मुहानमा शुद्ध पानी धारामा पुग्दा कोलिफर्मयुक्त, चितवनमा २० प्रतिशत खानेपानीमा कोलिफर्म

सानो पटियानी खानेपानी आयोजना खैरहनीले समय–समयमा भरतपुरमा खानेपानीको गुणस्तर परीक्षण गराउने गर्छ । आयोजनाको बोरिङमा पानीको गुणस्तर ठिक हुन्छ । तर, उपभोक्ताको धारासम्म पुग्दा दिसाजन्य पदार्थमा पाइने कीटाणु कोलिफर्म देखापर्छ ।

‘सानो पटियानी खानेपानी आयोजना खैरहनीबाट यस वर्ष पानीको गुणस्तर परीक्षणका लागि तीनवटा नमुना ल्याउनुभएको थियो, जसमध्ये दुईवटामा कोलिफर्म देखियो,’ क्षेत्रीय पानी परीक्षण प्रयोगशाला भरतपुरका केमिस्ट योगेन्द्रनारायण देवले भने, ‘उपभोक्ताको धारामा कोलिफर्म भेटियो ।’
चितवनका खानेपानी आयोजनाको मुहानमा कोलिफर्म कम भेटिए पनि उपभोक्ताको धारामा पुग्दा बढी मात्रामा कोलिफर्म भेटिने गरेको देवले बताए ।

क्षेत्रीय पानी परीक्षण प्रयोगशाला भरतपुरको तथ्यांकअनुसार चालू आर्थिक वर्षमा मात्र चितवनमा ६८ खानेपानी योजनाका पानीको गुणस्तर परीक्षण गरिएकोमा १६ आयोजनाका उपभोक्ताको घरमा कोलिफर्म देखापरेको छ । त्यसमध्ये एउटामा मात्र मुहानमा कोलिफर्म भेटिएको उनले जानकारी दिए । उनका अनुसार खैरहनीको ठूलो खोल्सा खानेपानी आयोजनाको मुहानमा कोलिफर्म भेटिएको छ । अन्य आयोजनाका मुहानमा पानीको गुणस्तर ठिक भएको तर, उपभोक्ताको धारामा पुग्दा कोलिफर्म भेटिएको उनले बताए ।

चालू आर्थिक वर्षमा जगतपुर केरुङ्गा खानेपानी आयोजनाले ५ वटा नमुना परीक्षण गराएकोमा ४ वटामा कोलिफर्म भेटिएको छ । त्यस्तै, जुटपानी खानेपानी आयोजनामा ३ मध्ये १, चैनपुर कुसुमखोला आयोजनामा ५ मध्ये २, अभिनाश एग्रो एन्ड पोल्ट्रिफर्म, वीरेन्द्रनगर तेस्रो साना सहरी खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजना, भण्डारा शिखर बस्तीमा ३ मध्ये १, फुजेलीटोल वाटर सप्लाइमा १, काप्रेगौरी खोला धारामानीमा १ नमुनामा कोलिफर्म फेलापरेको थियो ।

प्रहरी तालिम केन्द्र र आर्मी ब्यारेकको पानीमा पनि कोलिफर्म देखापरेको देवले जानकारी दिए । तर, उनीहरूले तत्काल पानी शुद्धीकरण गरिसकेको उनको भनाइ छ ।

पाइपलाइन टुटफुट तथा धारावरिपरि फोहोर हुँदा उपभोक्ताको धारामा कोलिफर्म बढी देखिएको देवले बताए । ‘मुहानमा पानीको गुणस्तर ठिक छ, तर उपभोक्ताको घरसम्म जाने बाटोमा पाइप फुट्यो भने पनि कोलिफर्म देखापर्न सक्छ,’ उनले भने, ‘त्यसकारण खानेपानी आयोजना र उपभोक्ताहरूले यसतर्फ ध्यान दिनु आवश्यक छ ।’

चितवनमा गत वर्ष क्षेत्रीय पानी परीक्षण प्रयोगशालाले चितवन जिल्लाका ५ खानेपानी आयोजना छनोट गरेर पानी परीक्षण गरेको थियो । त्यसमध्ये ४ आयोजनामा कोलिफर्म देखापरेको थियो । शुक्रनगर खानेपानी आयोजना, माडी नगरपालिका–९ को गोविन्द बस्ती खानेपानी आयोजना, वीरेन्द्रनगरको अमृत खानेपानी आयोजना र माडी नगरपालिका–१ को द्रौपदी खानेपानी आयोजनामा कोलिफर्म भेटिएको केमिस्ट देवले जानकारी दिए । तर, उनीहरूलाई सचेत गराएपछि अहिले पानी शुद्धीकरण भइसकेको उनले बताए ।

चितवनको २० प्रतिशत खानेपानीमा कोलिफर्म भेटिने गरेको छ । केमिस्ट देवका अनुसार बोरिङको पानीमा भन्दा मूलको पानीमा बढी कोलिफर्म भेटिने गरेको छ ।

प्रयोगशालाले बागमती प्रदेशलाई कार्यक्षेत्र बनाएर काम गर्ने गरेको छ । त्यसबाहेक पश्चिम नवलपरासी, पूर्वी नवलपरासी (नवलपुर) र रूपन्देही जिल्लाबाट पनि पानी परीक्षण गराउन आउने गरेका छन् । गत आर्थिक वर्षमा यहाँ ४ सय ४५ वटा नमुना परीक्षण गरिएको थियो ।

प्रयोगशालाले १८ वटा प्यारामिटरका आधारमा पानीको गुणस्तर परीक्षण गर्दै आएको छ । त्यसमध्ये, सबैभन्दा बढी समस्याका रूपमा कोलिफर्म पाइने गरेको छ । पानीको गुणस्तरजाँचका क्रममा धमिलोपन, हाइड्रोजन, आर्सेनिक, आइरन, क्रोमियम, एमोनिया, सल्फेट, तामा, इकोलीलगायत तत्त्वको परीक्षण गरिन्छ । त्यसमध्ये तराईको पानीमा आइरन बढी पाइने गरेको केमिस्ट देव बताउँछन् । पनीमा इकोली ब्याक्टेरिया शून्य हुनुपर्छ ।

प्रयोगशालाले पानीको कोलिफर्म मात्र परीक्षण गरेको २७५, आइरनको १९०, आर्सेनिकको ३५० रूपैयाँ शुल्क लिने गरेको छ । त्यसबाट गत वर्ष ४ लाख ७८ हजार ४ सय ७५ रूपैयाँ राजस्व संकलन भएको थियो ।

कोलिफर्म दिसाजन्य फोहोर मिसिएको पानीमा पाइने एक प्रकारको ब्याक्टेरिया भएकाले यसबाट बच्नुपर्छ । ‘मानिसलगायत पशुजन्य प्रणालीको दिसाबाट संक्रमित भएर कोलिफर्म खानेपानीमा मिसिन पुग्छ । यसरी संक्रमित पानी खाएमा मानव स्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर गर्छ । यसले झाडापखाला, आउँ, हैजा, टाइफाइड, जन्डिसजस्ता रोग निम्त्याउँछ,’ केमिस्ट देवले भने, ‘स्वच्छ पानीका लागि मुहान मात्र सफा राखेर हुँदैन, खानेपानीको धारावरपरको सरसफाइमा ध्यान दिनुपर्छ । मुहानबाट उपभोक्ताको धारामा जाने पाइप टुटफुट हुनुहुँदैन । साथै, सेफ्टी ट्यांकीमाथिबाट खानेपानीको पाइप लैजानुहुँदैन ।’

आँखाले सफा देख्दैमा पानी पिउनयोग्य नहुने देव बताउँछन् । खानेपानीको गुणस्तर नियमित परीक्षण गराउन उनको सुझाब छ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

देवघाट–५ देशको पहिलो ‘सुरक्षित खानेपानीयुक्त वडा’ घोषित, यस्ता छन् सूचक

पर्यटकीय नगरी देवघाट गाउँपालिका–५ नेपालको पहिलो सुरक्षित खानेपानीयुक्त वडा घोषित भएको छ । आइतबार देवघाटको हाटबजारस्थलमा आयोजित कार्यक्रममा जिल्ला समन्वय समिति तनहुँका प्रमुख शान्तिरमण वाग्लेले देवघाट–५ लाई नेपालको पहिलो सुरक्षित खानेपानीयुक्त वडा घोषणा गरे । खानेपानी स्वच्छतासम्बन्धी १० वटा सूचक पूरा गरेपछि सो वडालाई नेपालकै पहिलो सुरक्षित खानेपानीयुक्त वडा घोषणा गरिएको हो ।

सबै सूचक पूरा भएकाले घोषणा, के–के छन् सूचक ?
सुरक्षित खानेपानीयुक्त वडा घोषणाका लागि सबै घरधुरी खुला दिसामुक्त घोषणा हुनुपर्छ । त्यस्तै, एक घर एक धारा कार्यान्वयन हुनुपर्छ । प्रत्येक घरमा खानेपानीको मिटर जडान हुनुपर्छ र महसुल संकलन हुनुपर्छ । सरसफाइ तथा स्वच्छता कायम हुनुपर्छ । खानेपानीको मर्मत–सम्भार कोष स्थापना हुनुका साथै समुदायमा खानेपानीको मर्मत–सम्भारकर्ताको व्यवस्था हुनुपर्छ । यसका साथै खानेपानी सुरक्षा योजना बनाइएको हुनुपर्छ । देवघाट–५ मा उल्लेखित सबै सूचक पूरा गरिएको गाउँपालिकाका अध्यक्ष दुर्गबहादुर थापाले बताए ।

त्यस्तै, वडाको खानेपानीमा कोलिफर्म र आर्सेनिक नभएको, समुदायलाई खानेपानी गुणस्तरसम्बन्धी तालिम दिइएको तथा गाउँपालिकामा खानेपानी गुणस्तर अनुगमनका लागि कार्यविधि निर्माण भएपछि सुरक्षित खानेपानीयुक्त वडा घोषणा गरिएको अध्यक्ष थापाले जानकारी दिए ।

परीक्षणमा पानी सीधै पिउनयोग्य प्रमाणित
वडामा देवघाट गाउँपालिकाको समन्वयमा युनिसेफ नेपालको आर्थिक सहयोग तथा उत्पीडित समुदाय विकास तथा अनुसन्धान केन्द्र गोरखाको सहजीकरणमा स्वच्छ खानेपानीको कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको थियो । वडा ५ का देवघाट, माझटोल, देउती छहरे, तारिकाखोला बोटेटोल, क्युदी दोभान, डुम्रेल देउपुर, साउने, राजापानी क र ख खानेपानी तथा सरसफाइ उपभोक्ता योजनाअन्तर्गत वितरित खानेपानी विभिन्न प्रविधि र पटक–पटकको परीक्षणपछि सीधै पिउनयोग्य र स्वच्छ भएका कारण सुरक्षित खानेपानीयुक्त वडा घोषणा गरिएको वडा ५ का अध्यक्ष यालबहादुर गुरुङले बताए ।

नागरिकलाई संवैधानिक अधिकार दिलाउने प्रयास
नेपालको संविधानको धारा ३५, उपधारा ४ मा ‘प्रत्येक नागरिकलाई स्वच्छ खानेपानी तथा सरसफाइमा पहुँचको हक हुनेछ’ उल्लेख छ । नागरिकलाई सोही संवैधानिक अधिकार (मौलिक हक) को ग्यारेन्टी गराई सरकरको प्रतिबद्धता पूरा गर्न प्रत्येक वडामा सुरक्षित खानेपानी कार्यक्रम सञ्चालन गरेको गाउँपालिकाले बताएको छ ।

कार्यक्रममा जिल्ला समन्वय समितिका प्रमुख वाग्लेले सुरक्षित खानेपानीको सुविधा पुर्याउनु चुनौतीपूर्ण कार्य भएको बताउँदै देवघाट गाउँपालिकाको प्रशंसा गरे । वडा ५ मा १० वटा खानेपानी उपभोक्ता समितिमार्फत सबै वडावासीको घरमा खानेपानीको पाइप पुर्याइएको छ । वडा ५ का १ हजार ४ सय ५६ घरधुरीका ८ हजार ८ सय १५ जनाले सुरक्षित पानी पिउन पाएको गाउँपालिकाले जनाएको छ ।

कार्यक्रममा खानेपानी उपभोक्ता समितिहरूले अझै सुधारको आवश्यकता रहेको तर्फ गाउँपालिकाको ध्यानाकर्षण गराएका थिए । उनीहरूले खानेपानीको मुहानवरिपरि संरक्षण, पाइपलाइन फुटेर पानी दूषित हुने जोखिम, रिजर्भ ट्यांकीवरिपरि सरसफाइ, धाराको थप सफाइलगायत आवश्यकता औँल्याएका छन् ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

देवघाटलाई पूर्ण सरसफाइयुक्त गाउँपालिका घोषणामा समस्या, खानेपानी अभाव बाधक

देवघाट गाउँपालिकालाई पूर्ण सरसफाइयुक्त घोषणा गर्न समस्या देखिएको छ । खानेपानीमा कोलिफर्म भेटिँदा र गाउँपालिकाका अधिकतर क्षेत्रमा खानेपानीको समस्या हुँदा पूर्ण सरसफाइयुक्त गाउँपालिका घोषणा गर्न समस्या देखिएको हो ।

‘देवघाटजस्तो पवित्रस्थल रहेको गाउँपालिकालाई पूर्ण सरसफाइयुक्त घोषणा गर्ने लक्ष्य गाउँपालिकाले गत वर्ष लिएको थियो । यसका लागि हामीले सबै सूचक पूरा गरेका छौँ,’ गाउँपालिका अध्यक्ष दुर्गाबहादुर थापाले भने, ‘खानेपानीमा दिसामा देखिने कोलिफर्म भेटिँदा समस्या देखिएको छ ।’ गत वर्ष युनिसेफ र गाउँपालिकाले पानीको मुहान परीक्षण गर्दा कोलिफर्म भेटिएको थियो । पूर्ण सरसफाइयुक्त गाउँपालिका बनाउनका लागि प्रदेश र संघीय सरकारले आवश्यक बजेटसमेत दिएको उनले बताए ।

पूर्ण सरसफाइयुक्त गाउँपालिका घोषणा गर्न ७ सय १२ घरधुरीमा चर्पीसमेत निर्माण गरिसकिएको उनले बताए । ‘पहिले जनप्रतिनिधिकै घरमा चर्पी थिएन । हामीले अनुदान दिएर चर्पी बनाउन लगायौँ । टोल–टोलमा सरसफाइ अभियान थाल्यौँ,’ उनले भने, ‘तर, खानेपानीको सूचक पूरा गर्न सकेनौँ ।’

सरसफाइयुक्त घोषणा गर्न अहिले गाउँपालिकाले खानेपानीका आयोजनालाई प्रमुख प्राथमिकतामा राखेको छ । चालू आर्थिक वर्षका लागि प्रदेश, संघीय र स्थानीय बजेटमार्फत एक करोड ८ लाख २० हजार रूपैयाँको बजेट छुट्याएको छ । प्रदेश, केन्द्र सरकार, युनिसेफलगायत अन्य दातृनिकाय र उपभोक्ता समितिको लगानीमा सबै घरधुरीमा स्वच्छ खानेपानीको व्यवस्था गर्ने योजना रहेको उनले बताए । देवघाट–५ का लागि कुवादी खोलामा बृहत् योजना आगामी वर्षदेखि सुरु गरिने उनको भनाइ छ । यसका लागि प्रदेश सरकारबाट २० लाख रूपैयाँसमेत आएको उनले जानकारी दिए । आगामी वर्षहरूमा देवघाट गाउँपालिकाभित्र सहज रूपमा खानेपानी उपलब्ध गराइने उनले दाबी गरे ।

पूर्ण सरसफाइयुक्त वडा घोषणा गर्दा पार गर्नुपर्ने केही चरण पूरा गरिएका छन् । चर्पीको प्रयोग, पानी प्रयोगसम्बन्धी सुरक्षित बानी, साबुन–पानीले हात धुने बानीलगायत विषय पूर्ण सरसफाइका सूचक हुन् ।

पूर्ण सरसफाइयुक्त वडा घोषणा गर्दा पार गर्नुपर्ने केही चरण पूरा गरिएका छन् । चर्पीको प्रयोग, पानी प्रयोगसम्बन्धी सुरक्षित बानी, साबुन–पानीले हात धुने बानीलगायत विषय पूर्ण सरसफाइका सूचक हुन् । यस्तै, अन्य सूचकमा खाना प्रयोगसम्बन्धी सुरक्षित बानी, सफा घर–आँगन, सफा वातावरणलगायत विषय पर्दछन् । पूर्ण सरसफाइयुक्त वडा घोषणा गर्न लागिएको भए पनि केही घरमा पानीको असुविधा रहेको देवघाट गाउँपालिका–५ का निर्मल रानाले बताए ।

‘देवघाट गाउँपालिकामा हाम्रो वडा विकसित वडामा पर्दछ । तर, यहाँ खानेपानीको व्यवस्था छैन । पुसदेखि असार महिनासम्म खानेपानीको समस्या रहन्छ,’ रानाले भने, ‘खानेपानी समस्याका कारण हामी देवती खोला, जुगेडी धारो र सरकारी धाराको पानी प्रयोग गर्छौं । तर, तीनवटै स्रोतको प्रयोग गर्दा पनि कहिलेकाहीँ घरमा पानी पुग्दैन ।’ तीनवटा धारा प्रयोग गरेबापत मासिक ६ सय रूपैयाँभन्दा बढी पैसा तिर्ने गरेको बताए ।

साबिकको गाविस तथा अहिलेको वडास्तरीय सरसफाइ तथा स्वच्छता समन्वय समितिले राम्रो काम गरेकाले घर–घरमा चर्पी, साबुन–पानीले हात धुने, भाँडा राख्ने चाङको प्रयोग गर्ने बानीको विकास भएको जनाइएको छ । अहिले वर्षाका कारण केही खाल्डाखुल्डीमा पानी जम्ने भएकाले अलि गाह्रो भएको र पानीको अभाव भए पनि गाउँपालिकासँग अनुरोध गरेर भए पनि पूर्ण सरसफाइको काम अगाडि बढाउने गाउँपालिकाले योजना बनाएको छ ।

देवघाट गाउँपालिको जनसंख्या १६ हजार १ सय ३२ छ । ९ वटा वडा रहेको गाउँपालिकाका अधिकांश स्थानमा खानेपानीको सुविधा छैन । गाउँपालिकामा ३ हजार ४ सय ३५ घरधुरी छन् ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै