केमोथेरापीले निम्त्याउने प्रतिकूल असर र तिनको सामना

केमोथेरापी के हो ?
केमोथेरापी भनेको विशेष प्रकारको औषधिद्वारा क्यान्सरको उपचार गर्ने प्रक्रिया हो । यसमा प्रयोग हुने औषधिहरूलाई केमोथेरापीका औषधि भन्ने गरिन्छ । केमोथेरापी क्यान्सरको प्रकृति हेरेर निर्धारण गरिन्छ । केही क्यान्सरमा रोगको निदान भएपछि केमोथेरापी सुरु गरिन्छ भने अरू क्यान्सरमा अपरेसनपछि अथवा रेडियसनसँगै र पछि दिइन्छ । केमोथेरापीको प्रकार बिरामीलाई चाहिने मात्रामा भरपर्छ । बिहान आएर केमोथेरापी लिएर बेलुका घर फर्किने केमोथेरापीलाई ‘डे केयर केमोथेरापी’ भन्छन् । भर्ना भएर लिने केमोथेरापीलाई ‘इनपेसेन्ट केमोथेरापी’ भनिन्छ ।

केमोथेरापी कसरी दिइन्छ ?
केमोथेरापी कि त खाने गोली औषधिमार्फत दिइन्छ, कि रगतका नसाबाट दिइन्छ । इन्जेक्सनबाट दिनुपर्ने खण्डमा वार्डमा नर्सले केमोथेरापी मिसाइएको सलाइन लगाइदिन्छन्, जसबाट औषधि जान्छ । औषधि कतिवटा र कहिलेसम्म लिनुपर्छ भन्ने कुरा आफ्नो डाक्टरलाई सोध्नुपर्छ । कुनै केमोथेरापी केही मिनेटमा सकिन्छ भने कुनै ३–४ दिनसम्म चलाउनुपर्छ । सबै केमोथेरापीका औषधि महँगा हुँदैनन्, केही महँगा औषधि पक्कै छन् । तर, कुन केमोथेरापीले सबैभन्दा फाइदा गर्छ, त्यसबारे सल्लाह गरेर मात्र उपचार सुरु गरिन्छ ।
केमोथेरापीका कारण विभिन्न प्रतिकूल असर देखिन सक्छन्, तर यी असर सबैलाई हुन्छ भन्नेचाहिँ होइन । यसमा बिरामीको उमेर, तौल, पोषणले फरक पार्छन् । आफूलाई हुन सक्ने असरबारे डाक्टरसँग सल्लाह गर्नुपर्ने हुन्छ ।

केमोथेरापीका प्रतिकूल असर के–के हुन् र कसरी सामना गर्ने ?

कमजोरी : केमोथेरापीपछि शरीरमा ताकत नभएजस्तो, कमजोरी हुने धेरैजनालाई हुन्छ । अलिअलि कसरत गर्नुहोस्, पोसिलो खाना खानुहोस् । आफूजस्तै अरू बिरामीसँग कुरा गर्नुहोस्, चिन्ता नगर्नुहोस्, केमोथेरापी सकिएपछि धेरै समस्या हराएर जान्छन् ।

वाकवाकी लाग्नु, उल्टी हुनु  : केमोथेरापीको प्रकृतिअनुसार कसैकसैलाई वाकवाकी लाग्ने, उल्टी हुने हुन सक्छ । यसलाई रोक्ने औषधि केमोथेरापी दिनुअघि नै दिइन्छ र केमोथेरापी लिएपछि केही दिनसम्म लिनुपर्छ ।

पखाला लाग्नु : कुनै–कुनै केमोथेरापीले पखाला लाग्न सक्छ । जीवनजल र झोल पदार्थ प्रशस्त पिउनुहोस्, धेरै भयो भने तुरुन्त अस्पताल जानुपर्छ ।

खाना खान मन नलाग्नु : केमोथेरापी लिइसकेपछि खानेकुरा खान रुचि हराउन सक्छ । त्यसो भयो भने थोरै थोरै गरेर पटक पटक खानुहोस , हल्का फुल्का खाने गर्नुहोुस , चिन्ता नगर्नुहोस, केमोथेरापी सकिए पछि खानाको रुची बढेर आउँछ ।

दुख्नु : सुई लगाएको ठाउँमा दुख्नु, पूरै शरीरमा दुखेजस्तो हुनु, झमझम हुनु केमोथेरापीका प्रतिकूल असर हुन् । यस्तो भयो भने आफ्नो डाक्टरसँग भन्नुहोस् ।

ज्वरो आउनु : केमोथेरापीका कारण शरीरको संक्रमणसँग लड्ने क्षमतामा कमी आउन सक्छ र यस्तो भयो भने ज्वरो आउँछ । केमोथेरापी लगाएपछि ज्वरो आयो भने तुरुन्त अस्पताल जानुपर्छ ।

रगतको कमी हुनु : केमोथेरापी लगाउनुअघि र लगाइसकेपछि रगत जँचाउनुपर्छ । केमोथेरापीले रगतको कमी गराउन सक्छ । रगतको कमी भएको खण्डमा रगत चढाउन पर्न सक्छ ।

छालामा समस्या : केमोथेरापी लगाउन सुई लगाएको ठाँउमा दागहरू देखिन सक्छन्, केमोथेरापी लगाएको रगतका नसा सुक्न सक्छन् । छाला सुक्खा हुन सक्छ, त्यसका लागि सामान्य क्रिम लगाउनुहोस् ।

यौन र प्रजनन केमोथेरापीका कारण कसैकसैलाई यौन चाहना घटेर जान्छ, महिलाको योनि सुक्खा भएर समस्या आउन सक्छ । अर्को कुरा के याद गर्नुपर्छ भने क्यान्सर सर्ने रोग होइन र यी सबै लक्षण अस्थायी हुन् । केही केमोथेरापीका औषधिले महिला र पुरुषको प्रजनन शक्ति घटेर जान्छ, जुन स्थायी वा अस्थायी हुन सक्छन् । केमोथेरापी लिइरहेका बिरामीले पनि यौनसम्पर्क राख्न सक्नुहुन्छ ।

कपाल झर्नु : केमोथेरापी लिइरहेकामध्ये कसैकसैको कपाल झर्न सक्छ । कसैको कपाल पातलो भएर जान्छ भने कसैको सबै कपाल झर्छ । केमोथेरापी सकिएपछि धेरैजसोको कपाल फेरि पलाउँछ । त्यसैले टोपी लगाउनुहोस्, सामान्य स्याम्पु प्रयोग गर्नुहोस्, अनि नरम ब्रसले कपाल कोर्नुहोस् । आजकल बजारमा नक्कली कपाल (विग) लगाउन सक्नुहुन्छ ।

(काठमाडौं क्यान्सर सेन्टर)

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

केसिसीले भित्र्यायो क्यान्सर उपचारमा अत्याधुनिक प्रविधि ब्य्राकिथेरापी मेसिन, यसअघि भरतपुरमा मात्रै सेवा

ताथली, नालारोडस्थित काठमाडौं क्यान्सर सेन्टरले हाई डोज रेट ब्य्राकिथेरापी सेवा सुरु गरेको छ । ३ वर्षदेखि सञ्चालनमा रहेको अस्पतालले विशेषगरी पाठेघरको मुखको क्यान्सरको उपचारमा अत्यन्त महत्वपूर्ण हुने उपचार प्रविधि भित्र्याएको हो ।

ब्य्राकिथेरापीको सहायताले स्वस्थ तन्तुलाई कम हानि हुने गरी क्यान्सरयुक्त तन्तुमा प्रर्याप्त मात्रामा रेडियोथेरापी दिन सकिन्छ । अस्पतालकी रेडियसन अंकोलोजिस्ट डा. दीपा गौतमका अनुसार अस्पतालमा क्यान्सर उपचारका सबैभन्दा अत्याधुनिक उपचार प्रविधि उपलब्ध गराउने सोचको पछिल्लो कडीका रूपमा ब्य्राकिथेरापी सेवा सुरु गरिएको हो ।

अस्पतालप्रमुख तथा क्यान्सररोग विशेषज्ञ डा. सीमित सापकोटाका अनुसार यो मेसिनको प्रयोगबाट पाठेघरको मुखको क्यान्सर, प्रोस्टेट, मुखको क्यान्सर, स्तन, खाने नलीको क्यान्सरलगायत अधिकांश क्यान्सरमा रेडियोथेरापी दिन सकिन्छ । आधुनिक थ्रिडी प्लानिङसहितको उक्त विश्वस्तरीय प्रणाली क्यान्सरको उपचारमा निकै सुरक्षित र प्रभावकारी विधि मानिन्छ ।

डा. गौतमका अनुसार नेपालमा हालसम्म उपलब्ध ब्य्राकिथेरापी मेसिनको दाँजोमा अस्पतालले भित्र्याएको नयाँ प्रविधिमा अत्याधुनिक ब्य्राकिथेरापी थ्रिडी पिक्चर र २४ वटा च्यानल छन् । बजारमा टुडी र तीनवटा मात्रै च्यानल भएका मेसिनसमेत पाइन्छन् । विज्ञहरूका अनुसार जति धेरै च्यानलको मेसिन भयो भित्री सेकाइका लागि उति नै प्रभावकारी हुन्छ ।शुल्कका हिसाबले पनि यो सेन्टरमा ब्य्राकिथेरापी शुल्क सरकारी अस्पतालहरूकै हाराहारीमा हुने अस्पताल प्रशासक सुदर्शन पौडेलले बताए ।

चिकित्सकहरूका अनुसार पाठेघरको क्यान्सरको उपचारमा पाठेघरको अगाडि पिसाबथैली र पाठेघरको पछाडि ठूलो आन्द्राको तलको भाग रेक्टम हुन्छ । एक्ट्रनलविन रेडियोथेरापी दिँदा पाठेघरवरपर हुने यी अंगहरूले पनि रेडियसन पाउने र यिनीहरूको पनि निश्चित सहन सक्ने क्षमता हुन्छ । त्यस्तो अवस्थामा ब्य्राकिथेरापी दिँदा क्यान्सर भएको तन्तुलाई पनि चाहिने मात्रामा मात्र दिन सकिने र वरपरका नर्मल तन्तुलाई बचाउन सकिने हुन्छ ।

चिकित्सकहरूका अनुसार पाठेघरको क्यान्सरको उपचारमा पाठेघरको अगाडि पिसाबथैली र पाठेघरको पछाडि ठूलो आन्द्राको तलको भाग रेक्टम हुन्छ । एक्ट्रनलविन रेडियोथेरापी दिँदा पाठेघरवरपर हुने यी अंगहरूले पनि रेडियसन पाउने र यिनीहरूको पनि निश्चित सहन सक्ने क्षमता हुन्छ । त्यस्तो अवस्थामा ब्य्राकिथेरापी दिँदा क्यान्सर भएको तन्तुलाई पनि चाहिने मात्रामा मात्र दिन सकिने र वरपरका नर्मल तन्तुलाई बचाउन सकिने हुन्छ ।
नेपालमा ब्य्राकिथेरापी मेसिन विभिन्न समयमा विभिन्न अस्पतालमा ल्याइए पनि अहिले काठमाडौंबाहिर भरतपुरमा मात्रै उपलब्ध छ । सीमित मेसिन हुँदा ती संस्थाहरूमा सेवाका लागि लामो समय कुर्नुपर्ने वा बिदेसिनुपर्ने बाध्यता छ ।

क्यान्सरको उपचारमा नेपाललाई आत्मनिर्भर बनाउने लक्ष्य लिएर ३ वर्षअघि भक्तपुरको नालारोड, ताथलीमा काठमाडौं क्यान्सर सेन्टर सञ्चालनमा आएको हो । क्यान्सरका सम्पूर्ण उपचार उपलब्ध गराउने सोचका साथ सुरु भएको यो अस्पतालले नयाँ प्रविधि भित्र्याउँदै दक्ष जनशक्तिका साथ सेवा विस्तार गर्दै आएको छ ।

अस्पतालमा यसअघि उपलब्ध अत्याधुनिक लिन्याकबाट थ्रिडी रेडियोथेरापी, आइयमआरटी तथा भिम्याट रेडियोथेरापीमार्फत नियमित रूपमा दैनिक ६० बिरामीले उपचार पाइरहेका छन् । भारतमा समेत निकै कम अस्पतालमा उपलब्ध रक्तक्यान्सर र बोनम्यारो प्रत्यारोपणमा उपयोगी टोटल बडी इर्याडिकेसन र छालाको क्यान्सरमा टोटल स्किन इलेक्ट्रोन थेरापी काठमाडौं क्यान्सर सेन्टरमा मात्रै उपलब्ध छ ।

अस्पतालमा रेडियोथेरापीसँगै केमोथेरापी, प्यालिएटिभ केयर, रेडियोलोजी, फिजियोथेरापी र फार्मेसी सेवा छन् र छिट्टै क्यान्सर शल्यक्रिया पनि सुरु हुने भएको छ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै