स्तन क्यान्सर : कारण र उपचार

विकशित देशहरूमा धेरै देखिने स्तन क्यान्सर आजकल नेपालमा पनि बढ्दै गएको एक अध्ययनले देखाएको छ । नेपाल स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषदले भर्खरै प्रकाशित गरेको तथ्याकं अनुसार काठमाडौं उपत्यकामा सबै भन्दा बढि देखिने क्यान्सर स्तन क्यान्सर हो । पुरानो तथ्याङ्कहरूसँग दाँज्दा अहिले स्तन क्यान्सर कम उमेरमै देखिन थालेको छ । पुरुषहरूमा फोक्सोको क्यान्सर धेरै देखिएको छ भने महिलाहरूमा स्तन क्यान्सर धेरै देखिएको हो ।

स्तन क्यान्सर कसलाई हुन्छ ?

स्तन क्यान्सर जसलाई पनि हुन सक्छ । हामीले स्तन क्यान्सर महिलाहरूलाई मात्र हुन्छ भनेर सोच्छौं तर पुरुषहरूमा पनि स्तन क्यान्सर देखिन्छ, तर निकै कम ।कुनै पनि उमेर समुहका महिलाहरूलाई स्तन क्यान्सर हुन सक्छ, सामान्यतया ४० बर्ष कटेपछि स्तन क्यान्सरको जोखिम बढ्छ भनिन्छ, तर पनि हामीले निकै कम उमेरका महिलाहरुमा पनि स्तन क्यान्सर देखेका छौं ।

परिवारमा स्तन क्यान्सर भएका महिलाहरूमा स्तन क्यान्सर हुने सम्भावना बढि हुन्छ । मोटो महिलाहरूमा स्तन क्यान्सरको जोखिम बढि हुन्छ भने धेरै मासु खाने महिलाहरूमा पनि स्तन क्यान्सर धेरै देखिएको छ ।

स्तन क्यान्सर भएको कसरी थाह पाउने ?

स्तन क्यान्सर हुँदा स्तनमा वा काखीमा गिर्खा आउँछ । त्यो गिर्खा बढ्दै जान्छ र अरु अँगहरूमा सर्ने सम्भावना हुन्छ । स्तनमा मात्र भेटिँदा पहिलो स्टेजमा हुने स्तन क्यान्सर, स्तनबाट काखिमा वा अन्य अँगहरूमा र्सयो भने स्टेज बढ्दै जान्छ । त्यसैले हरेक महिला यो बारे सचेत भएर आफै नियमित जाँच गर्नुपर्छ साथै बार्षिक डाक्टर जाँच पनि गराउनु राम्रो हुन्छ ।

स्तन क्यान्सरको उपचार कसरी हुन्छ ?

स्तन क्यान्सरको उपचार तीन पद्धतिबाट गरिन्छ । अपरेसन गरेर ट्युमर हटाउने गरिन्छ, त्यस पछि किमोथेरापी र रेडियोथेरापी गरिन्छ । विशेष परिस्थितीहरूमा अपरेसन अघि किमोथेरापी गरिन्छ । केही स्तन क्यान्सरहरूमा हर्मोन थेरापी पनि जरुरी हुन्छ । हर्सेप्टिन नाम भएको एक विशेष टार्गेटेड थेरापी पनि गरिन्छ ।

स्तन क्यान्सरको उपचार कहाँ हुन्छ ?

स्तन क्यान्सरको उपचार हामीले काठमाडौं क्यान्सर सेन्टरमा नियमित गरिरहेका छौं । सबै उपचार यो अस्पतालमा उपलव्ध छ । हामीले विरामी र विरामीको परिवारसँग बसेर उपचारका सबै आयामहरूमा सर(सल्लाह गरेर उपचारमा अघि बढ्ने भएकाले उपचार सहज रहन्छ । हाम्रो अस्पताल बाहेक नेपालका केहि अन्य अस्पतालहरूमा पनि यो उपचार उपलव्ध छ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

केमोथेरापीले निम्त्याउने प्रतिकूल असर र तिनको सामना

केमोथेरापी के हो ?
केमोथेरापी भनेको विशेष प्रकारको औषधिद्वारा क्यान्सरको उपचार गर्ने प्रक्रिया हो । यसमा प्रयोग हुने औषधिहरूलाई केमोथेरापीका औषधि भन्ने गरिन्छ । केमोथेरापी क्यान्सरको प्रकृति हेरेर निर्धारण गरिन्छ । केही क्यान्सरमा रोगको निदान भएपछि केमोथेरापी सुरु गरिन्छ भने अरू क्यान्सरमा अपरेसनपछि अथवा रेडियसनसँगै र पछि दिइन्छ । केमोथेरापीको प्रकार बिरामीलाई चाहिने मात्रामा भरपर्छ । बिहान आएर केमोथेरापी लिएर बेलुका घर फर्किने केमोथेरापीलाई ‘डे केयर केमोथेरापी’ भन्छन् । भर्ना भएर लिने केमोथेरापीलाई ‘इनपेसेन्ट केमोथेरापी’ भनिन्छ ।

केमोथेरापी कसरी दिइन्छ ?
केमोथेरापी कि त खाने गोली औषधिमार्फत दिइन्छ, कि रगतका नसाबाट दिइन्छ । इन्जेक्सनबाट दिनुपर्ने खण्डमा वार्डमा नर्सले केमोथेरापी मिसाइएको सलाइन लगाइदिन्छन्, जसबाट औषधि जान्छ । औषधि कतिवटा र कहिलेसम्म लिनुपर्छ भन्ने कुरा आफ्नो डाक्टरलाई सोध्नुपर्छ । कुनै केमोथेरापी केही मिनेटमा सकिन्छ भने कुनै ३–४ दिनसम्म चलाउनुपर्छ । सबै केमोथेरापीका औषधि महँगा हुँदैनन्, केही महँगा औषधि पक्कै छन् । तर, कुन केमोथेरापीले सबैभन्दा फाइदा गर्छ, त्यसबारे सल्लाह गरेर मात्र उपचार सुरु गरिन्छ ।
केमोथेरापीका कारण विभिन्न प्रतिकूल असर देखिन सक्छन्, तर यी असर सबैलाई हुन्छ भन्नेचाहिँ होइन । यसमा बिरामीको उमेर, तौल, पोषणले फरक पार्छन् । आफूलाई हुन सक्ने असरबारे डाक्टरसँग सल्लाह गर्नुपर्ने हुन्छ ।

केमोथेरापीका प्रतिकूल असर के–के हुन् र कसरी सामना गर्ने ?

कमजोरी : केमोथेरापीपछि शरीरमा ताकत नभएजस्तो, कमजोरी हुने धेरैजनालाई हुन्छ । अलिअलि कसरत गर्नुहोस्, पोसिलो खाना खानुहोस् । आफूजस्तै अरू बिरामीसँग कुरा गर्नुहोस्, चिन्ता नगर्नुहोस्, केमोथेरापी सकिएपछि धेरै समस्या हराएर जान्छन् ।

वाकवाकी लाग्नु, उल्टी हुनु  : केमोथेरापीको प्रकृतिअनुसार कसैकसैलाई वाकवाकी लाग्ने, उल्टी हुने हुन सक्छ । यसलाई रोक्ने औषधि केमोथेरापी दिनुअघि नै दिइन्छ र केमोथेरापी लिएपछि केही दिनसम्म लिनुपर्छ ।

पखाला लाग्नु : कुनै–कुनै केमोथेरापीले पखाला लाग्न सक्छ । जीवनजल र झोल पदार्थ प्रशस्त पिउनुहोस्, धेरै भयो भने तुरुन्त अस्पताल जानुपर्छ ।

खाना खान मन नलाग्नु : केमोथेरापी लिइसकेपछि खानेकुरा खान रुचि हराउन सक्छ । त्यसो भयो भने थोरै थोरै गरेर पटक पटक खानुहोस , हल्का फुल्का खाने गर्नुहोुस , चिन्ता नगर्नुहोस, केमोथेरापी सकिए पछि खानाको रुची बढेर आउँछ ।

दुख्नु : सुई लगाएको ठाउँमा दुख्नु, पूरै शरीरमा दुखेजस्तो हुनु, झमझम हुनु केमोथेरापीका प्रतिकूल असर हुन् । यस्तो भयो भने आफ्नो डाक्टरसँग भन्नुहोस् ।

ज्वरो आउनु : केमोथेरापीका कारण शरीरको संक्रमणसँग लड्ने क्षमतामा कमी आउन सक्छ र यस्तो भयो भने ज्वरो आउँछ । केमोथेरापी लगाएपछि ज्वरो आयो भने तुरुन्त अस्पताल जानुपर्छ ।

रगतको कमी हुनु : केमोथेरापी लगाउनुअघि र लगाइसकेपछि रगत जँचाउनुपर्छ । केमोथेरापीले रगतको कमी गराउन सक्छ । रगतको कमी भएको खण्डमा रगत चढाउन पर्न सक्छ ।

छालामा समस्या : केमोथेरापी लगाउन सुई लगाएको ठाँउमा दागहरू देखिन सक्छन्, केमोथेरापी लगाएको रगतका नसा सुक्न सक्छन् । छाला सुक्खा हुन सक्छ, त्यसका लागि सामान्य क्रिम लगाउनुहोस् ।

यौन र प्रजनन केमोथेरापीका कारण कसैकसैलाई यौन चाहना घटेर जान्छ, महिलाको योनि सुक्खा भएर समस्या आउन सक्छ । अर्को कुरा के याद गर्नुपर्छ भने क्यान्सर सर्ने रोग होइन र यी सबै लक्षण अस्थायी हुन् । केही केमोथेरापीका औषधिले महिला र पुरुषको प्रजनन शक्ति घटेर जान्छ, जुन स्थायी वा अस्थायी हुन सक्छन् । केमोथेरापी लिइरहेका बिरामीले पनि यौनसम्पर्क राख्न सक्नुहुन्छ ।

कपाल झर्नु : केमोथेरापी लिइरहेकामध्ये कसैकसैको कपाल झर्न सक्छ । कसैको कपाल पातलो भएर जान्छ भने कसैको सबै कपाल झर्छ । केमोथेरापी सकिएपछि धेरैजसोको कपाल फेरि पलाउँछ । त्यसैले टोपी लगाउनुहोस्, सामान्य स्याम्पु प्रयोग गर्नुहोस्, अनि नरम ब्रसले कपाल कोर्नुहोस् । आजकल बजारमा नक्कली कपाल (विग) लगाउन सक्नुहुन्छ ।

(काठमाडौं क्यान्सर सेन्टर)

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

केसिसीले भित्र्यायो क्यान्सर उपचारमा अत्याधुनिक प्रविधि ब्य्राकिथेरापी मेसिन, यसअघि भरतपुरमा मात्रै सेवा

ताथली, नालारोडस्थित काठमाडौं क्यान्सर सेन्टरले हाई डोज रेट ब्य्राकिथेरापी सेवा सुरु गरेको छ । ३ वर्षदेखि सञ्चालनमा रहेको अस्पतालले विशेषगरी पाठेघरको मुखको क्यान्सरको उपचारमा अत्यन्त महत्वपूर्ण हुने उपचार प्रविधि भित्र्याएको हो ।

ब्य्राकिथेरापीको सहायताले स्वस्थ तन्तुलाई कम हानि हुने गरी क्यान्सरयुक्त तन्तुमा प्रर्याप्त मात्रामा रेडियोथेरापी दिन सकिन्छ । अस्पतालकी रेडियसन अंकोलोजिस्ट डा. दीपा गौतमका अनुसार अस्पतालमा क्यान्सर उपचारका सबैभन्दा अत्याधुनिक उपचार प्रविधि उपलब्ध गराउने सोचको पछिल्लो कडीका रूपमा ब्य्राकिथेरापी सेवा सुरु गरिएको हो ।

अस्पतालप्रमुख तथा क्यान्सररोग विशेषज्ञ डा. सीमित सापकोटाका अनुसार यो मेसिनको प्रयोगबाट पाठेघरको मुखको क्यान्सर, प्रोस्टेट, मुखको क्यान्सर, स्तन, खाने नलीको क्यान्सरलगायत अधिकांश क्यान्सरमा रेडियोथेरापी दिन सकिन्छ । आधुनिक थ्रिडी प्लानिङसहितको उक्त विश्वस्तरीय प्रणाली क्यान्सरको उपचारमा निकै सुरक्षित र प्रभावकारी विधि मानिन्छ ।

डा. गौतमका अनुसार नेपालमा हालसम्म उपलब्ध ब्य्राकिथेरापी मेसिनको दाँजोमा अस्पतालले भित्र्याएको नयाँ प्रविधिमा अत्याधुनिक ब्य्राकिथेरापी थ्रिडी पिक्चर र २४ वटा च्यानल छन् । बजारमा टुडी र तीनवटा मात्रै च्यानल भएका मेसिनसमेत पाइन्छन् । विज्ञहरूका अनुसार जति धेरै च्यानलको मेसिन भयो भित्री सेकाइका लागि उति नै प्रभावकारी हुन्छ ।शुल्कका हिसाबले पनि यो सेन्टरमा ब्य्राकिथेरापी शुल्क सरकारी अस्पतालहरूकै हाराहारीमा हुने अस्पताल प्रशासक सुदर्शन पौडेलले बताए ।

चिकित्सकहरूका अनुसार पाठेघरको क्यान्सरको उपचारमा पाठेघरको अगाडि पिसाबथैली र पाठेघरको पछाडि ठूलो आन्द्राको तलको भाग रेक्टम हुन्छ । एक्ट्रनलविन रेडियोथेरापी दिँदा पाठेघरवरपर हुने यी अंगहरूले पनि रेडियसन पाउने र यिनीहरूको पनि निश्चित सहन सक्ने क्षमता हुन्छ । त्यस्तो अवस्थामा ब्य्राकिथेरापी दिँदा क्यान्सर भएको तन्तुलाई पनि चाहिने मात्रामा मात्र दिन सकिने र वरपरका नर्मल तन्तुलाई बचाउन सकिने हुन्छ ।

चिकित्सकहरूका अनुसार पाठेघरको क्यान्सरको उपचारमा पाठेघरको अगाडि पिसाबथैली र पाठेघरको पछाडि ठूलो आन्द्राको तलको भाग रेक्टम हुन्छ । एक्ट्रनलविन रेडियोथेरापी दिँदा पाठेघरवरपर हुने यी अंगहरूले पनि रेडियसन पाउने र यिनीहरूको पनि निश्चित सहन सक्ने क्षमता हुन्छ । त्यस्तो अवस्थामा ब्य्राकिथेरापी दिँदा क्यान्सर भएको तन्तुलाई पनि चाहिने मात्रामा मात्र दिन सकिने र वरपरका नर्मल तन्तुलाई बचाउन सकिने हुन्छ ।
नेपालमा ब्य्राकिथेरापी मेसिन विभिन्न समयमा विभिन्न अस्पतालमा ल्याइए पनि अहिले काठमाडौंबाहिर भरतपुरमा मात्रै उपलब्ध छ । सीमित मेसिन हुँदा ती संस्थाहरूमा सेवाका लागि लामो समय कुर्नुपर्ने वा बिदेसिनुपर्ने बाध्यता छ ।

क्यान्सरको उपचारमा नेपाललाई आत्मनिर्भर बनाउने लक्ष्य लिएर ३ वर्षअघि भक्तपुरको नालारोड, ताथलीमा काठमाडौं क्यान्सर सेन्टर सञ्चालनमा आएको हो । क्यान्सरका सम्पूर्ण उपचार उपलब्ध गराउने सोचका साथ सुरु भएको यो अस्पतालले नयाँ प्रविधि भित्र्याउँदै दक्ष जनशक्तिका साथ सेवा विस्तार गर्दै आएको छ ।

अस्पतालमा यसअघि उपलब्ध अत्याधुनिक लिन्याकबाट थ्रिडी रेडियोथेरापी, आइयमआरटी तथा भिम्याट रेडियोथेरापीमार्फत नियमित रूपमा दैनिक ६० बिरामीले उपचार पाइरहेका छन् । भारतमा समेत निकै कम अस्पतालमा उपलब्ध रक्तक्यान्सर र बोनम्यारो प्रत्यारोपणमा उपयोगी टोटल बडी इर्याडिकेसन र छालाको क्यान्सरमा टोटल स्किन इलेक्ट्रोन थेरापी काठमाडौं क्यान्सर सेन्टरमा मात्रै उपलब्ध छ ।

अस्पतालमा रेडियोथेरापीसँगै केमोथेरापी, प्यालिएटिभ केयर, रेडियोलोजी, फिजियोथेरापी र फार्मेसी सेवा छन् र छिट्टै क्यान्सर शल्यक्रिया पनि सुरु हुने भएको छ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै