के थाइराइड घातक छ?

हेल्थपोस्ट नेपाल

थाइराइड घाँटीको छेउमा पुतलीको आकारको ग्रन्थि हुन्छ।

थाइराइडको सबैभन्दा ठूलो समस्या भनेको झन्डै एक तिहाइ मानिसहरूलाई आफू यसबाट पीडित छन् भन्ने थाहा हुँदैन। तर, यो रोग महिलामा बढी पाइन्छ । गर्भावस्थामा र सुत्केरीको पहिलो तीन महिनामा करिब ४४ प्रतिशत महिलामा थाइराइडको समस्या हुन्छ।

इन्ड्रोक्राइनोलोजिस्ट डा बेल्लम भरानीले भने, ‘यो ग्रन्थीले मुटु, मस्तिष्क र शरीरका अन्य अंगलाई राम्ररी चलाउने हर्मोन उत्पादन गर्छ । यसले शरीरलाई ऊर्जा प्रयोग गर्न सक्षम बनाउँछ र यसलाई न्यानो राख्छ।’

उनी भन्छन्, ‘एक हिसाबले यो ग्रन्थीले शरीरको ब्याट्री जस्तै काम गर्छ। यदि यो ग्रन्थीले कम वा बढी हर्मोन उत्सर्जन गर्छ भने थाइराइडको लक्षण देखिन थाल्छन् ।’

जब थाइराइड ग्रन्थीले शरीरका लागि पर्याप्त हर्मोन उत्पादन गर्न नसक्ने हुन्छ, त्यसलाई ‘हाइपो–थाइराइडिज्म’ भनिन्छ। यो एउटा खेलौना जस्तै हो जसको ब्याट्री मरेको छ। र त्यसपछि शरीर पहिलेको जस्तो सक्रिय रहँदैन र यसका बिरामीहरू छिट्टै थकित हुन्छन्।

अर्कोतर्फ थाइराइड ग्रन्थीले बढी हर्मोन उत्पादन गर्न थाल्यो भने यस्तो समस्यालाई ‘हाइपर थाइराइडिज्म’ भनिन्छ । यस्तो अवस्थामा बिरामीको अवस्था धेरै क्याफिन सेवन गरेको व्यक्तिको जस्तै हुन्छ।

तेस्रो अवस्था भनेको थाइराइड ग्रन्थिको सुजन हो, जसलाई गलगण्ड भनिन्छ। औषधिले निको भएन भने शल्यक्रिया गरेर निको पार्नु पर्ने हुन सक्छ।

थाइराइडको लक्षण

हाइपो थाइराइड लक्षण

तौल बढ्नु, अनुहार, खुट्टा सुन्निने, कमजोरी, सुस्ता, भोक नलाग्ने, अत्याधिक निद्रा लाग्नु, अत्यधिक चिसो लाग्नु, महिलाको महिनावारी मा परिवर्तन हुनु, कपाल झर्नु, गर्भधारणमा समस्या हुनु आदि।

हाइपर थाइराइडको लक्षण

डा बेलम भरणीका अनुसार यसले अत्यधिक मात्रामा हर्मोन उत्पादन गर्ने भएकाले पर्याप्त मात्रामा खाना नखाँदा पनि भोक नलाग्ने र लूज मोसन हुने गर्छ। एकै समयमा बेचैनी, हात खुट्टा काम्ने र अत्यधिक गर्मी, मुड स्विङ्स र अनिद्राको समस्या पनि हुन्छ। मुटुको धडकनमा उतारचढाव हुन्छ र दृष्टि कमजोर हुन्छ ।

थाइराइड समस्या पहिचान गर्न कुनै विशेष लक्षणहरू छैनन्। स्पेनिस सोसाइटी अफ इन्डोक्रिनोलोजीका डाक्टर फ्रान्सिस्को जेभियर सान्टामारियाले केही समयअघि थाइराइड साँच्चै एउटा रोग भएको बताएका थिए।

उदाहरणका लागि, हाइपो थाइराइडिज्मलाई कहिलेकाहीँ गम्भीर डिप्रेसनको रूपमा गल्ती गरिन्छ। यो समस्या धेरै मानिसहरूमा हुन्छ। धेरैले यसको उपचारमा ढिलाइ गर्छन्।

थाइराइडको १० प्रतिशत बिरामी हाइपो थाइराइडिज्मबाट पीडित छन्, तर तीमध्ये आधालाई आफ्नो समस्या थाहा हुँदैन।

यसका लक्षण पुरुष र महिलामा समान भए पनि महिलामा चाँडै पत्ता लाग्ने डा करिब ८० प्रतिशत महिला थाइराइड बाट पीडित छन् ।

उनी भन्छन्, ‘सामान्यतया ८० देखि ९० प्रतिशत थाइराइडको बिरामी उपचारपछि निको हुन्छन् । तर धेरैले कहिल्यै पूर्ण रूपमा निको हुने छैनन्। केही मामिलाहरू धेरै जटिल हुनेछन्। हाइपो थाइराइडको अधिकांश अवस्थामा, एक स्वत प्रतिरक्षा प्रणाली जस्तै केहि समावेश छ। उपचार पछि पनि, स्वत प्रतिरक्षाले अन्य अंगहरूलाई असर गर्छ।

टी ३, टी ४, टीएसएच परीक्षणले के देखाउँछ?

डा भरणी भन्छन्, मधुमेहजस्तै थाइराइडको अवस्था पनि राम्ररी थाहा पाउन सकिदैन ।

हाइपो थाइराइडको भनेको टी ३, टी ४ को स्तर घट्नु हो । एकै समयमा, टीएसएच अर्थात् थाइराइड उत्तेजक हर्मोनको स्तर बढ्छ। अर्कोतर्फ, हाइपर थाइराइडको टी ३, टी ४ लेभल बढ्छ र टीएसएच लेभल कम हुन्छ।

जहाँसम्म टीएसएचको सवाल छ, स्टार हेल्थ इन्स्योरेन्स कम्पनीको मापदण्ड एक लिटर रगतमा ० .५ देखि ५ एमएल थाइराइड युनिट हुनुपर्ने हो । टीएसएचले थाइराइड ग्रन्थीले ठीकसँग काम गरिरहेको छ वा छैन भनी देखाउँछ।

तर, यसको उमेर र अवस्था अनुसार परिवर्तन भइरहन्छ अर्थात् बालबालिका, वयस्क र गर्भवती महिलाहरूमा परिवर्तन भइरहन्छ।

परिवारका कुनै सदस्यलाई थाइराइडको समस्या भएमा आफ्ना छोराछोरी पनि यसको सिकार हुने डा भरणी बताउँछन् । यसबाट बच्न रोकथामका उपायहरू अवलम्बन गर्न नसक्नु दुर्भाग्यपूर्ण छ र रोग लागेमा मात्रै यसको उपचार गर्न सकिन्छ।

के यो समस्या घातक छ ?

हाइपो थाइरोइडिज्मलाई समयमै पहिचान गर्न सकिएन भने कहिलेकाहीँ मस्तिष्कमा समस्या आउन सक्छ । अर्कोतर्फ हाइपर थाइराइडको कारण मुटुको धड्कन बढ्ने र घट्ने हुँदा मुटुसम्बन्धी रोग लाग्न सक्छ ।

हाइपो थाइराइडको भएमा सोडियम को मात्रा घट्दा बिरामी कोमामा जान सक्छ । बच्चा जन्मिएपछि यो समस्या पहिचान हुन सकेन भने उनीहरुको मानसिक विकास रोकिन सक्छ । उनको क्यु स्तर कम हुन सक्छ।

यो समस्या उपचारबाट सजिलै निको हुने भएकाले यस रोगलाई बेवास्ता गर्नु उचित हुँदैन । अन्यथा बालबालिकाको भविष्य खतरामा पर्न सक्छ । विद्यालय जाने बालबालिकामा यस्तो हुँदा उनीहरूको वृद्धि रोकिन सक्छ।

थाइराइडको यी दुवै समस्यालाई समयमै पहिचान गरिएन भने कहिलेकाहीँ घातक पनि हुन सक्छ।

बीबीसी हिन्दी



Leave a Reply

Your email address will not be published.