपटत त अस्पतालको जिम्मेवारीले पनि छोडेर जाने अवस्था छैन । धेरै वर्षदेखि जान नपाएका कारण मिलेसम्म यसपालि पुगेर आउने योजनामा छु ।

फूलपाती, अष्टमी, नवमीका दिनहरूमा मन्दिर जाने, घरमा बसेर पूजापाठ गर्ने, गाडीहरू पूजा गर्ने आदिमै दिन बित्ने गर्छन् । हाम्रो परिवारमा घरमै बलि दिने चलन छैन । बजारमा सजिलैसँग उपलब्ध हुने भएकाले त्यहीँबाट ल्याएर मासुका परिकार बनाएर खाने गर्छौं ।

विगतका वर्षहरूमा दसैँका वेला इष्टमित्रलाई बोलाएर सानो पार्टी प्यालेसमा ग्यादरिङ गर्ने, नाचगान गर्दै मिठो–मसिनो खाने गर्दै आएका छौँ । तर, यसपालि के गर्ने भन्ने अहिलेसम्म निश्चित भएको छैन ।

काठमाडौंकै बसाइ भएमा राष्ट्रपति र प्रधानमन्त्रीबाट टीका लगाउने सोच
टीकाको सवालमा आमाबुबाको सान्निध्य छुटे पनि सासू–ससुरा हुनुहुन्छ, उहाँहरूको हातबाट टीका लगाइन्छ । हालसम्म राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्रीको हातबाट टीका लगाएको छैन । काठमाडौंको बसाइ भएको खण्डमा उहाँहरूको हातबाट टीका लगाउने योजनामा छु ।

फूलपाती, अष्टमी, नवमीका दिनहरूमा मन्दिर जाने, घरमा बसेर पूजापाठ गर्ने, गाडीहरू पूजा गर्ने आदिमै दिन बित्ने गर्छन् । हाम्रो परिवारमा घरमै बलि दिने चलन छैन । बजारमा सजिलैसँग उपलब्ध हुने भएकाले त्यहीँबाट ल्याएर मासुका अनेकथरी परिकार बनाएर खाने गर्छौं । परिकार बनाउनमा रुचि बढी भएका कारण आफैँ अघि सर्ने गरेको छु ।

मासुका परिकार बनाउनमा आफैँ अघि सर्छु
नेपाली महान् चाड दसैँ खानपिनसँग पनि उत्तिकै सम्बन्धित छ । दसैँमा मिठो खाने, राम्रो लुगा लगाउने, खासगरी माछा–मासु खाने गरिन्छ, जुन अन्यवेलाको भन्दा केही विशिष्ट नै हुने गर्छ । विशेषतः मासुलाई धेरै प्रकारले बनाउने गरेका छौँ, यस्ता परिकार बनाउने कुरामा म अलि अगाडि सर्ने गर्छु ।

वर्षमा एकपटक आउने ठूलो चाड दसैँमा पारिवार, इष्टमित्र, साथीभाइसित भेटघाटको अवसर जुट्ने गर्छ । त्यसैगरी, विगतमा केही त्रुटि भएका छन् भने त्यसलाई बिर्सिएर सम्बन्ध प्रगाढ बनाउने मौका पनि मिल्छ, जसले परिवारमा उत्साह छाउँछ ।

दसैँलाई शिष्ट, संयमित र स्वस्थ बनाउनु जरुरी
दसैँलाई शिष्ट, संयमित र स्वस्थ रूपमा मनाउँदै लैजाने परिपाटी बसाल्नु आवश्यक छ । पर्व मनाउने शैलीमा देखिएका कमी–कमजोरीलाई हटाउँदै लैजानुपर्छ । जस्तो कि, दसैँमा रमाइलो गर्ने बहानामा मदिरा सेवन गरेर भाँडभैलो गरेको पनि पाइन्छ, जुन नयाँ पुस्तामा बढी देखिँदै आएको छ ।

खानपानमा विशेष संयमितता अपनाऔँ
चिकित्सकको नाताले भन्नुपर्दा खानपिनमा विशेष संयमितता अपनाउनुपर्ने हुन्छ । दीर्घरोगीले माछा–मासु तथा चिल्लोयुक्त खानेकुराको सेवनअघि विशेष ध्यान दिनु जरुरी छ । दसैँमा एकैपटक धेरै मासु ल्याएर राख्ने चलन छ, जुन गलत हो । कतिपयमा त धेरै भएको मासु सुकाएर राख्ने चलन पनि छ । धेरै दिनसम्म राखेको मासुले मानिसको स्वास्थ्यमा असर पुर्याउँछ ।

यसरी मिलाएको छु स्वास्थ्यकर्मीको बिदा र अस्पतालको सेवाको सन्तुलन
स्वास्थ्यकर्मीलाई चाडपर्व वास्तवमै चुनौतीपूर्ण छ । घरपरिवार बसेर चाड मनाउने सबैको चाहना हुन्छ । दसैँजस्तो पर्वमा सबैजना बिदामा बस्न चाहन्छन्, तर त्यो सम्भव हुँदैन । हामी स्वास्थ्यकर्मीले प्रतिबद्धता नै गरेका हुन्छौँ, जुनसुकै समयमा पनि बिरामीको सेवामा रहनेछौँ । यही कुरालाई आत्मसात् गरेर स्वास्थ्यकर्मीले समय मिलाएर, आलोपालो गरेर घर जाने व्यवस्था मिलाएका छौँ । विशेषगरी, जो दसैँ मनाउन घर जानुहुन्छ, उहाँहरूले तिहारमा अस्पतालमा बस्नुपर्ने हुन्छ । दसैँमा घर जान नपाउनेका लागि तिहारमा बिदा दिने व्यवस्था मिलाएका छौँ ।

अस्पतालमा आकस्मिक सेवामा कुनै प्रभाव नपर्ने हिसाबले बिदा मिलाएका छौँ । हामीकहाँ (वीर अस्पतालमा) फूलपातीदेखि टीकाको दिनसम्म ओपिडीसेवा बन्द रहन्छ । तर, बिरामी आएको खण्डमा सेवा नदिई फर्काउने अवस्था आउँदैन । उहाँहरूलाई आकस्मिक कक्षबाटै सेवा दिने व्यवस्था मिलाएका छौँ ।

 

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै