भाइटीकाको दिन जिम्मेवारीबोध हुने गर्छ

डा. रमेशसिंह भण्डारी कलेजोरोग विशेषज्ञ, त्रिवि शिक्षण अस्पताल

तिहार मनाउन पुर्ख्यौली घर नगएको धरै वर्ष वित्तिसकेको छ । डाक्टरी पेसामा काम छोडेर हिँड्न सकिँदैन । बाल्यकालमा तिहार कहिले आउला भनेर दिन गनेर बसिन्थ्यो, रमाइलोका लागि । बाल्यकालमा कुनै जिम्मेवारी आफूमा नभए पनि होला, रमाइलोमा मन धेरै केन्द्रित हुने गर्थ्यो । आजभोलि तिहारमा देउसी–भौलो खेलेको देख्दा पनि बाल्यकालका ती सम्झना मेरो मानसपटलमा आइरहन्छन् ।

अस्पतालमा चाडबाडमा कम्पेक्स केस आएका कारण पनि आफू तयारी अवस्थामा बस्नुपर्ने हुन्छ । हाल हाम्रो टिमले शिक्षण अस्पतालमा कलेजो प्रत्यारोपणमा ३ वटा सफलता पाइसकेको छ । प्रत्यारोपण गरिएका बिरामी अस्पतालमा रहेका कारण तिहारभरि अस्पतालमा उपलब्ध हुने गरी बस्नुपर्ने हुन्छ । कुनै पनि वेला अस्पताल जानुपर्ने अवस्था आउँछ । यस वर्षको तिहारमा उपत्यकाबाहिर जाने योजना छैन । विगतका केही वर्ष परिवारसँग बसेर तिहार मनाउन पाएको थिएँ ।

अस्पतालमा व्यस्त हुने भएका कारण तिहारको समयमा धेरै समय दिन पाएको छैन, तर यसमा कुनै दुःख पनि लागेको छैन । बिरामीको सेवा गर्नु नै डाक्टरको कर्तव्य भएका कारण डाक्टरले बिरामीका लागि समय दिनु नै राम्रो हुन्छ । बिरामीको सेवाभन्दा ठूलो धर्म अरू के नै हुन सक्छ र !

तिहारका वेला पूर्ण रूपमा घरमै भने कहिल्यै बस्न पाएको छैन । चाडपर्वका वेला कम्प्लेक्स केस आउन सक्छन्, जुनसुकै वेला अस्पताल पुग्न सक्ने गरी बस्नुपर्ने हुन्छ ।

दाजुभाइ र दिदीबहिनीबीच माया र सद्भावसँगै जिम्मेवारीबोध हुने तथा हिन्दू धर्मावलम्बीका हिसाबले पनि तिहारलाई विशेष महत्त्व दिएर मनाउँदै आएको छु । तर, यसपटक प्रत्यारोपण गरिएका बिरामीका कारण तिहारभर जुनसुकै वेला अस्पतालमा उपलब्ध हुनुपर्ने अवस्था छ ।

प्रायः पुर्ख्यौली घर जान पाएको छैन । तिहारमा सधैँजसो दिदी–बहिनी काठमाडौंमा आएर टीका लगाइदिनुहुन्छ । पहिला–पहिला साथीभाइसँग रमझम गरेर मनाइन्थ्यो भने आजकल जिम्मेवारी बढेको भएर पनि होला, मुस्किलले मिल्ने फुर्सदको समय घरपरिवारलाई दिनुपर्ने हुन्छ । अन्य समयमा बिहान–बेलुकै दौडधुप हुने केटाकेटीलाई समय दिन नपाइने हुन्छ ।

तिहारमा खानपान अन्य वेलाभन्दा अलि विशेष भए पनि म त्यसअनुरूप केयरफुल पनि हुने गरेको छु । दैनिक रूपमा व्यायाम गर्ने समय निकाल्ने गरेको छु । तिहार मनाउने बहानामा घरबाहिर गएर बस्ने गरेको छैन ।

हिन्दू धर्मावलम्बीका हिसाबले पनि तिहारलाई विशेष रूपले मनाउने गरिन्छ । त्यसबाहेक पनि यो पर्वले दिदी–भाइबीचको सम्बन्धलाई कायम राख्ने गर्छ । तिहारमा दिदीभाइ भनेको विशेष सम्बधका हुन् भनेर सम्झने गरिन्छ । वर्षभरि मनमुटाब भए पनि तिहारमा दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीबीच एकअर्कामा माया तथा सद्भाव प्रकट हुने हुन्छ । तिहारमा भाइटीकाको दिन जिम्मेवारीबोध हुने हुन्छ ।

 

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

मृत्युलाई हराउन मात्र खोज्ने कि सत्यलाई स्विकार्दै पीडा कम गर्ने ?

आधुनिक मेडिकल क्षेत्रले निको हुन नसक्ने बिरामीको हात अस्पतालको ढोकाबाट नछोडेर उसको अन्तिम श्वाससम्मलाई सहज बनाउन काम गर्ने वेला भएन र ? के रोग र मृत्युमाथि केही क्षणको विजयमै आधुनिक चिकित्सा सीमित हो ? मान्छेलाई अंगहरू, ती अंगका रोग, रिपोर्टको थुप्रोका रूपमा मात्र नहेरेर सम्पूर्ण मान्छेका रूपमा हेर्ने, उसको शरीर मात्र नभई मन, सोचाइ, अध्यात्म, संस्कार सबैलाई समायोजन गर्दै बिरामीको मृत्युसम्मको यात्रा सजिलो पार्ने प्रयास थाल्ने वेला भएन र ? यसको उत्तर सोच्नुअघि आफ्नो आँखाअघि जीवन र मृत्युको सँघारमा पीडामा छट्पटाइरहेका व्यक्तिको मुहार सम्झनुहोला । के उनको पीडा कम गराउनु हाम्रो दायित्व होइन र ?

उनी पारालाइसिस भएका बिरामी थिए, सुरुमा अस्पताल लगेर सिटी स्क्यान गरेर केही दिन उपचार गरे पनि खासै सुधार नभएपछि परिवारले नै उनलाई अस्पतालबाट निकालेर कहिले कुन कहिले कुन थेरापीमा लगेका थिए । पछि घरमै थेरापी गर्ने भनेर लाख पर्ने मेसिन किनेर राखिएको थियो । घरमै आएर अक्युपन्चर, थेरापी, धामी–झाँक्री सबै गरिन्थ्यो । पूर्ण सुधार नभएको, अरूले खुवाउनुपर्ने, समातेर सहारा दिएर डुलाउनुपर्ने, दिसा–पिसाब लाग्यो भने इसारा दिएर अरूले गराउनुपर्ने उनको अवस्था थियो ।

त्यस्तैमा फेरि अर्को मस्तिष्काघात र स्टुरोक भयो । उनी फिँज काढ्दै, आँखा पल्टाउँदै, लुगामै पिसाब छोडेर काम्दै बेहोस भए । अस्पताल दौडाइयो, सिटी स्क्यान गरियो, दिमागमा पहिलेको भन्दा अझ ठूलो रगत जमेको रहेछ । आइसियूमा राखियो, श्वास अनियमित थियो, कुनै पनि वेला बन्द हुन सक्थ्यो । बिरामीका आफन्तलाई अवस्थाबारे सरसर्ती बुझाइयो । कति बुझे कति बुझेनन् थाहा छैन, टाउको हल्लाउँदै थिए । शुद्ध नेपालीमै भनिए पनि डाक्टरले गरेको काउन्सेलिङ धेरै नेपालीले बुझ्दैनन् । रोग, शरीर, उपचारलाई बुझ्नका लागि हाम्रो समाजको त्यो तरिका नै बनेको हुँदैन ।

अन्ततः केही दिनपछि एकाबिहानै उनको मुटु चल्न बन्द भयो । तैपनि डाक्टरले हिम्मत हारेनन्, या त उनीहरूको बाध्यता थियो, डाक्टरले मेडिकल प्रोटोकलअनुसार मुटु बन्द भएपछि छाती थिचेर मुटु चलाउने प्रयास गरे । व्यस्त ड्युटीले थाकेका डाक्टर, नर्सहरू मुटुको चाल फर्कने सम्भावना नदेख्दा नदेख्दै पनि उनका छोराहरूले ‘बिरामी बचाउन हरसम्भव प्रयास गर्ने’ भनेकाले छाती थिचिरहे । १, २, ३, ४, ५ भन्दै पालैपालो छाती थिचिरहे ।

निको हुने सम्भावना प्रतिशतमा भनेर के गर्ने, आफ्नो बिरामी बाँचेन भने त्यो आफ्ना लागि १०० प्रतिशत बनिहाल्छ । काउन्सेलिङ के बुझे, कति बुझे, कसरी गरियो, कति गरियो थाहा भएन । बिरामीको अवस्था बिग्रिँदै गयो, डाक्टरले भेन्टिलेटरमा राख्नुपर्छ भने । छोराहरूले हुन्छ भने, भेन्टिलेटरमा राखियो । भेट्न आउने आफन्त, छिमेकको भिड आइसियूबाहिर लामो हुन्थ्यो । आइसियूमा भेट्न पाउने निश्चित समय हुन्थ्यो, यसो हेर्यो, फर्कियो । भिड भयो भनेर आइसियूमा बाहिर जानुस्, अहिले भेट्ने समय होइन भनिरहन्थे । आउनेमध्ये कसैले बितिसकेछन् भन्थे, कसैले लुकेर चोखो जल खुवाउँथे, कसैले टीका लाइदिन्थे, कोही रुँदै फर्किन्थे ।

केही दिन भेन्टिलेटरमा राखिए पनि उनको अवस्था सुधार भएन । वेला–वेला परिवारमा आइसियूबाट निकालेर घर लैजानेजस्तो कुरा पनि हुन्थ्यो । फेरि के कुराले हो कुन्नि, उनीहरूलाई रोक्थ्यो । ‘छोराहरूले हेरेनन्, सकेको गरेनन्, पैसाको मुख हेरे’ भन्ने आफन्त, छिमेकका कुरा सुन्नुपर्ला भन्ने डरले हो कि आफ्नो बुबाको मायाले हो । मायाले हो भने त बुबाले जिन्दगीकै सबैभन्दा धेरै दुःख अहिले पाइराख्नुभएको थियो सायद । जीवन र मृत्युबीचको यो लडाइँ देख्ने र भोग्ने दुवैलाई कष्टकर थियो । मायाभन्दा पनि आफ्नो मान्छे गुमाएको अवस्था, बुबा नभएको क्षणको कल्पना गर्न नसकेर, त्यसलाई स्वीकार गर्न नसकेर मृत्युसँग यो लडाइँ लड्दै पो थिए कि ! तर, मृत्युलाई कसले पो छल्न सकेको छ र । अन्ततः केही दिनपछि एकाबिहानै उनको मुटु चल्न बन्द भयो । तैपनि डाक्टरले हिम्मत हारेनन्, या त उनीहरूको बाध्यता थियो, डाक्टरले मेडिकल प्रोटोकलअनुसार मुटु बन्द भएपछि छाती थिचेर मुटु चलाउने प्रयास गरे । व्यस्त ड्युटीले थाकेका डाक्टर, नर्सहरू मुटुको चाल फर्कने सम्भावना नदेख्दा नदेख्दै पनि उनका छोराहरूले ‘बिरामी बचाउन हरसम्भव प्रयास गर्ने’ भनेकाले छाती थिचिरहे । १, २, ३, ४, ५ भन्दै पालैपालो छाती थिचिरहे । उनलाई लिन यमराजका दूत आएका भए पनि यो सब देखेर कति दुःखी हुन्थे होलान् । जीवनको एउटा शास्वत् सत्यलाई उनका आफन्त र यी नाथे डाक्टर, नर्सहरूले किन स्वीकर गर्न नसकेका होलान्, यी मुढाझैँ लडेका बुढालाई किन दुःख दिइरहेका होलान् भनेर सोच्थे होलान् । लाइन लागेर पालैपालो बेडमा चढ्दै बुढो शरीरलाई थिचेको थिच्यै थिए, सायद २–३ वटा करङ पनि भाँच्चिए होलान् । तर, यो कुनै लापरबाही थिएन, बरु नजिकका आफन्तले मुटु बन्द हुँदा त्यसरी कार्डियो पल्मोनरी रिससिटेसन सिपिआर नगर्नू भनेर नभनेसम्म वा २०–३० मिनेट छाती थिचेर पनि मुटुको धड्कन नफर्किएमा मात्र यो काम रोक्ने मेडिकल प्रोटोकल छ । त्यसो नगरेमा भने लापरबाही गरेको भन्ने दोष र कानुन लाग्न सक्थ्यो । चाहे त्यो उपचार पद्धति यो बिरामीका लागि जतिसुकै काम नलाग्ने नै किन नहोस् । हुन त बिरामीको मुटुको धड्कन फर्कन सक्छ कि सक्दैन भनेर निर्क्योल गर्ने हामी को हौँ र ?

तर, सत्य भनेको सत्य नै हो, अन्तिम सत्य । उनको मुटुको धड्कन फर्किएन, उनको मृत्यु भयो । मुखबाट कृत्रिम श्वास दिने पाइप छिराइएको थियो, छातीमा तारहरू जोडिएका थिए । भर्खरै गरेको छाती थिच्ने उपचारले उनको छाती रातो भएको थियो । नाडीमा दुवैतिर क्यानुला घोचिएको थियो, स्लाइनहरू झर्दै थिए । पिसाबको पाइप लागेको थियो, बेडमा छरपस्ट इमर्जेन्सी औषधिका भाइल, सिरिन्जहरू थिए । नाक तथा मुखबाट हल्का रगत मिसिएको फिँज आइरहेको थियो । आफन्तभन्दा पर, आफ्नो घरको आफ्नै न्यानो बिस्तराभन्दा टाढा उनले अन्तिम श्वास फेरे । डाक्टर, नर्सहरू थकित र युद्ध हारेको सिपाहीझैँ देखिन्थे । आफन्त एकैछिनमा आइपुगे, उनीहरूको प्रिय मान्छे मुढोझैँ निर्जीव लडिरहेको थियो ।

के श्वास फेर्नु र मुटु चल्नु नै बाँच्नु हो ? मान्छेको जीवनको क्वालिटी अफ लाइफ भन्ने हुँदैन ? हुन त शारीरिक रूपमा अक्षम भए पनि विचारको हिसाबले काम गर्न सकेको धेरै उदाहरण छन्, तर दिसा–पिसाब गर्ने, खाने, नुहाउनेजस्ता काममा अरूको सहारा लिनुपर्ने त भयो–भयो, बोल्न, लेख्न, विचार पोख्न पनि नसक्ने, मुढोझैँ लडेर टुलुटुलु हेर्नुलाई बाँचेको भन्न मिल्छ र ?

यो त एउटा प्रतिनिधि घटना मात्र हो, यस्ता घटना भोगेका, देखेका धेरै छन् । यस्तो घटना देख्दा, सुन्दा मेरो मनमा धेरै प्रश्न उठ्ने गर्छन्, विचारका ज्वारभाट आउने गर्छन् ।

– के श्वास फेर्नु र मुटु चल्नु नै बाँच्नु हो ? मान्छेको जीवनको क्वालिटी अफ लाइफ भन्ने हुँदैन ? हुन त शारीरिक रूपमा अक्षम भए पनि विचारको हिसाबले काम गर्न सकेको धेरै उदाहरण छन्, तर दिसा–पिसाब गर्ने, खाने, नुहाउनेजस्ता काममा अरूको सहारा लिनुपर्ने त भयो–भयो, बोल्न, लेख्न, विचार पोख्न पनि नसक्ने, मुढोझैँ लडेर टुलुटुलु हेर्नुलाई बाँचेको भन्न मिल्छ र ?

– मृत्यु भनेको त जीवनको अन्तिम सत्य होइन र ? अनि यसलाई हामीले किन मेडिकल ज्ञान र प्रविधिको हारझैँ मान्छौँ ? उमेर पुगिसकेपछि वा भनौँ रोगले गलाइसकेपछि पनि स्वयम् र आफन्त पनि नजिकिँदो सत्यलाई किन स्विकार्न सक्दैनौँ ? एकदिन हिँड्नैपर्ने त्यो बाटोमा हिँड्नैनपरोस् भन्नेभन्दा पनि त्यो बाटो हिँड्दा कसरी सजिलो हुन्छ, कसरी मन शान्त हुन्छ भन्ने बाटाहरू पो खोज्नुपर्ने होइन र ?

– के मान्छेलाई लागेको रोग निको नहुने थाहा भएपछि वा उपचार गर्दागर्दै निको नहुने गरी बिग्रन थालेपछि डाक्टर, नर्सहरूको काम सकिने हो ? के त्यसपछि उसलाई उसको अन्तिम श्वाससम्म केयर वा स्याहारको आवश्यकता पर्दैन ? के मेडिकल विज्ञान भनेको रोगलाई हराउनलाई मात्र हो ? हराउन सक्यो भने ूवाह ! नयाँ जीवन दियौँ, नयाँ सफलता पायौँ, अनि रोगले जित्यो भने अब सकिँदैन, घर लगेर जे–जे खान्छु भन्नुहुन्छ, खुवाउनुस्, आफन्तलाई भेट्न दिनुस्, दानधर्म गर्नुस् भन्ने हो ? कहिलेबाट स्वास्थ्यसेवा भनेको बिरामीको पीडा बुझ्ने, कम गर्ने, सजिलो बनाउनेबाट रोगलाई जसरी पनि हराउने भन्नेमा मात्र केन्द्रित भयो ?

– मान्छेको दुखाइ र पीडा भनेको एउटै हो ? वर्षौैंदेखि आफ्ना छोरालाई देख्न नपाएको पीडा कुन औषधिले कम हुन्छ होला ? जिन्दगीमा आफूले गरेका गल्तीहरूको माफी माग्न नपाएको पीडा कुन सुईले हल्का गर्छ होला ? औषधिको गोलीले उसको शरीरको पीडा कम हुन्छ, उसको मानसिक पीडा, आध्यात्मिक पीडालाई कम गर्न सकिँदैन ? के यसमा स्वास्थ्यकर्मी, जो आफूलाई मानव शरीर र मनको ज्ञाता मान्छन्, उनीहरूले केही गर्न सक्दैनन् ? अब केही आशा छैन भनेर छोडिदिने मात्र हो ? उसको परिवारसँग बसेर दुःख–सुख बाँड्ने, आँसु साट्ने वातावरण बनाइदिन सकिँदैन, जसले जान लागेको मान्छेको शरीरको दुःखाइ मात्र होइन, मन र आत्माको पीडा पनि कम होस् ?

– जीवनको अन्तिम क्षण आफ्ना आफन्तको माझमा, आफ्नै घरको आफ्नै बेडमा, शान्त वातावरणमा कुनै टु–टु गरेर कराउने मेसिन, तिनका तारैतारको जालो, जताततै रोपिएका सुईविना बिताउन सकिँदैन ? के त्यसो गर्नु हार मान्नु हो ? के त्यसमा आधुनिक चिकित्साले सहयोग गर्न सक्दैन ? के निको हुने विन्दुबाट अघि पुगेपछि आधुनिक चिकित्साले बिरामीको हात छोडिदिन्छ ?

आधुनिक मेडिकल क्षेत्रले निको हुन नसक्ने बिरामीलाई अस्पतालको ढोकाबाट हात नछोडेर उसको अन्तिम श्वाससम्मलाई सहज बनाउनका लागि काम गर्ने वेला भएन र ? के रोग र मृत्युमाथि केही क्षणको विजयमै आधुनिक चिकित्सा सीमित हो ?

डाक्टर, नर्सहरूबीच सर्वेक्षण गर्दा धेरैले आफ्नो अन्तिम समयमा छाती थिच्ने (सिपिआर गर्ने) काम नगरियोस् भन्ने इच्छा व्यक्त गरेको अनुसन्धानहरूबाट देखिएको छ । डाक्टर, नर्सहरू उमेर पुगिसकेपछि, रोग असाध्य भएपछि आफूलाई पर्दाचाहिँ सिपिआर गर्ने, भेन्टिलेटरमा राख्ने नगरियोस् भन्ने चाहन्छन् भने त्यही कुरा अन्य बिरामीमा भने किन सोच्दैनन् ? सोच्न त सोच्छन्, तर बिरामीको उपचारबारे निर्णय लिने अधिकार बिरामी स्वयंको वा उसका आफन्तको हुन्छ । डाक्टरले बिरामीको अवस्था, उपचार पद्धति, सम्भावनाहरू सकेसम्म बुझाएर भनिदिने हो, काउन्सेलिङ गर्ने हो, तर अन्तिम निर्णय त बिरामी र आफन्तको नै हुन्छ । त्यसैले कतिपय अवस्थामा रोग निको हुने असम्भव प्रायस हुँदा पनि बिरामी अथवा आफन्तको निर्णयका कारण गर्नैपर्ने कानुनी बाध्यता हुन्छ । विरामीका आफन्तले पनि आफ्नो नजिकको मान्छेलाई गुमाएको पीडा आत्मसात् गर्न नसकेर, केही चमत्कारको सानो भए पनि आशा गरेर असम्भव प्रायसस्वरूप उपचार विधिहरू प्रयोग गर्ने निर्णय गरिरहेका हुन्छन् । यो भनेर सिपिआर वा छाती थिचेर मुटु चलाउने, बाहिरबाट श्वास दिने विधि अनावश्यक भन्न खोजिएको होइन, कतिपय अवस्थामा ज्यानै बचाउन आकस्मिक रूपमा गर्नुपर्ने हुन्छ । तर, योलगायत हरेक उपचार विधिका आफ्नै फाइदा, बेफाइदा, सीमितता हुन्छन्, जुन निर्णय गर्नुअघि निर्णय लिने व्यक्तिले बुझ्नु जरुरी हुन्छ ।

माथि उठाइएका प्रश्नहरूको उत्तर सजिलो र एउटै हुँदैनन् । जीवन र मृत्युलाई बुझ्ने हरेकका आफ्नै तरिका हुन्छन् । मृत्युलाई जीवनयात्राकै एउटा अभिन्न भाग मानेर यसलाई स्वीकार गर्दै यो यात्रालाई सहज बनाउनका लागि मेडिकल हिसाबले सहयोग गर्ने आधुनिक चिकित्सा पद्धति हुन्छ, जसलाई ‘पेलिएटिभ मेडिसिन’ भनिन्छ । विकसित देशहरूमा यो क्षेत्रको धेरै विकास भएको छ, बिरामीलाई कसरी सहज महसुस गराउने, निको बनाउन नसकिने रोगहरूमा पनि बिरामीको साथ नछोडी कसरी सजिलो बनाउन सकिन्छ, उनीहरूलाई के–कस्ता अप्ठ्यारा पर्न सक्छन् भनेर त्यहीअनुसारका जनशक्तिहरू हुन्छन् । नेपालमा थोरै मात्रामा क्यान्सरका विरामीले यो सेवा उपयोग गर्ने मौका पाउने भए पनि धेरैजसो बिरामीका लागि अब केही गर्न सकिन्न, घर लैजानुस्, भनेको खान दिनुस्, आफन्त भेट्न दिनुस् भन्ने जवाफमै मेडिकल सेवाको अन्त्य हुन्छ र त्योभन्दा अघिको मृत्युसम्मको यात्रा कष्टकर रूपमा पूरा गर्नुपर्ने हुन्छ ।

आधुनिक मेडिकल क्षेत्रले निको हुन नसक्ने बिरामीलाई अस्पतालको ढोकाबाट हात नछोडेर उसको अन्तिम श्वाससम्मलाई सहज बनाउनका लागि काम गर्ने वेला भएन र ? के रोग र मृत्युमाथि केही क्षणको विजयमै आधुनिक चिकित्सा सीमित हो ? मान्छेलाई अंगहरू, ती अंगका रोगहरू, रिपोर्टहरूको थुप्रोका रूपमा मात्र नहेरेर सम्पूर्ण मान्छेको रूपमा हेर्ने, उसको शरीर मात्र नभई मन, सोचाइ, अध्यात्म, संस्कार सबैलाई समायोजन गर्दै बिरामीको मृत्युसम्मको यात्रा सजिलो पार्ने प्रयास थाल्ने वेला भएन र ? यसको उत्तर सोच्नुअघि आफ्नो आँखाअघि जीवन र मृत्युको सँघारमा पीडामा छट्पटाइरहेका व्यक्तिको मुहार सम्झनुहोला । के उनको पीडा कम गराउनु हाम्रो दायित्व होइन र ?

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

गुन्द्री फालिदिने डाक्टर

आँखा हल्का राता छन् र टलपल पनि । निद्रा नपुगेको छर्लंगै अनुहारमा देख्न सकिन्छ । धेरै दिनको थकानले शरीर गलेको देखिन्छ । इस्टकोट धुने व्यवस्था मिलेको देखिन्न । आँसु जसोतसो थामिएका छन् । खस्दा होलान्, कतै एउटा कुनामा । सबैको सामु खस्न मर्द हुनुको मर्यादाले नदिएको होला ।

मनको वेग त आँखामा झल्किन्छ नै । भाद्गाउँले टोपीमा दुइटा खुकुरीका बुट्टा एक–आपसमा क्रस छन् । ती कुँदिएका खुकुरीका चित्रले जिन्दगीका विभिन्न परिबन्धको निर्णयजस्तै संकेत गर्न खोजेको प्रतीत हुन्छ । निर्दोष चेहरा, शान्त स्वभाव र सरल जीवन उनका विशेषण हुन् ।

नेपालको विकासको नक्सामा नअटाएको कुनै पश्चिमको कुनाबाट आएका छन्, आफ्नी जहानको उपचार गर्न । आफ्नी जहानको मृत्युको दोसाँधमा निर्णय गर्न उनलाई भनिएको छ, मेसिनमा राख्ने कि अवस्था गम्भीर तथा क्षीण भएका कारण घर लिएर जाने ? कति अमानवीय र संवेदनाहीन मानेका होलान् ती बुबाले मेरा शब्दलाई त्यतिवेला ।

हरेक दिन घटनाक्रममा कठिन निर्णय लिने गरिन्छन् । त्यसको साक्षात्कार गर्दै विभिन्न परिस्थितिलाई नजिकैबाट नियाल्ने अनुभव हुन्छ, चिकित्सक हुनुका नाताले । लामो करिडोरमा दौडिरहेका वेला छेउछाउमा पल्टिरहेका बिरामीकुरुवाहरू देखिन्छन् । मलीनता नाप्ने यन्त्र हुने हो भने फरक–फरक मापन गर्न सकिन्थ्यो ।

जिउ पूरै भारी भएकाले होला, निकै अप्ठ्यारोसाथ उठ्छन् ती बुबा । दिनभरि कुदेका छन् । कहिले यो औषधि, कहिले त्यो जाँच । कहिले घण्टा–घण्टामा औषधि थपिने गर्छन् । ठूलो अस्पतालका कुना–कुनाका कोठाहरूमा चहार्दाचहार्दै दिन बितेको हुन्छ । फार्मेसीको लाइन, काउन्टरको लाइन आदि सबैले थकान बढाइरहेका हुन्छन् ।

सबै कुनै न कुनै किसिमले मलीन छन् भन्नेमा सन्देह छैन । लामखुट्टेले उठीवास नै लगाउँछन् । त्यसैले होला, त्यो परिसरबाट हिँड्दा लामखुट्टे धपाउने धुवाँको गन्धले नाकलाई जिस्क्याइरहन्छ । लम्पसार पल्टिरहेका वेला भर्खर आँखाका परेली टाँसिन खोजेका हुँदा हुन्, अपर्झट भित्रबाट बोलावट हुन्छ, ‘५ नम्बर, हीरा माझीको मान्छे !’

जिउ पूरै भारी भएकाले होला, निकै अप्ठ्यारोसाथ उठ्छन् ती बुबा । दिनभरि कुदेका छन् । कहिले यो औषधि, कहिले त्यो जाँच । कहिले घण्टा–घण्टामा औषधि थपिने गर्छन् । ठूलो अस्पतालका कुना–कुनाका कोठाहरूमा चहार्दाचहार्दै दिन बितेको हुन्छ । फार्मेसीको लाइन, काउन्टरको लाइन आदि सबैले थकान बढाइरहेका हुन्छन् । त्यसैले होला, ती बुबाले भनेका थिए, ‘म्याराथन डौडिनभन्दा गाह्रो यो दौडधुप !’ म्याराथनको त बाटो सीधा हुन्छ, पुरस्कार पनि प्राप्त हुन्छ । तर, यो मनमा पीडा भरिएको अवस्थामा सीधा बाटो पनि रनभुल्लको हुन पुग्छ । त्यसमाथि छरिएका काउन्टरहरू, क्यास काउन्टर पूर्वमा, फार्मेसी उत्तरमा, ल्याब ४ सय मिटर पारिको भवनमा, आदि । अनि हरेक पाइलामा पैसाको खाँचो । पैसा अभावको पीडा यस्तै काउन्टरमा गनी–गनी दिँदा पत्तो पाइन्छ ।

केहीबेरमा औषधि लिएर आउँछन् ती बुबा । र, आफ्नो जगेर्ना गरी राखिएको भुइँमा पल्टिन जान्छन् । उनी पल्टिनेक्रममा मेरो दृष्टि उनको गुन्द्रीमा पर्छ । घरबाटै साथमा लिएर आएको हुनुपर्छ त्यो गुन्द्री । परालको गुन्द्री । आफैँले बुनेका होलान् सायद । उनको जीवनचर्यामा कुनै न कुनै कर्मको नमुना प्राप्त गर्न सकिन्छ ।

हात क्रिम लगाएका जस्ता कमला छैनन्, खस्रा छन् । त्यो देखेर त उनी मनको चोटले मात्रै गलेको हुनुपर्छ जस्तो अनुभूति हुन्छ । उनकी जहानको अवस्था निकै गम्भीर छ, सायद कुनै चमत्कारले मात्रै सकुशल घर फर्काउन सक्छ होला । तर, ती चमत्कार सायद सिरियलहरू र दन्त्यकथामा मात्रै सीमित हुन्छन् ।

भुइँमा सुत्नुपर्ने बाध्यताको व्यंग्य, शारीरिक र मानसिक दुवै रूपले थकित आफन्तजनको कमजोर व्यवस्थापनाको व्यंग्य । आफ्नो पौरखले केही नथपी अरूले बनाइदिएको संरचनामा यथास्थिति हुने नालायकीपनको व्यंग्य, हामी सबैप्रति कठोर व्यंग्य । खै, मलाई पिर पर्यो ।

मलाई पनि कुनै चमत्कार भइदिएदेखि ती बुबाको मलीन अनुहारमा केही कान्ति आउने थियो भन्ने लाग्छ । तर, कुनै चमत्कार भने भएन । ती बुबाको अनुहार मलीन नै रह्यो । मलीन अनुहारलाई बिदाबारी गर्दाका बखत मलाई पनि एउटा कविता स्मरण भएको थियो, ‘आयो टप्प टिप्यो लाग्यो मिति पुग्यो टारेर टर्दैन त्यो… ।’

खाजा खान उनी सुत्ने ठाउँ हुँदै जाँदै थिएँ, गुन्द्री भित्तामा अडेस लगाएर राखिएको रहेछ । म एकक्षण अढिएँ । त्यो गुन्द्री तिनै बुबाको थियो । के उनले बिर्सेका हुन् त ? अवश्य होइनन् । आफ्नो पौरखले बुनेको गुन्द्री थियो त्यो । त्यो उनको उदारपन होला, कसैलाई काम लाग्छ भनेर छोडेको हुनुपर्छ । मलाई भने किन हो त्यो भित्तामा ठडिरहेको गुन्द्रीले व्यंग्य गरेजस्तो प्रतीत भयो ।

भुइँमा सुत्नुपर्ने बाध्यताको व्यंग्य, शारीरिक र मानसिक दुवै रूपले थकित आफन्तजनको कमजोर व्यवस्थापनाको व्यंग्य । आफ्नो पौरखले केही नथपी अरूले बनाइदिएको संरचनामा यथास्थिति हुने नालायकीपनको व्यंग्य, हामी सबैप्रति कठोर व्यंग्य । खै, मलाई पिर पर्यो । त्यसैले तुरुन्तै हटाउन लगाएँ त्यो गुन्द्री । किनभने, मसँग त्यो व्यंग्य सहने शक्तिसमेत थिएन, न त व्यंग्यको जवाफ दिने शक्ति नै थियो । सायद, म त्यो व्यंग्यको पात्र पनि थिइनँ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

चिडियाको सकसको अन्त्य

आज सबै सकसको अन्त्य भयो, सबै पीडाको अन्त्य भयो । आफ्नै मनले सम्म धोका दिएको संसारमा सबै दुःख र पीडाको इतिश्री भयो । चिडियाको अमर तर अकथित आत्माले चिडियाजस्तै उडेर सायद स्थानान्तरण गरेको हुनुपर्छ, चिडियाको पार्थिव शरीरबाट दिक्क भएर । ऊर्जाविहीन मन र तंग्रिन नखोजेको शरीरको अवस्थामा आत्मा एक्लो परेछ सायद ! त्यसैले प्राणवायु खिचेर आफैँसँग लग्यो र छुट्कारा पायो, १ सय २७औँ दिनमा । निकै सकसका साथ छुट्कारा पायो, तेस्रोपटकको अप्रेसनपश्चात् । चिडियाको हारेको मन र कुपोषित शरीरसामु चिकित्साशास्त्रका सबै प्रयास विफल हुन पुगे । ओझेलको पात्र चिडियाको एउटा सकसको कथा कसैलाई थाहा नहुने गरी अन्त भयो । यस्ता त समाजमा हजारौँ पात्र होलान् ।

चिडियाको अमर तर अकथित आत्माले चिडियाजस्तै उडेर सायद स्थानान्तरण गरेको हुनुपर्छ, चिडियाको पार्थिव शरीरबाट दिक्क भएर । ऊर्जाविहीन मन र तंग्रिन नखोजेको शरीरको अवस्थामा आत्मा एक्लो परेछ सायद ! त्यसैले प्राणवायु खिचेर आफैँसँग लग्यो र छुट्कारा पायो, १ सय २७औँ दिनमा । निकै सकसका साथ छुट्कारा पायो, तेस्रोपटकको अप्रेसनपश्चात् । चिडियाको हारेको मन र कुपोषित शरीरसामु चिकित्साशास्त्रका सबै प्रयास विफल हुन पुगे ।

सम्झना छ अझै मलाई, ४ महिनाअघि एमर्जेन्सी ड्युटीमा ‘एउटा बेड छ, कसलाई लिएर जाम ?’ भन्दै थिएँ । त्यो सुनेर सिस्टरले सपाट उत्तर दिनुभएको थियो, ‘चिडियालाई लिएर जानुस् ।’ एमर्जेन्सीमा आफ्नै होस गुम्लाजस्तो भिड हुन्छ । एउटा कुनाको बेडमा टुसुक्क बसेकी अन्दाजी ३० वर्षकी एउटी महिला, पुरानो, मैलो पहिरन, जीर्ण शरीर, मलीन चेहरा, गलेको स्वर, थकित मन, चिडियालाई वर्णन गर्न सकिने विशेषण यिनै मात्र होलान् । फुलेको अनुहारमा कान्ति पूरै उडेको र आशाको त्यान्द्रो मुस्किलले भेटिने त्यो चेहरामा समाजको एउटा पूरै कथा दबिएको महसुस हुन्थ्यो । साथमा हेरचाह गर्ने चिडियाका श्रीमान् भने मायालु देखिन्थे । त्यतिखेर पनि आँखा टल्पल–टल्पल थिए उनका र आज पनि उस्तै । जीवनसंगिनीप्रतिको उनको रेखदेख र मायाप्रति सधैँ म नतमस्तक रहेँ ।

पाँचौँ दिनमा बल्ल भाग्यले मिचिएको पालो आएको थियो, चिडियाको । उनको भनिदिने मान्छे कोही थिएन नि त ! नफुटेको निरीह स्वर सुनिन ५ दिन लागेछ । न उनी बोल्न सकिन्, न त उनका श्रीमान् नै । कोट–सोट लगाएका भए कसैको दृष्टिमा पर्थे कि !

पाँचौँ दिनमा बल्ल भाग्यले मिचिएको पालो आएको थियो, चिडियाको । उनको भनिदिने मान्छे कोही थिएन नि त ! नफुटेको निरीह स्वर सुनिन ५ दिन लागेछ । न उनी बोल्न सकिन्, न त उनका श्रीमान् नै । कोट–सोट लगाएका भए कसैको दृष्टिमा पर्थे कि ! उनलाई त त्यही इमर्जेन्सी नै भर्ना गर्ने ठाउँ लागेको रहेछ । ठूलो अस्पतालको भिड मानेका रहेछन्, एउटै बेडमा दुई–तीनजना । सामाजिक सकस बोकेको सिंगो कथा लुकेका चिडियाजस्तैका लागि सबैले काम गर्नुपर्ने हैन र ? म त केवल भर्ना मात्रै गर्न सक्थेँ । बाँकी बेडसंख्या आदिको आयतन विकास गर्न मेरो हस्ताक्षर निरीह थियो र आज पनि असमर्थ छु । पावर भएका हास्ताक्षर कूटनीति र राजनीतिमै सक्रिय छन् सायद, झिनामसिना मानिने हाम्रा व्यथामा कसले चासो दिने र !

उपचार त बेसी समाजको अज्ञानता, अशिक्षा र विपन्नताको हुनु जरुरी देखिन्छ, जुन अज्ञानताले चिडिया हेयकी पात्र हुन पुगिन्, जुन अशिक्षाले आत्मनिर्भर हुन सकिनन्, जुन विपन्नताले मन कुँडिन पुग्यो । पुरानो भइसकेको नयाँ नेपालमा आउँदो भविष्यमा चिडियाका जस्ता मलिन अनुहारहरू उज्याला अनुहारमा बदलिन सकून्, कामनाबाहेक के गर्न सकिएला र !

उपचार त उनको चलेकै थियो । रोग न हो, कुनैले कलेजो समात्छ, कुनैले मस्तिस्क त कुनैले किड्नी आदि । चिडियाको भने किड्नी समातेछ । प्रोटिन नअडिने रोग लागेछ, पिसाबमा प्रोटिन चुहिने रोग । औषधिोपचार नगरेको पनि होइन । औषधि खाँदा पनि बिसेक नभएकाले मन थाकेछ सायद । डाक्टरलाई त पिसाबको प्रोटिन जोखेर कम भएपछि ठिक हुँदै गरेको भन्ने लागेको हो । चिडियाले त्यो के बुझ्नु र ! उनले त फुलेको शरीर र फुलेको मुख मात्रै बुझ्ने त हो । त्यसैले होला आफ्नो सुधार नहुने र खर्चिलो उपचार देखेर इहलीला समाप्त गर्ने प्रयास गरेकी । एसिड पिउने आँट गरेर आफूलाई समाप्त गर्ने विफल प्रयास गर्न पुगिन् । आर्थिक विपन्नताले निम्त्याएको मनको सकस चिडियाको शारीरिक सकसमा उत्रिन पुगेको थियो । आन्द्राको नली साँघुरो हुन पुगेछ । खाएको नअडिने र बान्ता हुने भएर आएकी चिडिया सधैँ मलिन र निन्याउरो देखिइन् । उपचार त बेसी समाजको अज्ञानता, अशिक्षा र विपन्नताको हुनु जरुरी देखिन्छ, जुन अज्ञानताले चिडिया हेयकी पात्र हुन पुगिन्, जुन अशिक्षाले आत्मनिर्भर हुन सकिनन्, जुन विपन्नताले मन कुँडिन पुग्यो । पुरानो भइसकेको नयाँ नेपालमा आउँदो भविष्यमा चिडियाका जस्ता मलिन अनुहारहरू उज्याला अनुहारमा बदलिन सकून्, कामनाबाहेक के गर्न सकिएला र !

पहिलो अप्रेसन नै कठिन, दोस्रो अप्रेसन उस्तै कठिन हुँदै गयो । थाकेको मनलाई चिकित्सकीय उपचारले ऊर्जा दिन सकेन । मरेको आशामा बाँच्ने प्रेरणा जगाउन सकिएन । जीर्ण शरीरले लड्न सकेन, रोगसँग । ऊर्जाविहीन मनले शरीर जीर्ण बनाउँदै लग्यो । बिस्तारै आशा मर्दै गयो र इहलीला समाप्त भयो । यो सबै नमिठो शृंखलाको बिउ धेरै पहिले समाजमा रोपिएको हो, अशिक्षा, अज्ञानता र विपन्नताको बिउ । रोग कुनै अंगमा मात्रै नलाग्ने रहेछ, सँगसँगै मनमा पनि लाग्ने रहेछ । मनमा ऊर्जा नभरी औषधिले मात्र काम गर्दैन, रोग परास्त पनि हुँदैन । समाजको पीडा र सकसको उपचार देशको उपचार पद्धतिको सहजता र सर्वसुलभतामा बढी निर्भर गर्छ, सथसाथै उपचारमा संलग्न स्वास्थ्यकर्मीको मनोबल र जाँगरमा पनि । चिकित्सकलाई कुनाकाप्चामा धकेलेर मात्रै स्वास्थ्यको गुणस्तर सुनिश्चित हुँदैन भन्ने चेतना समयमै भए असन्तुष्टिको बिउ भविष्यमा उम्रिएर झाँगिने थिएन । आफूलाई त सधैँ कुनै न कुनै रूपको चिडिया हेर्ने नियति नै छ ।

( ओझेलका पात्रहरूको एउटा प्रतिनिधि पात्र)

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

बिरामीको ज्यान आखिर बचाउँछ कसले ?

५ वर्ष पुरानो घटना अझै बारम्बार सम्झिन्छु, मैले रौतहटका एक ५५ वर्षीय पुरुषमा एन्जिओग्राम गर्दा उनको लेफ्ट कोरोनरी आर्टरी करिब ९५ प्रतिशत थुनिएको थियो । मुटुमा रगत सञ्चालन गराउने यो आर्टरीमा ब्लकेज निकै घातक हुन्छ । उनलाई बाइपास सर्जरीका लागि रेफर गरिएको थियो, तर उनी उक्त सर्जरीका लागि आवश्यक २ लाख जोहो गर्न असमर्थ थिए । बिरामीले दुई दिनदेखि छातीको दुखाइ अनुभूत गरिरहेका थिए ।
उनले मलाई ओपिडीमा भेटेर आफूसँग मात्र १ हजार १ सय रूपैयाँ भएको कुरा बताए । एक इन्टरभेन्सनल मुटुरोग विशेषज्ञ भएका नाताले म सजिलै परिस्थितिको गम्भीरता बुझ्न सक्थेँ । यस्तो अवस्थामा छातीको दुखाइ हुनु भनेको हामीसँग दुईवटा मात्रै विकल्प हुन्छन्, कि त थुनिएको आर्टरी खोल्नुस्, या त मृत्युलाई स्विकार्नुस् ।

अन्य धेरै विकासोन्मुख देशमा जस्तै नेपालमा पनि एक गरिब बिरामीको ज्यान जोगाउनका खातिर राज्यले सरकारी तथा गैरसरकारी स्वास्थ्य संस्थामा आकस्मिक व्यवस्था गरेको छैन । मेरो विचारमा जब एउटा बिरामी अस्पताल पुग्छ, कुनै पनि हालतमा अस्पतालले उसको ज्यान जोगाउनुपर्छ, भलै ऊसँग एक पैसा पनि नभएको किन नहोस् । यो आधारभूत मानवअधिकार पनि हो र राज्यको उसका नागरिकप्रतिको जिम्मेवारी पनि ।
अन्य अस्पतालमा जस्तै हाम्रोमा पनि यस्ता बिरामीलाई यो जीवनोपयोगी सेवा एन्जियोप्लास्टी फ्रीमा प्रदान गर्ने व्यवस्था थिएन (त्यसवेला मैले काम गर्ने मनमोहन कार्डियक सेन्टर) । यद्यपि, यसको उपचार खर्च २ लाख छ, बिरामीलाई भर्ना गरियो । उनलाई अस्पताल भर्ना गर्नेक्रममा हामी सबैखाले दुर्घटनाको सामना गर्न मानसिक रूपमा तयार थियौँ ।

फेरि सिसियू गएँ, बिरामी भेट्न । उनले मलाई मैथिली भाषामा भने, ‘आँहा हमर भगवान् छी, हमर जान बचा देली’ । उनको त्यो वाक्यले मेरो मुहारमा सदाझैँ मन्द मुस्कान छायो, जुन कुनै नौलो थिएन । चिकित्सकले प्रायः यी दुई लाइन सँगै सुन्ने अवसर प्राप्त गर्छन् । यस्ता शब्दले हामीलाई सदैव राम्रो काम गर्न प्रेरित गर्छन् ।

जतिवेला म भारतस्थित अल इन्डिया इन्स्टिच्युट अफ मेडिकल साइन्समा डिएम कार्डियोलोजी अध्यनरत थिए, त्यतिवेलै मैले परिकल्पना गरेको थिएँ, एकदिन म आफ्नो देशमा यस्ता गरिब जनताको ज्यान जोगाउन केही गर्नेछु । तर, जब मैले अवसर पाएँ, परिस्थिति मेरो सोचभन्दा प्रतिकूल थियो । अस्पताल भर्नापछि मैले ती बिरामीको रेखदेख थालेँ । भर्ना गरिएकै दिन मैले फ्री स्टेन्ट (एन्जियोप्लास्टी गर्नेवेला आर्टरी खुलाउनका लागि प्रयोग गरिने महँगो यन्त्र)को व्यवस्था गरेँ ।

कुनै पनि हालतमा ती बिरामीको ज्यान जोगाउनेबारे म सोचिरहेको थिएँ तर उनको स्वास्थ्य निरन्तर खस्किरहेको थियो । निरन्तर हाम्रो व्यवस्थापनका बाबजुद उनी एक बिहान अचानक बेहोस भए । डिएम रेजिडेन्ट डाक्टरले उनलाई तत्काल स्टेबल पार्नुभयो, त्यसपछि उनले छातीको दुखाइ महसुस गर्न थाले र इसिजी रिपोर्टमा पनि कडाखालको हृदयाघातको लक्षण देखियो ।

मैले तत्कालै उनलाई क्याथल्याब (एन्जियोप्लास्टी गर्ने विशेषकक्ष)मा लगेँ । उनको अवस्था अत्यन्तै नाजुक थियो । रक्तचाप घटेर ३० एमएमएचजी पुगेको थियो । उनको बन्द रक्तनली खोलियो (एन्जियोप्लास्टी गरियो) । उनको मुटुको देब्रे मुख्य आर्टरी लगभग शतप्रतिशत थुनिएको थियो । यो एन्जियोप्लास्टीको पूरा प्रक्रियाका लागि करिब २० मिनेट लाग्यो, तत्कालै रक्तचाप बढेर १ सय ३० एमएमएचजी पुग्यो ।

हामीले एन्जियोप्लास्टीमा राम्रो नतिजा प्राप्त गर्यौँ, क्याथल्याबका सम्पूर्ण टिम खुसी भयौँ र बिरामी तत्कालै सिसियूमा सारियो । बेडमा सार्नेक्रममा उनले पनि सहभागी सम्पूर्ण चिकित्सकलाई धन्यवाद दिए र भने, ‘तपाईंहरूले मेरो ज्यान जोगाउनुभयो ।’ उनी आफू बाँचेकोमा खुसी थिए र मुस्कुराइरहेका थिए । हामी पनि प्रफुल्ल थियौँ र नहुनु पनि किन, विश्वको जुनसुकै ठाउँमा पनि इन्टरभेन्सनल कार्डियोलोजीका लागि चुनौती मानिने त्यो उपचारमा हामीले सफलता हासिल गरेका थियौँ । समयमै एन्जियोप्लास्टी गर्दा पनि यस्तो केसमा मात्रै ५० प्रतिशत बिरामी बाँच्छन् । हाम्रो सन्दर्भमा त यो एउटा चमत्कारभन्दा कम थिएन ।

एउटा चिकित्सक, अर्थात् बिरामीको उपचारमा संलग्न जो–कोहीका लागि बिरामी बाँच्नुभन्दा खुसीको कुरा केही हुँदैन । त्यसैले हामी पनि यो केसमा अलि बढी उत्साहित हुनु स्वाभाविक नै थियो । यो प्रक्रियाबाट बिरामीको ज्यान मात्रै बचेको थिएन कि, थप महत्वपूर्ण कुरा यो बाइपास सर्जरीविनै गरिएको थियो ।
सम्पूर्ण प्रक्रियापछि म ओपिडी गएँ र सम्पूर्ण केस सकाएर खाना खाने सोचका साथ घर गएँ । ४ बजिसक्दा पनि मलाई भोक थिएन र राम्ररी खान पनि सकिन, धेरै उत्साहित भएका कारण ।

घरमा खाना खाने समयमा मैले मेरा अभिभावक र श्रीमती सबैसँग त्यो दिनबारे कुरा गरेको थिएँ । उहाँहरू दुई कारणले निकै खुसी हुनुहुन्थ्यो । पहिलो, मैले कसैको ज्यान बचाएँ र दोस्रो म खुसी थिएँ । म सँधै घरका सदस्यसँग अस्पतालको कामबारे कुरा गर्थें । उहाँहरू सधैँ मेरो सफलताका लागि प्रार्थना गर्नुहुन्थ्यो, विशेषगरी जब मेरो हातमा कुनै चुनौतीपूर्ण काम आइपथ्र्यो ।

मेरा बाबाले महाभारतको एउटा घटना सधैँ सम्झाउने गर्नुहुन्थ्यो– ईश्वर सबै जीवित र अजीवित प्राणीमा वास गर्नुहुुन्छ र त्यसको कामलाई सुचारु गर्नुहुन्छ । हिन्दू भएको नाताले मलाई गीता र भगवान्मा उत्तिकै आस्था छ र त्यसैले यो वाक्यको सत्यतालाई पूर्ण विश्वास पनि गर्छु । मैले धेरै सोचेँ, बारम्बार सोचेँ र अन्ततः एउटा निष्कर्षमा पुगेँ– न मैले, न मेरो टिमले, न मेरो अस्पतालले उसको ज्यान बचायो, बचाउने त ईश्वर हुन्, हामी त एउटा माध्यम मात्रै हौँ । उहाँ (ईश्वर)ले आफ्नो प्राणीलाई जोगाउन यस्तो काम गर्न हामीलाई प्रेरित गर्नुहुन्छ, अवसर प्रदान गर्नुहुन्छ र सबैकुराको व्यवस्थापन गर्नुहुन्छ ।

फेरि सिसियू गएँ, बिरामी भेट्न । उनले मलाई मैथिली भाषामा भने, ‘आँहा हमर भगवान् छी, हमर जान बचा देली’ । उनको त्यो वाक्यले मेरो मुहारमा सदाझैँ मन्द मुस्कान छायो, जुन कुनै नौलो थिएन । चिकित्सकले प्रायः यी दुई लाइन सँगै सुन्ने अवसर प्राप्त गर्छन् । यस्ता शब्दले हामीलाई सदैव राम्रो काम गर्न प्रेरित गर्छन् ।

तर, वास्तवमा सबै चिकित्सकलाई थाहा हुन्छ कि ऊ आफू को हो । उनीहरूलाई राम्रोसँग थाहा छ, उनीहरू अरूसरह सामान्य मानिस नै हुन् । उनीहरू भगवान् र मानिसबीचको भेद राम्रोसँग जान्दछन् । तर पनि उनीहरू कसैले भगवान् भनिदिँदा प्रफुल्ल हुन्छन्, किन ? मलाई थाहा छैन । म पनि जान्न चाहन्छु, यदि कुनै चिकित्सकलाई थाहा छ भने !

मेरो विचारमा मात्र एउटा फिलोसोफीले यसको व्याख्या गर्न सक्छ । प्रसिद्ध धार्मिक ग्रन्थ गीतामा लेखिएको छ–

ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति ।
भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया ।।

ठेट अर्थ : हे अर्जुन ! ईश्वर सबै प्राणीको हृदयमा विराजमान छन् र शरीररूप यन्त्रमा आरूढ भएर सबै प्राणीलाई (कर्मअनुसार) आफ्नो मायाको माध्यमले घुमाइरहन्छन् ।

भावार्थ : ‘प्रत्येक जीवित प्राणीको आत्मा अमर हुन्छ र मृत्युपछि आत्मा परमात्मामा लीन हुन्छ । अर्थात्, आत्मा परमात्माको अंश हो, जसको वास भगवान्ले सिर्जना गरेका प्रत्येक प्राणीमा हुन्छ । हरेक जीवित प्राणीमा सर्वशक्तिमान् ईश्वरको अंशले वास गरेको हुन्छ ।

एन्जियोप्लास्टीपछि बिरामी सामान्य अवस्थामा आए र ४ दिनपछि पूर्णतया स्वस्थ अवस्थामा डिस्चार्ज भए । बिरामीले औषधि खरिद गर्न नसक्ने देखेर थप ३ महिनाका लागि निःशुल्क औषधि उपलब्ध गरायौँ । तर, अझै पनि एउटा प्रश्नले मेरो दिमागको घण्टी बजिरहन्छ– उनको जीवन कसले बचायो ? मैले, क्याथल्याब टिमले वा अस्पतालले ?

मेरा बाबाले महाभारतको एउटा घटना सधैँ सम्झाउने गर्नुहुन्थ्यो– ईश्वर सबै जीवित र अजीवित प्राणीमा वास गर्नुहुुन्छ र त्यसको कामलाई सुचारु गर्नुहुन्छ । हिन्दू भएको नाताले मलाई गीता र भगवान्मा उत्तिकै आस्था छ र त्यसैले यो वाक्यको सत्यतालाई पूर्ण विश्वास पनि गर्छु । मैले धेरै सोचेँ, बारम्बार सोचेँ र अन्ततः एउटा निष्कर्षमा पुगेँ– न मैले, न मेरो टिमले, न मेरो अस्पतालले उसको ज्यान बचायो, बचाउने त ईश्वर हुन्, हामी त एउटा माध्यम मात्रै हौँ । उहाँ (ईश्वर)ले आफ्नो प्राणीलाई जोगाउन यस्तो काम गर्न हामीलाई प्रेरित गर्नुहुन्छ, अवसर प्रदान गर्नुहुन्छ र सबैकुराको व्यवस्थापन गर्नुहुन्छ । जो डाक्टर भाग्यमानी हुन्छन्, उनीहरूले यस्ता मौका धेरै पाउँछन् । म त्यही भाग्यमानीमध्येको एक हुँ र ममाथि यस्तै ईश्वरको कृपा बनिरहोस् भन्ने चाहन्छु ।
मेरी आमा जो यो लेखिरहँदा मेरो आडैमा बसिरहनुभएको थियो, उहाँले सायद मेरा बाबाले भनेको पूरै बुझ्नुभएको थिएन होला । तर, मलाई थाहा छ, उहाँले छोराको भावना पक्कै बुझिरहनु भएको थियो होला ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

बिरामी हजुरआमाको गन्थन–मन्थन

म त बूढी मान्छे, धेरै वर्ष बितेछन् । नागरिकता बाँड्नेवेला उमेर घटाइदेछन् । नत्र त ९० सालको भूकम्प जाँदा म ५ वर्षकी थिएँ । जीवन पूरै बितिसक्यो । बाल्यकालदेखि आजसम्म संसार धेरै नियालियो । बालबच्चा भए । नाति–नातिना पनि भए । घर–गृहस्थीका सबै कर्म गरिसकेँ । अक्षर भने लुकी–लुकी ‘कपुरी क’सम्म चिनेकी थिएँ । अहिलेजस्तो पढ्न त कहाँ पाइन्थ्यो र ! अहिले जवानी सकिने वेलासम्म पढिरहनुपर्ने ! मेरी नातिनीको उमेरमा पछ्यौरामा बच्चा बोकेर घाँस काट्थेँ । ती दिन गए । संसारले धेरै फड्को मारेछ । कहिल्यै बिरामी परेको थिएन ।

आज मनिटरका कर्कस आवाजका बीच अन्तिम दिनहरू पर्खेर बसेकी छु । बेड त गज्जबको छ । कमलो लचकदार बेड, न्यानो कोठा । तर, जस्तो सुविधा भए पनि ज्यानलाई सुबिस्ता भने छैन । हातैभरि नीलडाम मात्रै । सुईले नचुमेका नसा कुनै बाँकी छैनन् सायद । कति तिखा सुई, च्वास्स पार्ने । फेरि सुई तिखो नभए इन्जेक्सन नसाभित्र कसरी पुग्ला र ?

रगत जाँच गर्दागर्दै शरीरको रगत नै रित्तिएजस्तो लाग्छ । र, भन्छु– ए नानी, रगत सकियो बा मेरो । ननिकाले हुन्न र ? उत्तर त सबैको उही हुन्छ– रगत शरीरले बनाइहाल्छ नि ! रित्तिन्न, चिन्ता नलिनू आमा । तर, मेरो सोझो हिसाबले त्यो सुईभरि निकालेको रगत कहाँ कता बनेर नसामा निस्कनेरहेछ भन्ने बुझ्न सकिन । रगत पैँचो लगेपछि रगत चढाउनुपर्ने नि ! तर, पर्दैन भन्छन् सिस्टर नानी । हरेक दिन रगत जाँच्न लगिरहन्छन् । रोग पत्ता लगाउन रगत जाँच गरेको रे । पहिलेजस्तो नाडी छामेर पत्तो पाउने रहेनछन्, अचेलका डाक्टरले ।

अक्सिजनको मूल्य धेरै रहेछ, बाँच्नलाई पनि र खर्चमा पनि । घरमा अक्सिजन नराखी त मलाई घर लैजान सकिन्न रे । त्यो गाउँमा कसरी पुर्याउने होला ! मेरा गाउँमा रूखले अक्सिजन नदिनेरहेछन् र ? भनेर सोधेको त डाक्टर बाबु हाँस्दै थिए । नातिले एकदिन पढेको सुनेकी थिएँ, ‘बाँच्नलाई अक्सिजन चाहिन्छ ।

दमको रोगले च्यापेको छ रे मलाई । मुटु पनि कमजोर भएको छ । शरीर सुन्निएको त्यसैले हो रे । अलि–अलि मिर्गौलामा पनि असर पुगेको छ रे । अवस्था गाह्रो नै छ रे । मैले सुन्छु कि भनेर ढोकाबाहिर भनेका डाक्टरले, मैले थाहा पाउँदिन कि भनेर । निभ्न लागेको बत्ती निभ्नुभन्दा अगाडि टाठो बल्छ । मेरा कानले भने अझै साथ छोडेका छैनन् भन्ने के थाहा उनीहरूलाई ? त्यसैले छट्पटी हुन्छ मलाई । भागमजस्तो लाग्छ । शरीर कमजोर छ । नाक–मुखमा अक्सिजन लगाएका छन् । वेला–वेलामा अप्ठ्यारो हुन्छ र निकाल्न खोज्छु । नर्स नानीहरू पहरा नै दिएर बसेका हुन्छन् । उनीहरू आउँछन् र फेरि लगाइदिन्छन् । यो दोहोरी चलिरहन्छ । खै किन हो, यति साह्रो माया गरेका । धेरै बाँचेर पनि के गर्नु थियो र मलाई ! अक्सिजनको मूल्य धेरै रहेछ, बाँच्नलाई पनि र खर्चमा पनि । घरमा अक्सिजन नराखी त मलाई घर लैजान सकिन्न रे । त्यो गाउँमा कसरी पुर्याउने होला ! मेरा गाउँमा रूखले अक्सिजन नदिनेरहेछन् र ? भनेर सोधेको त डाक्टर बाबु हाँस्दै थिए । नातिले एकदिन पढेको सुनेकी थिएँ, ‘बाँच्नलाई अक्सिजन चाहिन्छ । रूखले अक्सिजन प्रदान गर्छन् ।’ सहरतिरका रूखले मात्रै अक्सिजन दिने रहेछन् क्यार ! एकदिन बिहान डाक्टरले घरमा १६ घण्टा अक्सिजन लगाएर बस्नुपर्छ भनेको सुनेँ । अरू वेला अप्ठ्यारो लागेर फुकालिदिन्थेँ, अक्सिजनको मास्क । त्यो सुनेको दिन मैले पूरै ज्ञानी बनेर लगाएँ, ६ महिनालाई अक्सिजन यतैबाट पुग्छ कि भनेर ।

वेला–वेला श्वास बढ्छ मेरो । श्वास लिन गाह्रो हुन्छ । बाहिरै घ्यारघ्यार आवाज सुनिन्छ । प्राण जान्छ कि जस्तो हुन्छ । एउटा ठिटो डाक्टर आइपुग्छन्, देख्दा आफ्नै नातिजस्तो झझल्को आउने । आला लगाएर सुन्छन् र केही औषधि दिन भन्छन् । त्यो ओक्तोले केही समय काम गर्छ । हल्का भएजस्तो हुन्छ । यो प्रक्रिया दोहोरिरहन्छ । रोगसँग लड्दै गर्छ, मेरो शरीर । मनले त दुःख नपाउन सजिलो अवसानको कल्पना गरिरहन्छ । नीलडाम नभएको कुनै ठाउँ छैन । सुन्निएका खुट्टा र हात बिस्तारै चाउरिएका छन् । पिसाब पनि कतिविधि लाग्ने रै’छ, औषधिले गर्दा होला । पानी फेरि खानै नदिने, मुख सुकेर भिजाइदिन्छन् वेला–वेला, तर तिर्खा भने मेटिन्न । मुटु कमजोर भएकाले पानी धेरै भएर शरीर फुल्छ भनेर नदिने भन्छन् । कस्तो रोग लागेछ, पानी पनि खान नपाइने । डाक्टरले गाली मात्रै गर्छन्, लुकेर पानी खाएको होला भनेर । बोतल पनि नजिकै राख्न दिँदैनन् ।

‘ठिक हुन्छ आमा, ठिक हुन्छ । नआत्तिनुस्,’ डाक्टर बाबु र सिस्टर नानी सान्त्वना दिन्छन् । म भन्छु, ‘डाक्टर बाबु, तिमी आफ्नो काम गर । दुईचार दिन अलि सजिलो बनाउने प्रयास गर । तर, म अब चाँडै बिदावारी माग्दै छु । त्यसपछि भगवान्लाई सोध्नेछु– रोग किन लाग्छ ?’

वरिपरि हेर्दा पनि माया लागेर आउँछ । भर्खरको नयाँ ठिटो आफूअगाडिको बेडमा देखेँ । अघिल्लो दिन अर्कै बिरामी देखेकी थिएँ त्यो बेडमा । राति गाह्रो भएर एक हुल सेताकोटधारी जम्मा भएका थिए । बिचरा, ती नानीका बाबुले कति माया गर्थे । अहिलेको बाबुलाई भने किड्नीको समस्या रहेछ, बिहान एकजना पाको देखिने डाक्टरको कुराबाट ठम्याएकी मैले । त्यो बाबुलाई रातभरि ठाडै बस्नुपर्ने । खोकी पनि उस्तै साह्रो । सानै उमेरमा के लागेछ त्यस्तो रोग ! मलाई पनि अलि–अलि सजिलो हुन्छ अनि फेरि च्यापिरहन्छ । दुःख दिने चक्रिय नियम होला भगवान्को । सजिलै भगवानको घर जान पाए हुनेजस्तो लाग्छ ।

‘एकदमै सास्ती भयो, सजिलो उपाय छैन बाबु ?’ भनेर सोध्छु डाक्टरलाई । मेरो आयु पनि त्यो कलिलो उमेरका बाबुलाई दिन पाएको भए जाती हुन्थ्यो भन्ने तर्कना गर्छु । ‘ठिक हुन्छ आमा, ठिक हुन्छ । नआत्तिनुस्,’ डाक्टर बाबु र सिस्टर नानी सान्त्वना दिन्छन् । म भन्छु, ‘डाक्टर बाबु, तिमी आफ्नो काम गर । दुईचार दिन अलि सजिलो बनाउने प्रयास गर । तर, म अब चाँडै बिदावारी माग्दै छु । त्यसपछि भगवान्लाई सोध्नेछु– रोग किन लाग्छ ?’
(एकजना दमपीडित बिरामीको आइसियूमा उपचारका क्रममा अनुभूत मनोभावको चित्रण गर्ने प्रयास)

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

त्यो एक खिल्ली चुरोट किनेको दिन

सल्लाको माथिल्लो जंगलबाट सल्लेपिर पन्छाउँदै कम्मरमा आधा पेट ढाक्ने पटुका बाँधेकी एउटी आमा झर्दै छिन् । हातमा लौरो छ । बाटो पहिल्याउने र टेक्ने लौरो, बुढेसकालको एउटै सहारा भनौँ । थाप्लोमा नाम्लोले थिचेको छ, पिठ्युँमा डोकोभरि दाउरा बोकेकी छिन् । सुस्त–सुस्त हिँडेर अस्पताल प्रांगण हुँदै आउँछिन् । उनी हल्का स्याँ–स्याँ गर्दै छिन् । अरूका निम्ति त अझै तगडा नै देखिन्छिन् । उनको उमेर ढल्किँदै गयो । अनुहार चाउरिँदै गयो । उमेर गिन्तीले कति पुग्यो, पत्तो छैन । कति माघका चिसा सिरेटाले हाने होलान् उनलाई । चुनावमा उनका भोट पनि खसे कतिपटक । नाति अमेरिका पुगे, छोरा राजधानी । तर, उनको भारी कत्ति पनि कम भएन । छुटेन त्यो दाउराको भारी, कहिल्यै ।

सल्लेपिरले उनको बाटो सधैँ ढाकिदिन्छ । उनी सधैँजसो सल्लेपिर हटाउँदै आफैँ बाटो बनाउँदै जंगलबाट निस्किन्छिन्, अस्पतालनजिक । उनको घर पुग्ने छोटो बाटो परेर मात्रै भने होइन । हिँडेर बनेको, तर नक्सामा नरहेको बाटो हो त्यो । जीवनरूपी नक्सामा सधैँ स्पस्ट बाटो नहुन सक्छ, आफैँ पहिल्याउनुपर्ने हुन्छ, हिँडेर बनाउनुपर्छ, खनेर–खोस्रेर बनाउनुपर्छ, ती आमाले जस्तै ।

‘ती डाक्टर बाबु आउँदैनन् अब ? कहाँ गए ?’ डोकोभरि दाउराको भारी बोकेकी आमा भारी नबिसाई सोध्छिन् । आफ्नो श्वासमा ब्रेक लगाई–लगाई भन्छिन्, ‘मेरो ओक्तो छ कि भनेर बाटो पारेको ।’ घाममा बसेर नाम लेख्दै गरेका कर्मचारी जबाफ दिन्छन्, ‘उहाँ त गइजानुभो । अब आउनुहुन्न । पढ्न जानुभयो । ……. अर्का डाक्टर आउनुभा’छ । भित्र हुनुहुन्छ ।’

आमा एउटा कुनामा भारी बिसाउँछिन् । अनि पुर्जा कटाउँछिन्, मंगलबारको दिन परेकाले । भित्र पस्छिन् । उनलाई मंगलबार लिएको ओक्तोले मात्रै काम गर्छ भन्ने विश्वासको जरो मनमस्तिष्कमा गहिरो छ । उनलाई एउटा खोकीको औषधि लिनुपर्छ वेलावेलामा । ‘नयाँ रहिछन् डाक्टर त । त्यो ओक्तो नै थाहा पाएनन् । ‘भुसा’ छोड्ने अर्ती मात्रै दिने नानीहरू………… ! ‘लामो सुस्केरा हाल्दै भारी बोक्छिन् । त्यहीवेला उनको पटुकाभित्र लुकाइराखेको एउटा सिगरेट खस्छ, पातमा बेरिएको सिगरेट । भारी बिसाएपछि सल्काउने पालो थियो होला त्यसको ।

सानैदेखि चुरोटप्रति नफरत रोपिएको थियो मेरो मनमा । त्यसको गन्ध पनि सहन नसक्ने हुन्थ्यो, १० फुट पर भागिन्थ्यो । चुरोटको गन्ध सहन गर्न निकै मुस्किल हुन्छ नखाने मान्छेलाई । चुरोट त विष पो हो । हरेक क्षण आयु कम गरिरहेको हुन्छ । क्यान्सरजन्य रोगको प्रमुख कारकतत्व चुरोट । स्वास्थ्यलाई हानिकारक तत्व चुरोट । चुरोट हानिकारक छ भन्दै हरेक सिनेमा पर्दामा फिल्म सुरु हुनुभन्दा पहिले खोकेको व्यक्ति र उसको निचोरिएको फोक्सोबाट टार निकालेको देखाइन्छ । । चलचित्रको पर्दामा नायक–नायिकाले चुरोट सल्काउँदा ‘धूमपान स्वास्थ्यका लागि हानिकारक छ’ भन्दै अर्ती–उपदेश दिन भने छाडिन्न, पर्दाको पुछारमा भए पनि । चुरोटको बद्ख्वाइँ जति गरे पनि कम हुन्न होला । तर, अचम्मको कुरा, उत्पादन भने कहिल्यै नरोकिने, जानीजानी विषको उत्पादन ।

चुरोट एक खिल्लीबाट दुई, तीन हुँदै कति हुने हो केही भर हुँदैन । एकपछि अर्को सल्किन्छ । सलाई पनि विशेष भूमिका पाएर गजक्क हुन्छ होला । नसा सकिएपछि तलतल लागिरहने । यस्तै त देखिन्छ चुरोट खानेको बानी । निकोटिन जब रगतमा पुग्छ र दिमागको ‘प्लेजर’ सेन्टरमा हिट गर्छ, तब त्यसको नसा लाग्छ । चुरोट उपहार दिएर महाराजाहरूलाई खुसी पारेका कथा कथा मात्रै होइन रहेछन् । चुरोटको पावर विचित्र रहेछ । नभए चुरोटको साथ निभाउने किन नजिकका दोस्त हुन्छन् त ? चुरोटको लालसामा मान्छेलाई काम गराउन पनि सजिलो हुन्छ । सबै एक खिल्ली चुरोटको कमाल, क्यान्सरको डरभन्दा निकोटिनको प्लेजरको प्रभाव बढी हुने ।

कर जति लगाए पनि खपतमा कत्ति कमी नआउने, कस्तो विशेष वस्तु रहेछ चुरोट । चुरोट सल्किँदै सानो हुन्छ, फेरि अर्को सल्किन्छ । तर, त्योक्रम रोकिदैँन । कर धेरै उठ्ने हुँदा चुरोट बन्द गर्न असमर्थ रहन्छ सरकार । केवल जनचेतना मात्रमा सीमित हुन्छ । क्यान्सर लागेको फोक्सोको चित्र प्याकेटभरि भरिदए पनि मान्छेले पिउन छोड्दैनन् । चुरोट नहुँदो हो त मान्छे के गर्दा हुन् ! त्यही चुरोटमा हुने पदार्थलाई पातमा राखेर खान्थे होला । पहिले–पहिले चिटिक्क परेको फिल्टर भएको सिगरेट कहाँ आउँथ्यो र ! त्यही पनि पातमा मोलेर भए पनि खान्थे, तिनै आमाले खाएजस्तै ।

नातिनातिनाहरू एडभान्स भइसके, विचरा ती आमालाई के थाहा, सबै मोबाइल, टिभी, युट्युब आदिमा मस्त र व्यस्त । कसलाई पो रहर होला, सल्लेपिर पन्छाएर अगेनोको जोहो गरेको कथा सुन्ने । नाम्लोले थाप्लोमा बनाएको बाटो हेर्ने रहर कसलाई होला र ! न त डोकोले कति भारी दाउरा बोक्यो भन्ने कथा सुन्न आतुर होला कोही ।

सदाजस्तै ओपिडी सकिएपछि चौरमा निस्किएको थिएँ म । माघको महिना थियो त्यो, बिरामी छिटपुट आउने मौसम । तिनै बूढीआमै एक भारी दाउरा जंगलबाट बटुलेर चौरबाट हिँड्दै थिइन् । वेलावेला ओक्तो लिन आउनेरहिछन् त्यो बाटो । घरको दूरी पनि नजिकै पर्दोहोला । खोकीको ओक्तो रहेछ उनलाई चाहिने । त्यो पनि मंगलबारको दिन । त्यो सिरप औषधि बच्चाका लागि सरकारी सप्लाई हुन्थ्यो । तर, उनलाई भने त्यही झोल नै चाहिने । नत्र ओक्तो नलाग्ने रे ! बसुन्जेल स्टकमा राखेर भए पनि उनका लागि सधैँ उपलब्ध गराइराखेँ मैले । उनले दाउराको भारी बोकेको सधैँजस्तो देखिरहेको थिएँ । मनमा प्रश्न उब्जिएको थियो, ‘कति वर्षकी आमा होलिन् ?’
एकदिन सोधिहालेँ, ‘आमै ! डोको त बडेमानको छ, उस्तै भारी दाउरा । कति वर्षकी हुनुभयो ?’

‘चारबीसमा तीन बढी भयो बाबु । नयाँ डाक्टर बाबुजस्तो छ नि अस्पतालाँ !’ मुस्कानसहित यति भनेर आफ्नो बाटो लागिन् ।
नजिकैको चिया–चमेना खाने ठाउँमा तिनै आमा एकदिन सिगरेट पिउँदै थिइन्, उही पातमा बेरेर बनाएको सिगरेट । उनी साह्रै आनन्द मानेर पिउँदै थिइन् । हामीलाई देखेर होला, अप्ठ्यारो मानेर लुकाउन खोजिन् । ‘आमै, लुकाउनुपर्दैन, मैले देखिसकेँ । हाम्ची, अब १० हजार जरिवाना लाग्ने भयो,’ हाँस्दै भनेँ । स्वास्थ्यकेन्द्रको बोर्डमा प्रस्टसँग टाँसिएको नियम पो हो त !

उनको रहर नै चुरोट पिउने । सारा उमेर त्यही गाउँमा सकिएको पत्तै भएन उनलाई । मलाई भने किन हो, अनायास उनको रहर पूरा गर्न मन लाग्यो । डाक्टरको धर्मले त फिटिक्कै दिँदैन । त्यही पनि मैले एक खिल्ली सबैभन्दा राम्रो ब्रान्डको चुरोट र एक कप चिया अर्डर गरिदिएँ र भनेँ, ‘कसैलाई नभन्नू है !’ उनी अलिकति संकोच मान्दै लिइन् ।

उनी पनि मुख छोप्दै हाँसिन् र भनिन्, ‘कहाँ हुन्थ्यो र ल्याउने हो १० वटा हजार । खेला गर्नुन्च बाबु । कहाँ …… ।’
‘यो भुसा छोड्नुभयो भने राम्रो होला । खोकी पनि लाग्दैन, धेरै बाँचिन्छ,’ मैले उनको बोली खस्न नपाउँदै भनेँ ।
ठूलो हाँसो हाँस्दै उनले निसंकोच भनिन्, ‘बाबु ! पहिलेका डाक्टर बाबुले पनि त्यही भन्थे । म त छोड्न सक्दिन । अलि बढी बाँचेर चुरोट खाँदाखाँदै मर्ने उपाय भए भन्नू । चुरोट छोडेर त म बाँच्दिनँ । जिउने उमेर बाँचिसकेँ, अब केही बाँकी छैन । भुसामा त मेरो खुसी छ, रहर नै त्यही हो ।’ उनका ओठका किनार फिँजारिन्थे ।
‘फिल्टर भएको पो पिउनुपर्छ त आमै, यस्तो भुस भरेर पातमा बेरेर नि खान्छन् त !’ म भन्छु मायाका साथ, फिल्टरले हानि केही कम होला कि भन्ने झिनो आशमा । उनले छोड्ने आश त देखिँदैनथ्यो ।
‘रुपैयाँ चाहियो नि बाबु त्यस्तो चुरोटलाई त, फ्रीमा कल्ले दिन्छ र ? यही ठिक छ मलाई त’ भन्दै मुसुक्क हाँस्छिन् । कति मीठो मुस्कान, द्वेषरहित मुस्कान । एक लामो सर्को तान्छिन् आनन्द मानी, धुवाँ उडाउँछिन् ओठ खुम्च्याई ।

ती आमैको रहर देखेर मलाई पो ईश्र्या लाग्यो । कति खुसी हुन सकेकी । त्यस्तो ढल्किँदो उमेरमा भारी बोकेर तल–माथि गर्छिन् । मुस्कुराउँदा अनुहारका मुजा परेका छाला एकसाथ फिँजारिन्छन् । नाकमा झुन्डिएको बुलाकी पनि गर्वसाथ गजक्क परेजस्तो प्रतीत हुन्छ । । दुःखको कत्ति लेस मानेको देखिँदैन । उनलाई आफ्नो उमेरको जोडसम्म धौ–धौ हुन्छ । मलाई भने त्यो सानो ठाउँमा कति छिटो पट्ट्यार लागिसकेको थियो, २ महिना नबित्दै । कहिले भागूँ भइसकेको थियो त्यहाँका अभिभावकको सांलोबाट ।

उनको मुस्कान बेजोड थियो, आत्मादेखि उद्भव मुस्कान । फोटोमा कैद गरे शताब्दीको उत्कृष्ट फोटोबाट सम्मानित हुन्थ्यो होला । जसको मुस्कान जति गहिरो र निश्चल प्रतीत हुन्छ, उसले त्यति नै गहिरो दुःख भोगेको हुन्छ । सुखले मात्र कृत्रिमतालाई जन्म दिन्छ । दुःखबोधले त नयाँ काँचुली फेरेको मनुष्य निर्माण गर्छ । त्यसमा कृत्रिमताको लेस रहँदैन, झुसिल्किराबाट पुतली राम्रो र सुन्दर बनेजस्तै ।

उनको रहर नै चुरोट पिउने । सारा उमेर त्यही गाउँमा सकिएको पत्तै भएन उनलाई । मलाई भने किन हो, अनायास उनको रहर पूरा गर्न मन लाग्यो । डाक्टरको धर्मले त फिटिक्कै दिँदैन । त्यही पनि मैले एक खिल्ली सबैभन्दा राम्रो ब्रान्डको चुरोट र एक कप चिया अर्डर गरिदिएँ र भनेँ, ‘कसैलाई नभन्नू है !’ उनी अलिकति संकोच मान्दै लिइन् ।
मैले किनेको पहिलो चुरोटको खिल्ली थियो त्यो । उनी भने रहर मान्दै त्यो चुरोट सकिन्जेल तानिराखिन् । म हेरिरहेँ । बोर्डमा टाँसिएका नियम बोर्डमै रहून् । बरु सिगरेट बनाउनेलाई जरिवाना लगाउनुपर्ने । उनका जीवनका कैयौँ इच्छा त्यही धुवाँमा रुमलिँदै उडेको महसुस गर्दै थिएँ म । आमैले त्यही धुवाँसँगै आफ्ना कति आशाहरू धमिलिएको देखिहोलिन् । धुवाँमै आफ्ना मनका गुनगुनको बिस्कुन सुकाइहोलिन् । आफ्ना कथा–व्यथालाई चुरोटको धुवाँमा अक्षर बनाई रचेकी होलिन् । प्रत्येक सर्कोसँगै सेकेन्ड, मिनेट गर्दै उमेर घट्दै गएको वैज्ञानिक तथ्य पनि महसुस गर्दै थिएँ, सोच्दै थिएँ । तर पनि उनको उमेर कम गर्ने तागत त्यो धुवाँमा थिएन सायद ।

उनको साथी भने पनि दुस्मन भने पनि त्यही धुवाँ । उनका कथाहरू अचेल ‘ओल्ड फेसन’ भइसकेका छन् । नातिनातिनाहरू एडभान्स भइसके, विचरा ती आमालाई के थाहा, सबै मोबाइल, टिभी, युट्युब आदिमा मस्त र व्यस्त । कसलाई पो रहर होला, सल्लेपिर पन्छाएर अगेनोको जोहो गरेको कथा सुन्ने । नाम्लोले थाप्लोमा बनाएको बाटो हेर्ने रहर कसलाई होला र ! न त डोकोले कति भारी दाउरा बोक्यो भन्ने कथा सुन्न आतुर होला कोही । नकहिएका कहानीहरूमा शब्द भरिदिने को भेटिएला र ! त्यसैले त धुवाँ छ सधैँको एक मात्र संगिनी । मनमनै भनेँ, ‘तिमी ‘ओल्ड फेसन’ भइछ्यौ आमै ! तिमी ‘आउटडेटेड’ भइछ्यौ ।’

उनको मुस्कान बेजोड थियो, आत्मादेखि उद्भव मुस्कान । फोटोमा कैद गरे शताब्दीको उत्कृष्ट फोटोबाट सम्मानित हुन्थ्यो होला । जसको मुस्कान जति गहिरो र निश्चल प्रतीत हुन्छ, उसले त्यति नै गहिरो दुःख भोगेको हुन्छ । सुखले मात्र कृत्रिमतालाई जन्म दिन्छ । दुःखबोधले त नयाँ काँचुली फेरेको मनुष्य निर्माण गर्छ । त्यसमा कृत्रिमताको लेस रहँदैन, झुसिल्किराबाट पुतली राम्रो र सुन्दर बनेजस्तै । त्यस्तै संघर्षबाट जन्मिएका हँसिला ओठ, आँखा र चाउरिएका अनुहार सुन्दर देखिन्छन्, प्राकृतिक देखिन्छन्, पवित्र देखिन्छन् । नपत्याए एकपटक नेल्सन मन्डेला, मदर टेरेसा, विवेकानन्द, फ्लोरेन्सका तस्बिरहरू नियाल्ने कि ?

ठिक गरेँ कि बेठिक, त्यो मलाई थाहा भएन । आज पनि ती आमाले मुसुक्क हाँस्दै, खुसी हुँदै सम्झिन्छिन् रे, ‘पहिलेका डाक्टर बाबुले मलाई एक खिल्ली चुरोट दिएका थे, ……. ।’ मैले किनेको त्यो पहिलो खिल्ली चुरोट नै उनले आफ्नो अन्तिम खिल्ली मानेर सदाका लागि परित्याग गरिदिएको भए म खुसी हुन्थेँ होला ।

उही
चुरोट दिने डाक्टर

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

यसपालि बहिनीसँग टीका लगाउने योजनामा छु

अत्यन्त संवेदनशील क्षेत्रमा काम गर्नुपर्ने भएकाले कुनै पनि डाक्टरको तिहार सामान्य मानिसजस्तो हुन सक्दैन । बाल्यकालमा जसरी तिहार मनाउने गरेको थिएँ, डाक्टरी पढ्न थालेपछि तथा डाक्टरी पेसा अँगालेपछि त्यसरी तिहार मनाउन पाएको अनुभव मसँग छैन ।
डाक्टर भएपश्चात् कहिलेकाहाँ घरायसी कामका कारण तथा धेरैजसो अस्पतालका कामकै कारण तिहार मनाउन पाएको छैन । यसमा मलाई कुनै दुःख पनि लागेको छैन । बिरामीको सेवा गर्नु नै डाक्टरको धर्म भएकाले डाक्टरले आफ्ना लागि भन्दा पनि बिरामीका लागि बाँच्नुपर्ने हुन्छ । डाक्टरका लागि बिरामीको उपचार गर्नु नै ठूलो धर्म हो ।

डाक्टरी पढ्न थालेपछि भने मैले न तिहारको मजा नै राम्रोसँग लिन पाएँ, न त परिवारसँगै धेरै समय बिताउन पाएँ । सानो वेलाको तिहार ज्यादै उत्साहजनक लाग्थ्यो । बिस्तारै ठूलो हुँदै जाँदा त्यो उत्साह हराउँदै जाँदोरहेछ । बाल्यकालमा मनाएको तिहारको यादले अहिले पनि मनमा भिन्नैकिसिमको उत्साह र तरंग उत्पन्न हुन्छ ।

सानोवेलामा प्रायः सधैँ नै तिहार मनाउने गरेको अनुभव मसँग छ । सानो छँदा परिवार तथा आफन्तसँग धेरै समय बिताएको अनुभव छ । तर, डाक्टरी पढ्न थालेपछि भने मैले न तिहारको मजा नै राम्रोसँग लिन पाएँ, न त परिवारसँगै धेरै समय बिताउन पाएँ । सानो वेलाको तिहार ज्यादै उत्साहजनक लाग्थ्यो । बिस्तारै ठूलो हुँदै जाँदा त्यो उत्साह हराउँदै जाँदोरहेछ । बाल्यकालमा मनाएको तिहारको यादले अहिले पनि मनमा भिन्नैकिसिमको उत्साह र तरंग उत्पन्न हुन्छ ।
डाक्टरी अध्ययन पूरा गरेर जब पेसामा आबद्ध भएँ, त्यसपछि त बाल्यकालको जस्तो तिहार मनाउन पाउने कुरै भएन । यसपालिको तिहारमा विशेषखाले कार्यक्रम भने खासै केही बनाएको छैन । अरू दिन अस्पतालमै रहे पनि यसपटक मैले बहिनीको हातबाट टीका लगाउने भएको छु । मेरा एक बहिनी र दुई दिदी हुनुहुन्छ । धेरै समय विदेशमै बिताएको भएर पनि होला, नेपालमा त्यति धेरै तिहार मनाएको अनुभव लिन पाएको छैन ।
समय मिलाउन सके तिहारमा नजिकै कतै घुम्न जाने योजना बनाएको छु । अहिले तिहार लागिसकेको भए पनि म भने इमर्जेन्सीमा बिरामीको हेरचाहमै खटिरहेको छु । चाडपर्वको समयमा पनि मेरो प्रायः समय पारिवारसितभन्दा पनि अस्पतालमै बितिरहेको हुन्छ ।

मनमोहन कार्डियोथोरासिस तथा भास्कुलर सेन्टर, महाराजगन्ज

प्रस्तुति :लक्ष्मी चौलागाईं

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

तिहारमा छुट्टी नपाउँदा धेरैपटक रोएकी छु

म त्रिवि शिक्षण अस्पतालको प्रसूति विभाग प्रमुख भएकाले यस विभागको जिम्मेवारी मेरै काँधमा छ । दसैँमा बिदा लिनेले तिहारमा नलिने गरी हामीले बिदा मिलाएका छौँ । जातीय विविधताअनुसार ड्युटी समय मिलाइएको छ । उदाहरणका लागि नेवार समुदायमा विशेषगरी साँझको समयमा पूजाआजा गरिने भएकाले त्यस समुदायका स्टाफलाई साँझको समयमा ड्युडी पारिएको छैन । तर, सबैलाई तिहारमा छुट्टी दिन भने सकिने कुरा भएन ।

गत वर्षको तिहारमा बिदा बसेकालाई बिदा दिन मैले सिफारिस गरेको छैन । दसैँ बिदा मिलाउँदा यसवर्ष विवाह भएका नर्सलाई प्राथमिकतामा राखी बिदा मिलाइदिएकी थिएँ । काठमाडौंमै तिहार मनाउनेहरू सबैले तालिकाअनुसार तिहार मनाउन पाऊन् भनेर त्यहीअनुसारको ड्युटी तालिका बनाइदिएकी छु । लक्ष्मीपूजाका लागि घरमा अरु नभएकाहरूका लागि पूजा गर्न मिल्ने गरी ड्युटी तालिका मिलाइदिएकी छु । उनीहरूका लागि साँझको साटो बिहानको ड्युटी पारिदिएकी छु ।

गत वर्षको तिहारमा बिदा बसेकालाई बिदा दिन मैले सिफारिस गरेको छैन । दसैँ बिदा मिलाउँदा यसवर्ष विवाह भएका नर्सलाई प्राथमिकतामा राखी बिदा मिलाइदिएकी थिएँ । काठमाडौंमै तिहार मनाउनेहरू सबैले तालिकाअनुसार तिहार मनाउन पाऊन् भनेर त्यहीअनुसारको ड्युटी तालिका बनाइदिएकी छु । लक्ष्मीपूजाका लागि घरमा अरु नभएकाहरूका लागि पूजा गर्न मिल्ने गरी ड्युटी तालिका मिलाइदिएकी छु । उनीहरूका लागि साँझको साटो बिहानको ड्युटी पारिदिएकी छु ।

मेरो आफ्नो कुरा गर्नुपर्दा तिहारको भाइटीकाको एक दिन मात्रै बिदामा बस्ने भएकी छु । सबैलाई आ–आफ्नो ड्युटी समयको ख्याल गरी परिवारसँग तिहार मनाएर चाडपर्वको आनन्द लिनुहोला भन्न चाहन्छु ।
विगतमा म जब जुनियर नर्सका रूपमा कार्यरत थिएँ, त्यतिवेला मैले कुनै वर्ष पनि न दसैँ मनाएँ, न त तिहार नै । मैले नर्सिङ पेसा आँगालेको सुरुवाती समयमा नर्सको संख्या ज्यादै कम थियो । त्यसैले त्यतिवेला नर्सका रूपमा काम गर्नु अहिलेजति सहज थिएन । मेरो घर उपत्यकाबाहिर भए पनि त्यतिवेला छुट्टी पाइएन । दसैँ–तिहारमा छुट्टी नपाएर म कतिपटक त रोएकी पनि छु । अन्य समयभन्दा चाडपर्वको समयमा परिवारको धेरै याद आउने रहेछ । खासमा म त्यतिवेला परिवार सम्झेरै रुन्थेँ ।

बिहान आउनेले ड्युटी सकेर भाइटीका लगाउने गर्छन् भने साँझको ड्युटीमा आउनेले भाइटीका सकेर ड्युटी गर्छन् ।

मैले यहाँ प्रसूति विभाग प्रमुख तथा नर्सिङ सुपरभाइजरका रूपमा काम गरेको ९ वर्ष भएको छ । यसपटकको तिहारमा प्रसूति विभागमा कार्यरत नर्समध्ये एकजनालाई मात्रै छुट्टी दिने निर्णय भएको छ । यस वार्डमा जम्मा १३ जना नर्स कार्यरत छन् । अन्य समयमा ३ सिफ्ट गरेर चलाइने यस वार्डमा दसैँ–तिहारमा ४ सिफ्ट गरेर चलाउने गरिन्छ । तिहारमा एकजनाबाहेक अरुले बिदा पाएको छैन । ड्युटी समयअनुसार तिहार मनाउनका लागि यस वार्डमा कार्यरत सबै नर्स तयार छन् । बिहान आउनेले ड्युटी सकेर भाइटीका लगाउने गर्छन् भने साँझको ड्युटीमा आउनेले भाइटीका सकेर ड्युटी गर्छन् ।

तिहारमा आफन्त बोलाएर, तास खेलेर, सेलरोटी पकाएर, मिठाइ बनाएर रमाइलो गर्ने योजना बनाएकी छु ।

म आफैँले भने तिहारमा आफन्त बोलाएर, तास खेलेर, सेलरोटी पकाएर, मिठाइ बनाएर रमाइलो गर्ने योजना बनाएकी छु । सामान्यतया आवश्यकताभन्दा बढी मात्रामा सेलरोटी खानु कसैलाई पनि राम्रो चाहिँ होइन । त्यसमा पनि विशेषप्रकारका रोग भएकाले चिल्लोपदार्थ खानुअघि एकदमै सचेत हुनु आवश्यक छ ।

प्रसूति विभाग प्रमुख, त्रिवि शिक्षण अस्पताल

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

आइसियूबाहिर ५ रुपैयाँ

केही मलिन अनुहारहरू एउटा आइसियूकक्षबाहिर प्रतीक्षामा छन्, आफन्तको प्रतीक्षामा, कहिले निको भएर पुनः भेट्न पाइन्छ भन्ने आशमा । वेला–वेला माइकिङबाट आवाज आउँछ, ‘फलानोको मान्छे सम्पर्क राख्नू !’ सबैजना सतर्क हुन्छन् । कान तिखा हुन्छन् केही क्षण । आफ्नो बिरामीको अपडेटका लागि बोलाएको हो कि भनेर । भित्र जटिल रोगसँग लडिरहेका छन् ती सबै मलिन व्यक्तिका जीवनका आत्मीय पात्रहरू । कोही मृत्युसँग लडिरहेका छन्, कोही सुधारको क्रममा । सबैका मनमा भय छ, स्वजनलाई फर्काएर लैजान पाइने होइन कि भनेर । आशा पनि छ, सघन उपचारको । सबै बिरामीका मुटुका गतिविधि मनिटरमा प्रकाशित हुन्छन् । ती मनिटरका कर्कस आवाज पनि सुनिन्छन् । ती कर्कस आवाज बेडमा सुतिरहेका बिरामीको आर्तनादजस्तो प्रतीत हुन्छन् वेला–वेला ।

त्यो पैसाको कुटुरोमा निरीहता झल्किन्छ, गरिबीको कथा भेटिन्छ । जीवनका भोगाइ अनुमान लगाउन सकिन्छ । पैसा नहुँदाको दारुण अवस्था देखिन्छ । सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा ‘देशको अवस्था’ बुझिन्छ । ती बुबाले पुराना ५ रुपैयाँका नोट गनिराखेकै समयमा तारे होटेलमा कति राष्ट्रको ढुकुटीबाट फजुल खर्च भएका होलान् । कतै बिटोका बिटो पैसा टेबुलमुनिबाट आदनप्रदान भइरहेको होला । कमिसन बाँडिँदै होला । अडिटका नाममा पर्सेन्ट छुट्याइँदै होला । पर्सेन्ट नछुट्टिए बेरुजु हुने गज्जबको चलन ! त्यसको भुक्तभोगी म ।

त्यही प्रतीक्षारत व्यक्तिका माझ एक अन्दाजी ६० वर्षका नमिलेको ढाकाटोपी, मैलो कमिज, रङ उडेको पाइन्ट र पुरानो कोट लगाएका वृद्ध छन् । चाउरी परेको अनुहारमा खोप्ल्टा परेका गाला छन् । दुब्लो ज्यानमा हातखुट्टाका नसा गज्जबसँग देखिन्छन् । इस्टकोट पनि लगाएका छन्, धेरै पुरानो हुनुपर्छ, दुई ठाउँ टालेको । गोल्डस्टारको जीर्ण जुत्ताले अगाडि भागमा मुख खोलेजस्तो देखिन्छ । हाँसेको हो कि रोएको, पत्तै नपाइने ।

ती बुबाको अनुहार मलिन छ, सबैभन्दा निराश । यत्रो अस्पतालमा के–कता भनेर थाहा पाउँदैनन् । एउटै काम फत्ते गर्न धेरै समय बिताउँछन् । धेरै टाढाबाट आफ्नी छोरी बिरामी भएर ल्याएका छन् । छोरीलाई एक्कासि खुट्टा र हात चलाउन गाह्रो भएको थियो । कमजोरी भएको थियो र बिस्तारै बढ्दै गएर घाँटी उठाउन पनि नसक्ने भएकी छिन् । श्वास फेर्नै कठिनाइ हुँदै थियो । रोगको प्रकृतिले गर्दा एउटा महँगो औषधि चलाउनुपर्ने भएको छ ।

‘बुबा ! छोरीको अवस्थाले गर्दा एउटा औषधि चलाउनुपर्ने देखिन्छ । अलि महँगो पर्छ । जतिसक्दो छिटो चलाउन सके ज्यान बचाउन सकिन्छ । के गर्ने बुबा, आशा त्यही ओक्तोमा छ । ………’ म मन गह्रौँ बनाउँदै भन्छु । उनको अवस्था हेरेर त्यो उपाय होला भन्ने कुरामा सन्देह छ मेरो मनमा । मिल्नेसम्म अस्पतालबाट छुट मिलाइसकिएको थियो । बाँकी मेरो हातमा केही थिएन । सबै कुरा भनेर म भित्र जान्छु ।

केही समयमा खाजा खानुपर्ला भनेर निस्किन्छु । आइसियूबाहिर तिनै बुबा एउटा कुनामा बसेका रहेछन् । उनी गन्दै थिए, आफ्नो भित्री खल्तीबाट कुटुरो निकाली । त्यो कुटुरोको सहारामा उनी आएका थिए काठमाडौंसम्म । म एक क्षण अडिन्छु । ५ रुपैयाँको नोट गन्दै छन् । त्यो सानो मुठो पैसामा ५ रुपैयाँका नोट धेरै छन् । त्यो दृश्य देखेर मेरा मनमा प्रश्नहरूको ट्राफिक जाम हुन्छ । हजारौँ खर्च हुने आइसियूबाहिर त्यो सानो कुटुरो पैसाको के दम ! भर्खर भुड्की फोरेर निकालेजस्तो लाग्ने । राष्ट्रबैंकको भुड्की भए केही हुन्थ्यो होला ।

त्यो पैसाको कुटुरोमा निरीहता झल्किन्छ, गरिबीको कथा भेटिन्छ । जीवनका भोगाइ अनुमान लगाउन सकिन्छ । पैसा नहुँदाको दारुण अवस्था देखिन्छ । सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा ‘देशको अवस्था’ बुझिन्छ । ती बुबाले पुराना ५ रुपैयाँका नोट गनिराखेकै समयमा तारे होटेलमा कति राष्ट्रको ढुकुटीबाट फजुल खर्च भएका होलान् । कतै बिटोका बिटो पैसा टेबुलमुनिबाट आदनप्रदान भइरहेको होला । कमिसन बाँडिँदै होला । अडिटका नाममा पर्सेन्ट छुट्याइँदै होला । पर्सेन्ट नछुट्टिए बेरुजु हुने गज्जबको चलन ! त्यसको भुक्तभोगी म ।

बिरामीका आफन्तको आफ्नै कथा छ । अचकल्टो निद्रा उनीहरूको पनि हुन्छ । घरजस्तो चयन त के नै होला र ! उनीहरू पनि ड्युटीमै छन् । ड्युटी चलेकै छ सबैको । यस्तो प्रतीत हुन्छ, हस्पिटल भनेको ड्युटीको घर, नामकरण पनि ड्युटीघर गर्नुपर्ला ।

स्वास्थ्य सेवामा ब्रह्मलुट भनेर कथा बनाउन सजिलो छ । ती बुबाको अवस्थालाई समाचार बनाउन सजिलो छ । उपचारलाई सहज बनाउन कहाँबाट पहल हुनुपर्ने हो, मैले बुझेको छैन । अहिलेको अवस्था हेर्दा स्वास्थ्य क्षेत्रलाई सकेसम्म पेलेर लगे सहज हुनेजस्तो देखिन्छ, सबैको बुझाइमा । कानुनले पेलेर स्वास्थ्यमा कार्यरत सबैलाई वकिल भएर काम गर्ने वातावरण बन्दै छ । कहाँ, के गर्दा कानुनबाट बाँचिन्छ भन्ने ध्याउन्न । प्रेरणाभन्दा दिक्दारीपन बढी ।

हरेक बेडमा तन्ना फेरिन्छन् । दिसा–पिसाब व्यवस्थापन गरिन्छ । बिरामीका कपडा फेरिन्छन् । शरीर सफा गरिन्छ पुछेर । कपाल कोरिन्छ । हरेक समयमा कोही न कोहीका आँखा मनिटरमा परिरहन्छन्, कतै सीधा धर्को देखाउने त होइन भनेर । जानेबुझेसम्म औषधि मिलाइन्छ । सबैको व्यस्तता छ, कोही खाली बसेको देखिन्न । आ–आफ्ना काममा सबै व्यस्त । कोही न कोही सदा खटिएकै छ । त्यसैले त यो चलेको छ । तर पनि अझै पेल्नुपर्छ यी डाक्टरजतिलाई !

सबैका आफ्नै समस्या, आफ्नै कर्तव्य, आफ्नै कथा । प्रत्येक व्यक्ति एउटा सिंगो उपन्यास । तर, त्यो ५ रुपैयाँ नोटको कथाव्यथा कसले बुझ्ने ? के राष्ट्रले निःशुल्क उपचार गराउने क्षमता राख्छ त ? हरेक कुरामा शुल्क अवश्य लाग्छ, निःशुल्क भन्ने हुँदैन, एउटा खाडल पुर्न अर्को खाडल बनेजस्तै हो ।

बिरामीका आफन्तको आफ्नै कथा छ । अचकल्टो निद्रा उनीहरूको पनि हुन्छ । घरजस्तो चयन त के नै होला र ! उनीहरू पनि ड्युटीमै छन् । ड्युटी चलेकै छ सबैको । यस्तो प्रतीत हुन्छ, हस्पिटल भनेको ड्युटीको घर, नामकरण पनि ड्युटीघर गर्नुपर्ला ।

सबैका आफ्नै समस्या, आफ्नै कर्तव्य, आफ्नै कथा । प्रत्येक व्यक्ति एउटा सिंगो उपन्यास । तर, त्यो ५ रुपैयाँ नोटको कथाव्यथा कसले बुझ्ने ? के राष्ट्रले निःशुल्क उपचार गराउने क्षमता राख्छ त ? हरेक कुरामा शुल्क अवश्य लाग्छ, निःशुल्क भन्ने हुँदैन, एउटा खाडल पुर्न अर्को खाडल बनेजस्तै हो । त्यही पनि निःशुल्क शब्दको लोकप्रियता कहिल्यै छाड्ने भएन नेतागणले, व्यवस्थापनको मात्र खाँचो हो । सिफारिस भएपछि सबैलाई ‘विपन्नको’ सुविधा हुने देश हो । रोग लागेपछि सिफारिस भइहाल्यो । डाक्टरलाई मात्र पेलेर त्यो ५ रुपैयाँको कथाको समाधान हुँदैन । त्यस्ता कथा हामी दिनहुँ देख्छौँ, भोग्छौँ । तर, ती विवशताका कथाहरू धेरै यतै ओझेल भएर जान्छन् ।

पावरमा भएकालाई लोकप्रियताका लागि स्टन्ट गरे भोटको खेती भयो नै, हेर्दा, सुन्दा आकर्षक बाली । तर, बिउ भने मक्किएको । राम्रो बलियो सिस्टमको बिउ रोप्ने कि सपना बाँडेरै, डाक्टरलाई कुण्ठित पारेरै स्वास्थ्य सेवा चलाउने ? जिम्मा सबै पावरमा भएका मान्यजनहरूलाई । आफूलाई त फेरि अर्को ५ रुपैयाँको कथा हेर्नु नै छ, हरेक दिन ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

श्रीमानको मायाले मात्र बाँचेकी हुँ

म गंगालाल अस्पतालमा नियमित मुटु परीक्षण गराइरहेकी छु । आजभन्दा १ वर्ष अगाडि भाइलाई अस्ट्रेलिया उडाउन काठमाडौं आएका वेला अचानक टाउको दुखेर वीर अस्पतालमा भर्ना भएकी थिएँ । त्यो टाउकोको दुखाइ मेरा लागि निकै भारी साबित भयो । अचानक सुरु भएको अस्पतालयात्रा आजसम्म पनि जारी छ ।

टाउको दुख्नेबित्तिकै वीर अस्पतालमा भर्ना भएको थिएँ । त्यहाँ उपचार गराउनेक्रममा मेरो मुटुमा समस्या भएको पत्ता लाग्यो र मलाई गंगालाल अस्पताल रेफर गरियो । त्यसपछि निरन्तर गंगालालमै चेकजाँच गराइरहेकी छु । सम्पूर्ण परीक्षण गरिसकेपछि मेरो मुटुुको भल्भमा खराबी रहेको पत्ता लाग्यो । मेरो मुटाका दुईवटा भल्भ फेरिइसकेको छ । अहिले गाउँमै कृषि पेसामा संलग्न छु ।

मलाई डाक्टरले २ वर्षभन्दा बढी नबाँच्ने पनि भनेका थिए । आज म महिना–महिनामा नियमित चेकअपका लागि आउँदा डक्टर र नर्सहरू खुसी हुँदै बधाई दिन आउँछन्

म त्यतिवेला वीर अस्पतालमा २० दिन र गंगालालमा १२ दिन बसेँ । त्यो बसाइ मेरा लागि पूरा जीवन बिताउनभन्दा कठिन थियो । अहिले पनि म निरन्तर चेकअपका लागि अस्पताल आइरहन्छु । मेरो त्यति लामो अस्पताल बसाइ र त्यसपछिको नियमित चेकजाँचका क्रममा डाक्टर, नर्सले मलाई सधैँ माया र सहयोग गरे । मैले अस्पताल बस्दा पूरै पारिवारिक वातावरण पाएँ । मलाई गंगालाल अस्पताल आउँदा आफ्नै घरमा दिदीबहिनीहरूसँग बसेजस्तै लाग्छ । अस्पतालबाट डिस्चार्ज भएर घर जाने वेला रोएको थिएँ । त्यतिवेला मलाई आफन्तसित टाढिँदाको अनुभूति भएको थियो ।

म अस्पताल भर्ना हुँदा मेरा आफन्त अब नबाँच्ने भयो भनेर दिनहुँ रुँदै आउँथे । मलाई डाक्टरले २ वर्षभन्दा बढी नबाँच्ने पनि भनेका थिए । आज म महिना–महिनामा नियमित चेकअपका लागि आउँदा डक्टर र नर्सहरू खुसी हुँदै बधाई दिन आउँछन् । मेरा ३ वटी नानीहरू छन् । मेरो भगवान्जस्तो श्रीमान् हुनुहुन्छ । उहाँ नभएको भए मैले आजको दिन देख्न पाउनेथिइन होला जस्तो लाग्छ । मेरो उपचार गर्दा डेढ लाख खर्च भएको छ । जीवनमा खर्चभन्दा पनि ठूलो माया रहेछ । मेरा लागि श्रीमान् श्वास हुनुहुन्छ । श्वास फेर्न नपाउँदा एकछिन पनि बाँच्न नसकिएजस्तै सायद म श्रीमान् नभए पनि बाँच्न सक्दिन जस्तो लाग्छ ।

मान्छेलाई कतिखेर के हुन्छ, केही थाहा नहुने रहेछ । म भाइलाई विदेश उडाउन आएको, एकैपटक ४० दिनपछि पो घर पुगेँ । जीवन अनिश्चित रहेछ । आज पनि घरीघरी यही घटना सम्झेर नियमित उपचारका लागि आइरहन्छु । जे होस् बाँचेँ, सम्झँदा त खुसी लाग्छ, कहिलेकाहीँ भने रुन पनि मन लाग्छ । अस्पतालको बेडमा बस्दा कति समय त रोएरै बिताएँ । बच्चाहरूलाई सम्झिरहन्थेँ, उनीहरूकै सम्झना र मायाले बाँचेँ जस्तो लाग्छ । परिवारको माया नै ठूलो रहेछ, यसैले रोगसित लड्न आत्मबल दिँदोरहेछ । त्यमाथि पनि मेरा लागि श्रीमान् वरदान साबित हुनुभएको छ । हामीले मागीविवाह गरेको भए पनि मलाई धेरै माया गर्नुहुन्छ । आज लाग्छ, परिवारको माया नै मेरो जीवनको आधार हो ।

(सिद्धलेक, धादिङकी ३८ वर्षीया रेग्मीसँग अतिन आचार्यले गरेको कुराकानी)

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

दुइटा बम बोकेकी केटी– भाग १

साँझ परिसकेको थियो, प्युठान अस्पतालको ओपिडी, अप्रेसन सकेर प्राइभेट क्लिनिकमा केही बिरामी हेर्न झरेको थिएँ । बिरामी सकेर माथि उक्लिन लाग्दा प्राइभेट क्लिनिकका सञ्चालक बद्री दाइले भन्नुभयो, ‘डाक्साब, तपाईंलाई नै देखाउनुपर्ने एउटा केस छ ।’
छेउमा हेरेँ, एउटी अधबैँसे महिला, दुइटी छोरी, एउटी ९–१० वर्षकी, अर्की झन् सानी, लिएर भुइँमा टुक्रुक्क बसिरहेकी रहिछिन् । मैले ‘हवस्, हेर्छु’ भनेर भित्र ओपिडीमा बोलाएँ । हातमा पुराना रिपोर्ट रहेछन्, मागेर हेर्न थालेँ । बच्चीको नाम तारा मगर रहेछ । एक्स रे हेरेँ, देब्रेतिरको फोक्सोमा सेतो ठूलो धब्बा देखियो । म झसंग भएँ, मनमा के हो यो भन्ने भयो । आमालाई सोधेँ– के भ’को हो ?

‘खोक्दा रगत आउँछ ।’ उनको जवाफ सुन्दै अरू रिपोर्ट हेर्न थालेँ । पहिलेका भिडियो एक्स रेका रिपोर्ट, दुई–तीन अस्पतालमा जाँचेका रिपोर्ट पनि रहेछन् । भिडियो एक्स रेमा पल्मोनरी र हेपाटिक हाइडाटिड सिस्ट भनेको रहेछ, अर्थात्, एकखाले फित्तेकिरा (Echinococcus granulosus)को लार्भाको संक्रमणले बनाएको पानीको डल्लो १० वर्षे नानीको फोक्सो र कलेजोमा रहेछ । सिटी स्क्यान गरेर अप्रेसन गर्ने सल्लाह दिएको पनि १–२ वर्ष भइसकेको रहेछ । पैसा नभएर विकल्पका रूपमा ‘अल्बेन्डाजोल’ औषधि खाँदै फलोअपमा गएका रहेछन्, तर बुटवल जाने पैसा पनि नभएपछि जचाउन छोडिदिएका रहेछन् । यत्ति थाहा पाएपछि मलाई पुगिहाल्यो ।
झमक्क साँझ परिसकेको थियो ।
‘खाना खानुभो त ?’
‘छैन ।’
‘ल ठिक छ, अब माथि सरकारी अस्पताल हिँड्नुस्, खाना खाने, बस्ने, जाँच्ने, औषधोपचारको सबै व्यवस्था म गराइदिन्छु ।’
बद्री दाइलाई यो बिरामीको टिकटको पैसा नलिन भनेर म ती ३ जना आमाछोरीलाई लिएर प्युठान जिल्ला अस्पतालको भर्याङ चढेँ ।
अस्पतालको भान्सा पनि बन्द हुन लागिसकेको थियो । दीपा बहिनीले भर्ना भएका सबै बिरामीलाई खाना खुवाएर हिँड्न लागिसकेकी थिइन् । मैले उनलाई ‘यी आमाछोरी भर्ना हुने बिरामी हुन्, खाना बाँकी छ भने एकछिन बसेर खुवाइदेऊ है’ भनेर आफू पनि खाना खान गएँ ।

उनकी आमा ठूलो झोला बोकेर दुई छोरीलाई अगाडि लगाएर आउँदै थिइन् । सहरबाट ठूलो उपचार गरेर मृत्युको मुखबाट बचेर आफ्नै मान्छे घर फर्किएझैँ खुसी लागिरहेको थियो । नजिकैबाट बद्री दाइले ‘डाक्साबले यी नानीका लागि धेरै गर्नुभयो’ भन्दै गर्दा अनायासै आँखा रसाए । उनको फोक्सोको बम डिस्पोज गरिएको थियो, कलेजोको बम अझै बाँकी थियो ।

खानापछि भर्ना गरेर ‘अति गरिब’ शीर्षकमा निःशुल्कमा एक्स रे, रगतको जाँच गरियो । आफैँले भिडियो एक्स रे गर्न थालेँ । कलेजोमा बडेमानको पानीको डल्लो, फोक्सोमा त्यस्तैखालको अर्को डल्लो देखियो । मलाई यी नानी जिउमा दुईवटा बम लिएर हिँडेझैँ लाग्न थाल्यो । ‘हाइडाटिड सिस्ट’को डल्लोभित्र झोल पदार्थ हुन्छ, जुन फुटेर वा चुहिएर रगतमा वा शरीरको भित्री भागमा सम्पर्कमा आए डरलाग्दो एलर्जिक रियाक्सन भएर ज्यानै जान सक्छ । तारा त्यस्ता बडेमानका दुईवटा डल्ला लिएर बाँचिरहेकी रहिछन् ।
अब उनको उपचार अघि बढाउनुपर्याे।
उपचारका लागि छातीदेखि पेटसम्मको सिटी स्क्यान नगरी त हुँदै भएन । नजिकको सिटी स्क्यान सुविधा भएको ठाउँ भनेको बुटवल । खर्चको व्यवस्था विभिन्न दाताहरूको सहयोगबाट चलेको ‘विपन्न बिरामी सहयोग कोष’बाट गर्न सकिन्थ्यो, तर लिएर को जाने भन्ने भयो । आमाछोरी मात्रै जाँदा हराउलान् भन्ने भयो, अझ उनीहरूसँग मोबाइल फोन पनि थिएन । सानो चिर्कटोमा गाउँका सहयोगी दुईजना स्थानीयको नम्बर बोकेर ल्याएका रहेछन् । मैले आफैँले फोन लगाएर कुरा गरेँ, बल्ल–बल्ल एकजना बुटवलसम्म सँगै जान तयार भए । अब सिटी स्क्यानका लागि आम्दा, बुटवलका बालरोग विशेषज्ञ, मेरा सिनियर दाइ, डा. सन्तोष पोख्रेललाई फोन लगाएँ । ‘यस्तो–यस्तो केस छ, सिटी स्क्यान गर्नुपर्ने, के–कति लाग्छ, डिस्काउन्टमा गर्न सकिन्छ कि, अलिअलि सहयोग दिएर पठाउँछु ।’

‘सिइसिटी गर्दा दिइने औषधि ‘कन्ट्रास्ट’चाहिँ किन्नुपर्छ, अरूको चाहिँ म मिलाउन भन्छु । अनि रिपोर्ट हेरेर अरू के गर्ने पनि सल्लाह गरौँला ।’
केही रकम दिएर तारा आफ्नी आमा र बहिनीसँग एउटा सहयोगी भाइको साथ लागेर बुटवल हिँडिन् ।
सिटी स्क्यान भयो । फोक्सोको हाइडाटिड सिस्ट फुटिसकेको रहेछ, कलेजोको सिस्ट ठिकै रहेछ । अब डा. सन्तोषको सल्लाहमा बुटवलमा रहनुभएका सर्जन डा. शरद पोख्रेलकोमा देखाउन जाने कुरा भयो । ‘केस कम्प्लिकेटेड हो, बेहोस बनाउन एनेस्थेसियाको समस्या हुन्छ, एकातिरको फोक्सोतिर मात्र सास दिनुपर्ने हुन्छ, अप्ठ्यारो छ’ भन्ने कुरा भयो । यता प्युठानमा बसेर म र डा. दीक्षाले उसलाई काठमाडौं, मनमोहन सिटिभिएस पुर्याउने निर्णय गर्यौं र उनीहरूलाई प्युठान फिर्ता बोलायौँ ।

पहुँच भएका र पैसा हुनेका लागि काठमाडौं सहज हो, दुवै नहुनेका लागि सगरमाथा चढेजत्तिकै हो । गाउँका कुना–कुनाका बिरामीका लागि जिल्ला अस्पताल नै अन्तिम विकल्प हुन्छ, सहर पुग्ने त तिनले सोचेकै हुँदैनन्, न सपनामा नै देखेका हुन्छन् । ती हजार–पन्ध्र सय लिएर उपचार गराउन आउँछन्, विचरा तिनलाई के थाहा– तिनको रोग कति ठूलो छ, औषधोपचार कति महँगो छ भनेर । भारततिर काम गर्ने आफन्त छन् भने चाहिँ बरु लखनउका अस्पताल धाउन सजिलो मान्ने रैछन् ।

काठमाडौं त पठाउने, कसरी पठाउने ? कोसँग पठाउने ? काठमाडौं जाने भन्नेबित्तिकै उनकी आमा आत्तिसकेकी थिइन् । ‘कोइ छैन, कसरी जाने ? खर्च धेरै लाग्ला, बोल्न जान्दिनँ, कता जाने ? हराउने होला ’ के–के हो के–के, डरले छोपिसकेथ्यो ।
मैले सम्झाउँदै भनेँ, ‘तपाईंलाई जसरी बुटवल पठायौँ, त्यसरी नै काठमाडौं पठाउँछौँ, पैसा दिएर पठाउछौँ, यताबाट बस चढ्ने, उता ओर्लिनेबित्तिकै तपाईंलाई लिन मान्छे आउँछ, सँगै लगेर अस्पतालमा भर्ना गरिदिन्छ, उपचारको व्यवस्था मिलाइदिन्छ, खर्च सकिन लाग्यो भने फेरि पठाइदिन्छु, केही चिन्ता लिनुपर्दैन ।’
डा. दीक्षाले सल्लाह दिइन्, ‘बरु एउटा सिम्पलखाले फोन पनि दिएर पठाउनुपर्छ होला, कुरा गर्न सजिलो हुन्छ ।’
‘ओके !’
हजार–पन्ध्र सयको फोन खोज्न बजार झर्यौँ, किनेर ल्याइयो । सिम पनि झिकियो । तर, आमाछोरी दुवैलाई फोन चलाउन नआउने । छोरीलाई फोन चलाउन सिकायौँ, उसैलाई फोन चलाउन दियौँ, आमालाई घर पठाएर काठमाडौं जाने व्यवस्था मिलाई बिजुवार आउन भन्यौँ । यता छोरीलाई अस्पतालको बेडमै बस्ने व्यवस्था मिलाएर राख्यौँ, उनी नयाँ पाएको मोबाइल फोन सिक्नमा व्यस्त भइन् ।

काठमाडौंमा मनमोहन कार्डियोथोरासिक सेन्टरका कार्डियोथोरासिक सर्जन डा. रञ्जन सापकाेटासँग ताराको विषयमा कुरा भयो । यस्तो केस, यसरी सहयोग गरेर पठाउन लागेका छौँ, सकेसम्म निःशुल्क बेडमा व्यवस्था मिलाइदिनुहोला भनेर अनुरोध गरियो । धेरै पोजिटिभ रेस्पोन्स पाइयो ।
अब काठमाडौंको कलंकीमा उनीहरूलाई बसबाट उत्रनेबित्तिकै रिसिभ गरेर मनमोहन सिटिभिएस, महाराजगन्ज लगिदिने मान्छे खोज्नुपर्यो ।
को होला त त्यस्तो मान्छे ?
युवराज ढकाल ।
उहाँ मसँग फेसबुकमा साथी हुनुहुन्थ्यो, मेरो कामदेखि प्रभावित भएर मसँग यस्तैखाले समाजसेवा गर्ने इच्छा व्यक्त गरिराख्नुहुन्थ्यो । उहाँलाई फोन गरेँ, खुला हृदयले स्वागत गर्नुभयो । ‘हुन्छ, म सक्दो सहयोग गर्छु, मलाई यस्तो काममा सहभागी हुने मौका दिनुभएकोमा सरलाई धन्यवाद !’

भोलिपल्ट बिहान तारा आफ्नी आमा र बहिनीसँग कलंकी पुगिन्, त्यहाँबाट हाम्रो गन्तव्य अस्पताल पनि पुगिन् । मलाई भने यता धर्तीबाट रकेट उडाएर अन्तरीक्ष हुँदै चन्द्रमामा ठ्याक्क ल्यान्डिङ गरेझैँ फिल भइरहेको थियो, त्यत्तिकै खुसी मिलिरहेको थियो ।

म आफूचाहिँ धन्य भएँ । समाजमा यस्ता सहयोगी मनहरू धेरै हुन्छन्, मात्र तिनलाई सही समय र माध्यमको खाँचो हुन्छ । कतिले खुला मनले रकम दिएर सहयोग गर्छन्, कतिले आफ्नो समय दिएर सहयोग गर्छन् । दुवै उत्तिकै महान् हुन्छन् ।
काठमाडौं पठाउनुअघि उनकी आमालाई थप काउन्सेलिङ गर्नुपर्यो । किन पठाउन लागेको हो, त्यहाँ गएर के–के उपचार हुन्छ, के–के समस्या हुन सक्छ, सहयोग गर्ने को–को हुन्छन्, आदि–इत्यादि । त्यहाँ गएर अप्रेसन गर्नुपर्छ भन्दा ‘अप्रेसन गरेपछि राम्रो त हुन्छ नि !, ज्यान तलमाथि त हुन्न नि ?’ भनेर सोध्नुहुन्थ्यो । धेरै समय लगाएर म र डा. दीक्षा भएर आमालाई सम्झाउनुपर्यो । ‘म मेरी आफ्नै बहिनी भएको भए पनि यही तरिकाले त्यही ठाउँमा लगेर अप्रेसन गराउँथेँ, उपचार गरे निको हुन सक्छ, नगरे त निको हुँदैहुँदैन, नआत्तिनुस्, हामी सक्दो सहयोग गर्छौं’ भनेर धेरै सम्झाएपछि बल्ल जान तयार हुनुभयो । सुरुसुरुमा ‘डाक्टरसाब’ भन्ने उहाँ मलाई अब ‘भाइ’ भन्न थाल्नुभएको थियो ।

उनीहरूले प्युठानको जुम्री बसपार्कबाट काठमाडौंका लागि नाइट बस समाते । बाटोबाट पनि फोन गरिरहन्थे । भोलिपल्ट बिहान तारा आफ्नी आमा र बहिनीसँग कलंकी पुगिन्, त्यहाँबाट हाम्रो गन्तव्य अस्पताल पनि पुगिन् । मलाई भने यता धर्तीबाट रकेट उडाएर अन्तरीक्ष हुँदै चन्द्रमामा ठ्याक्क ल्यान्डिङ गरेझैँ फिल भइरहेको थियो, त्यत्तिकै खुसी मिलिरहेको थियो ।
अस्पतालको बसाइ, त्यसमा पनि नयाँ ठाउँको, देशकै ठूलो अस्पताल, गाउँका बिरामीलाई गाह्रै हुन्छ । सुरुमा इमर्जेन्सीमा राखियो, मैले सबै कुरा लेखेर, ‘डा. रञ्जनसँग कुरा भएको’ भनेर समेत लेखेर आफ्नो नाम र फोन नम्बरसहित रेफर लेटर दिएर पठाएको थिएँ । डा. रञ्जनसँग फोनमा पनि कुरा गरेँ, अब निःशुल्क बेडमा भर्ना हुने भयो । युवराजजीले सक्दो सहयोग गर्नुभयो । त्यहाँ पनि थप जाँचहरू भए, सिटी स्क्यान भए, रिपोर्टबारे फोनमा कुराकानी भइरहेको थियो । औषधोपचार र खानामा पैसा सकिँदै थियो । ताराकी आमासँग र तारासँग पनि फोनमा कुरा भइरहन्थ्यो । पैसा सकिन लागेकाले बीचमा फेरि केही रकम आइएमई गरेर पठाइदिएँ ।

अप्रेसन गर्ने दिन पनि आयो ।
युवराजजी आफ्नो कामबाट सक्दो समय निकालेर अस्पताल गइरहनुभएको थियो । अप्रेसनको दिन पनि आफ्नै मान्छेलाई सम्झाएजस्तो गरी सम्झाउनुपर्यो, निको हुन्छ, सक्दो राम्रो गर्नुहुन्छ भनेर बुझाउनुपर्यो । अप्रेसन टिएटरमा छिर्नेवेला तारा खूब रोइन् रे, पछि उसैले सुनाएकी थिई । उसको छाती चिरेर देब्रे फोक्सोमा रहेको हाइडाटिड सिस्ट निकालिएको थियो । अप्रेसनपछि केही दिन अस्पतालमा बसेर आइसियू, अनि वार्ड बसेर डिस्चार्ज भइन् ।

प्युठान फर्कनेवेला पनि उनको अप्रेसनको घाउको दुखाइका कारणले बस चढ्न लागेको पनि नसकेर आउने मिति पछि सार्नुपर्यो । अनि केही दिन उनीहरू काठमाडौंमा भएका टाढाका आफन्तकोमा बसे । अन्ततः एकदिन उनीहरू प्युठान फर्के । उनीहरू आइपुग्दा म क्लिनिकबाहिर उभिरहेको थिएँ । उनकी आमा ठूलो झोला बोकेर दुई छोरीलाई अगाडि लगाएर आउँदै थिइन् । सहरबाट ठूलो उपचार गरेर मृत्युको मुखबाट बचेर आफ्नै मान्छे घर फर्किएझैँ खुसी लागिरहेको थियो । नजिकैबाट बद्री दाइले ‘डाक्साबले यी नानीका लागि धेरै गर्नुभयो’ भन्दै गर्दा अनायासै आँखा रसाए । उनको फोक्सोको बम डिस्पोज गरिएको थियो, कलेजोको बम अझै बाँकी थियो । त्यो अर्को बमबारे सोच्दै हामी सँगै चिया खान पाण्डे होटेलतिर लाग्यौँ ।
क्रमशः…

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

‘मदनबहादुर’ बन्दा उहाँलाई निकै गाह्रो भइरहेको थियो

मदनकृष्ण श्रेष्ठ सम्मानित राष्ट्रिय कलाकार हुनुहुन्छ । उमेरका हिसाबले उहाँ आफ्नो कलामार्फत अझै धेरै वर्ष योगदान गर्न सक्नुहुन्थ्यो । तर, उहाँ लामो समयदेखि पार्किन्सन्स रोगबाट पीडित हुनुहुन्थ्यो । मेरो अनुभवमा ०५९ तिरै उहाँमा समस्या सुरु भएको हुनुपर्छ ।

सुरुमा उहाँलाई लेख्न, हिँड्न गाह्रो भयो । सबैभन्दा बढी स्टेजमा पर्फर्मेन्स गर्न ग्राहो भएको थियो । एकपटक मलाई स्टेज पर्फर्मेन्स हेर्न बोलाउनुभएको थियो । ‘हरिबहादुर मदनबहादुर’ नामक सो कार्यक्रममा उहाँ मदनबहादुरको भूमिकामा हुनुहुन्थ्यो ।

त्यतिवेला उहाँलाई धेरै गाह्रो भइसकेको रहेछ । निकै पछाडि मात्रै डाइलग बोल्ने, मैले रोगले अप्ठ्यारो पारिसकेको थाहा पाएँ । अब शल्यक्रिया गर्नुपर्छ भन्ने भयो । हामी न्युरो अस्पतालमा पार्किन्सन्सको यो समस्याको शल्यक्रिया सुरु गर्ने तयारीमा थियौँ । पहिलो केस उहाँबाट ग¥यौँ । त्यो पहिलोपटक गरिएको शल्यक्रियाको कुरो भयो । हामीले यसबीचमा यो अस्पतालमा यही प्रकृतिका १३ वटा शल्यक्रिया गरिसकेका छौँ ।

उहाँमा भने यो दोस्रोपटक हो । पहिलोपटक हालिएकै डिभाइसमा दोस्रोपटक नयाँ तार जोडेर शल्यक्रिया गरिएको हो । यो रोगमा मस्तिष्कको समस्या देखिएको विपरीत भागमा शल्यक्रिया गर्नुपर्ने हुन्छ ।
यो शल्यक्रियामा तार हालेर त्यसको ब्याट्री छातीको छालामुनि राखिन्छ । यो मस्तिष्कको पेसमेकर हो, अर्थात् मस्तिष्कलाई बिजुलीको सहायताले चार्ज गरेर चलाइदिने हो । जसलाई चिकित्सकीय भाषामा ‘डिप ब्रेन स्टिमुलेसन’ डिबिएस भनिन्छ । यो शल्यक्रिया नेपालको सन्दर्भमा महँगो छ । पेसमेकर डिभाइसको मात्रै १७ लाख पर्छ ।

पार्किन्सन्स उमेरको कारणले मात्रै हुने होइन । कतिपय अवस्थामा युवावस्थामै वा ४० वर्षअगाडि नै पनि यो रोग लाग्न सक्छ । वृद्धावस्थामा सबैलाई हुन्छ भन्ने पनि होइन, तर हुने सम्भावना बढी हुन्छ ।
उहाँ पनि कम उमेरमा नै यसको सिकार हुनभयो । शल्यक्रियापश्चात् उहाँ आजै डिस्चार्ज हुनुभएको छ । उहाँ निकै खुसी र उत्साहित पनि हुनुभएको छ । केही दिनमै रेकर्डिङमा जान्छु भन्नुभएको छ ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

त्रासमा बाँचेर जीवनमा केही गर्न नसकिँदोरहेछ ।

पहिले दाजुको घरमा बसेर झापाको बिएमसी अस्पतालमा उपचार गराइरहेको थिएँ । पछि छोरीले थप उपचारका लागि काठमाडौं बोलाइन् । अहिले एक महिनादेखि त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा ब्रेन ट्युमरको उपचार गराइरहेको छु ।
सामान्य परिवारको किसान हुँ, ५२ वर्षको भएँ । जीवनमा देश र विदेशमा पनि धेरै संघर्ष गरेँ, अहिले यो उमेरमा असाध्य रोगसँग कुस्ती गरिरहेको छु ।
मजस्तो सामान्य मानिसका ६ लाख उपचार खर्च हुनु सामान्य कुरा होइन । २०६८ सालमा मेरो बायाँ किड्नी फालेको, अहिले ६ वर्षपछि ब्रेनमा मासु पलाएको छ । मेरो जीवन रोगैरोगले भरिएझैँ लाग्छ ।

मलाई अब जीवनमा धेरै गर्न मन छैन र सायद सक्दिन पनि । मेरा रहरहरु अब मरिसकेका छन्, मात्र एक मुठ्ठी श्वास बाँकी छ । पहिले विदेश भनेको सुखको महासागरझैँ लाग्थ्यो । आज लाग्छ, मेरो रोगको कारण विदेश हो ।

मलाई रोग सुरु हुनुको कारण वैदेशिक रोजगारी हो । विदेशमा हँुदा नै रोगको लक्षण देखापरेको थियो । मैले त्यसवेला उपचारका क्रममा मासु मात्र फाल्ने हो भने मात्र उपचार गर्छु भनेको थिएँ । किनभने, म मेरो किड्नी फाल्ने इच्छा थिएन । पछि शिक्षण अस्पतालमा आएर किड्नी फालेको थिएँ । कुनै दिन उपचारकै क्रममा म मेरो जीवन फाल्छु जस्तो लाग्छ । साउदीमा साढे ६ वर्ष बसेँ । पैसा पनि कमाएँ । तर, अहिले सम्झँदा लाग्छ, त्यतिवेला पैसा कमाएको होइन, जीवन फालेको रहेछु । जब किड्नी फालेँ, त्यसपछि अर्को पनि किड्नी खेर जान्छ र जीवनै सकिन्छ भन्ने चिन्ता लागेको थियो । हुन त त्यस्तो केही भएन, तर त्यो सधैँभरिको चिन्ताले मेरो दिमागमा नराम्रो असर पु¥यायो । चिन्ता र त्रासमा बाँच्न नहुनेरहेछ । त्रासमा बाँचेर जीवनमा केही गर्न नसकिँदोरहेछ । आज म यस्तो अवस्थामा छु, मेरो परिवार नभएको भए आज म रहँदिनथेँ जस्तो लाग्छ । परिवारका कारण रोग बोकेरै भए पनि मुस्कुराउन पाएको छु । खुसी हराउँदै गएको क्षणमा आफन्तहरु भेट्न आउँदा मेरो कोही रहेछ भनेर धेरै खुसी लाग्छ ।
म गाउँमा स्वच्छ हावापानीमा मज्जाले बस्न पाइनँ । त्यही कारणले पनि म विभिन्न रोगको सिकार भएँ । सहरको राम्रो पक्ष भनेको बिरामी हुँदा छिटो अस्पताल जान पाउनु मात्र हो । मलाई राम्रो भएछ भने खुसीसाथ जीवन बिताउने चाहना छ ।
मलाई अब जीवनमा धेरै गर्न मन छैन र सायद सक्दिन पनि । मेरा रहरहरु अब मरिसकेका छन्, मात्र एक मुठ्ठी श्वास बाँकी छ । पहिले विदेश भनेको सुखको महासागरझैँ लाग्थ्यो । आज लाग्छ, मेरो रोगको कारण विदेश हो । हामीले विदेशलाई धेरै महत्व दिन नहुने रहेछ । परदेश भनेको त क्षणिक सुखको सहर मात्र रहेछ । ७ वर्षदेखि म रोगसँग लड्दै आएको रहेछु ।
शरीरभन्दा सम्पत्तिलाई महत्व दिएका कारण मलाई यस्तो भयो । आज मानिसलाई सम्पत्ति होइन, आराम, स्वस्थ खानेकुरा र मायाको आवश्यकता छ । बेलैमा पैसाभन्दा जीवनलाई माया गर्न थाल्ने हो भने मैले जस्तो पीडा अरूले भोग्नुपर्ने छैन ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै

बारम्बार मेरो जीवनमा बज्रपात भएको छ

म ६१ वर्षको भएँ । किड्नीमा भएको पत्थरीको उपचारका लागि १५ दिनदेखि त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा उपचाररत छु ।  अरू त काम गरेर थाक्छन्, म भने अस्पतलको बेडमा सुत्दा–सुत्दै थाकेको छु ।२०३० सालमा एउटा किड्नी फालेदेखि नै मेरा अनगिन्ती सपनाहरु हराएजस्तो लाग्छ । बारम्बार मेरो जीवनमा वज्रपात भएको छ ।

मेरो जन्मभूमि पोखरालाई प्रकृतिले साथ दियो तर मलाई मेरो शरीरले साथ दिएन । त्यहाँ उपचारका लागि उपयुक्त ठाउँ भइदिएको भए म आज यहाँ आउनुपर्ने थिएन । ठाउँमा आइपुगेको छु, निको हुन्छ भन्नेमा आशावादी छु ।

किड्नी झिकेर फाल्दा मलाई भाग्य नै फालेजस्तो लागेको थियो । दिन बित्दै जाँदा पुनः अर्को किड्नीमा ढुंगाले वास गर्यो जुन मेरा लागि दुर्भाग्य बन्यो । किड्नीमा २–३ एमएमको हुँदै ५ एमएमको पुगेपछि पानी र जडीबुटीले समेत काम गरेन । अहिले मेरो किड्नीले १८ एमएमको ढुंगा बोकिरहेको छ । आज जीवनको उत्तरार्धमा जीवनसँग संघर्ष गर्दै छु ।
मेरो जन्मभूमि पोखरालाई प्रकृतिले साथ दियो तर मलाई मेरो शरीरले साथ दिएन । त्यहाँ उपचारका लागि उपयुक्त ठाउँ भइदिएको भए म आज यहाँ आउनुपर्ने थिएन । ठाउँमा आइपुगेको छु, निको हुन्छ भन्नेमा आशावादी छु । मलाई अव्यवस्थित जीवनशैली र खानपानका कारण नै यस्तो भएजस्तो लाग्छ ।
मानिसले मायामोह र लोभका कारणले दुःख पाइरहेको छ । अज्ञानताजस्तो ठूलो शत्रु अरू केही छैन । बल्ल अहिले आएर बुझ्दै छु । मजस्ता धेरैलाई रोग लागेको छ भनेर मन बुझाउन सक्ने भएको छु ।

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय

हेल्थपोष्ट टुइट्स सबै