सर्लाहीमा महिलाको जनसङ्ख्या घट्दो : लिङ्ग पहिचान गर्दै भ्रूण हत्या

हेल्थपोस्ट नेपाल

सर्लाही – नेपालमा पुरुषभन्दा महिलाको जनसङ्ख्या बढेको भए पनि सर्लाहीमा महिलाको जनसङ्ख्या घटेको छ।

केन्द्रीय तथ्याङ्क विभागले सार्वजनिक गरेको प्रारम्भिक नतिजा अनुसार सर्लाहीमा पुरुषभन्दा महिलाको जनसङ्ख्या घटेको हो। प्रारम्भिक नतिजा अनुसार सर्लाहीमा पुरुषभन्दा महिलाको जनसङ्ख्या ९ हजार ४०४ ले कम छ। सर्लाहीको कुल जनसङ्ख्या ८ लाख ५७ हजार ३६० मध्ये पुरुष ४ लाख ३३ हजार ३८२ र महिला ४ लाख २३ हजार ९७८ रहेको छ।

सर्लाहीको २० स्थानीय तहको जनसङ्ख्याको नतिजा समुदाय स्तरमा पनि फरक पाइएको छ। सर्लाहीमा पहाडी समुदायको बाहुल्यता रहेको बागमती, हरिवन, लालबन्दी र ईश्वरपुर नगरपालिकामा पुरुषभन्दा महिलाको जनसङ्ख्या बढी रहेको छ भने मधेशी समुदायको बाहुल्यता रहेको पालिकाहरुमा पुरुषभन्दा महिलाको जनसङ्ख्या घटेको पाइएको छ।

विसं २०६८ को जनगणना अनुसार सर्लाहीको जनसङ्ख्या ७ लाख ६९ हजार ७२९ रहेको थियो। तीमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ३ लाख ८९ हजार ७५६ अर्थात ५१ प्रतिशत र महिलाको जनसङ्ख्या ३ लाख ७९ हजार ९७३ अर्थात ४९ प्रतिशत रहेको थियो। छोरीभन्दा छोराको बढी चाहना र दाइजो प्रथालगायतका कारण यहाँ महिलाको जनसङ्ख्या घट्दै गएको सङ्घीय जनसङ्ख्या कोष सर्लाहीका जिल्ला संयोजक बच्चालाल महतोले बताए। विशेषगरी मध्यम वर्गका व्यक्तिहरुले गैर कानुनी रुपमा लिङ्गको पहिचान गरी गर्भपतन गराउने गरेका कारण सर्लाहीमा महिलाको जनसङ्ख्या घट्दै गएको उनको भनाइ छ।

‘विपन्न तथा गरिब परिवारलाई आर्थिक समस्या छ, फलस्वरुप उनीहरु भिडियो एक्सरे गराउन जाँदैन तर मध्यमवर्गका व्यक्तिहरुले लिङ्गको पहिचान गरी गर्भमा छोरी छ भने त्यसलाई गर्भपतन गराउने गरेको देखिन्छ’, उनले भने, ‘यहाँ गैरकानुनी रुपमा लिङ्ग पहिचान गर्ने र मेरी स्टपजस्ता नेपाल सरकारको मान्यता प्राप्त स्वास्थ्य संस्थामा बैध तथा निजी स्वास्थ्य संस्थामा अवैध रुपमा गर्भपतन गर्ने गरिएको छ।’ पछिल्लो समय लिङ्ग पहिचान गरी भ्रूण हत्या गर्ने चलन यहाँ बढेको पाइन्छ। यसले छोराछोरीमा भेदभाव त भएकै छ, महिलाको स्वास्थ्यमा पनि गम्भीर समस्या देखिने गरेको उनको भनाइ छ। उनले पुरुषहरु काम विशेषले घर बाहिर गएका कारण कतिपयको जनगणनामा छुटेको पनि हुन सक्ने भन्दै पुरुषको एकिन तथ्याङ्क आएमा जिल्लामा महिलाको जनसङ्ख्या अझै घट्न सक्ने बताए।

महिला र पुरुषको जनसङ्ख्यामा देखिएको असन्तुलनको परिणाम पनि सर्लाहीमा देखिन थालेको महिला मानव रक्षक सञ्जाल सर्लाहीकी अध्यक्ष रम्भा झाले बताइन्। लिङ्गको पहिचान गरी भ्रूण हत्या, दहेज प्रथा र घरेलु हिंसालगायतका कारण सर्लाहीमा महिलाको जनसङ्ख्या घट्दै गएको उनको भनाइ छ। छोरीलाई पढाउनुका सट्टा विवाहका लागि दहेज दिनुपर्ने गलत सोचाईका कारण छोरीलाई गर्भमै हत्या गरिँदै आएको उनले बताइन्। ‘लिङ्गका आधारमा बढी गर्भपतन हुन थालेका छन्’, उनले भनिन्, ‘सुरक्षित गर्भपतनको अधिकार दुरुपयोग भएको छ। यसको प्रभावकारी अनुगमन हुनुपर्छ।’

उनका अनुसार केही निजी अस्पतालका स्वास्थ्यकर्मीले लिङ्ग पहिचानलाई पैसा कमाउने धन्दा बनाएका छन्। नाम चलेका अल्ट्रासाउन्ड (भिडियो एक्सरे) गर्नेले बढी पैसा लिएर लिङ्ग पहिचान गरिदिन्छन्। ‘निजी स्वास्थ्य संस्थामा बढी गर्भपतन हुने गरेका छन्’, उनले भनिन्, ‘लिङ्गका आधारमा गर्भपतन गरिँदा सर्लाहीमा २० वर्षमुनिका जनसङ्ख्यामा पुरुषको दर बढ्दै गएको छ।’ लिङ्ग पहिचान गरी भ्रूण हत्या गर्नु गैरकानुनी हो भन्दै उनले कोही भारत गएर गर्भपतन गरेर फर्किने गरेको बताइन्। छोराछोरी बराबरी व्यवहारमा नभएसम्म यस्तो गैरकानुनी धन्दा चलिरहने उनको भनाइ छ।

पहिलोपटक छोरी भएमा छोराको चाहनामा लिङ्ग पहिचान गर्ने चलन बढेको हो। पितृसत्तात्मक सोंचले यस्तो भएको र वर्षमा ४/५ पटकसम्म तथा शिक्षित, धनाढ्य परिवारबाट पनि उल्लेख्य मात्रामा गर्भपतन गराउने गरेको पाइएको सर्लाही बहरथवा–१६ निवासी कैलासकुट क्याम्पसका उपप्राध्यापक सविन खनालले बताए। ‘मधेसी समुदायमा सकेसम्म छोराको नै जन्म होस् भन्ने चाहना पनि हुन्छ। त्यसकारण पनि छोरी भए भ्रूण हत्या हुने गरेको देखिन्छ’, उनले भने।

जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालयमा १२ हप्तासम्मको गर्भपतन गराएकाको मात्रै तथ्याङ्क हुन्छ। तर, त्योभन्दा बढी समयको पनि गर्भपतन हुने गरेको छ। नौ हप्तासम्मको गर्भ औषधि र १२ हप्ताको औजारबाट फालिन्छ। जथाभावी गरिने गर्भपतनले प्रजनन स्वास्थ्यमा पार्ने गम्भीर असरबारे चेतना जगाउन आवश्यक रहेको चिकित्सकहरुको भनाइ छ। छोरी जन्मनै नपाउने अवस्थाको सिर्जना हुँदै गएको छ। यसले भविष्यमा सामाजिक, आर्थिक र लैङ्गिक बिचलन आउन सक्ने उनीहरुको भनाइ छ।



Leave a Reply

Your email address will not be published.