नियन्त्रणबाहिर डेंगु, निरीह सरकारी संयन्त्र

मुलुकका ५६ जिल्लालाई आक्रान्त बनाइसकेको डेंगुको संक्रमण फैलिनेक्रम जारी छ । सरकारी अस्पतालमा उपचारका लागि आउने बिरामीको संख्या मात्र हेर्दा पनि साउनयता ५ हजार ९५ जना डेंगुको चपेटामा आइसकेका छन् । तीमध्ये ६ जनाको मृत्यु भइसकेको अवस्था सरकारी तथ्यांक छ । डेंगुले महामारीको रूप लिँदा पनि जिम्मेवार निकाय स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय मूकदर्शक बनेर बसिरहेको अवस्था छ । सरकारका जिम्मेवार मन्त्रीदेखि रोगनियन्त्रण महाशाखाको नेतृत्वमा रहेका कर्मचारीहरू समस्या समधानमा प्रभावकारी कदम चाल्नुको साटो हात उठाएर संक्रमितको संख्या गनेर बसेका छन् ।

करिब ४ महिनादेखि फैलिएको डेंगुको संक्रमण सरकारको काबुबाहिर गएको घोषणा गर्न मन्त्रालयलाई कुनै हिचकिचाहट छैन । डेंगु नियन्त्रणमा तीनै तहका सरकारका सबैखाले प्रयास प्रभावहीन बनेपछि सरकार लाचार देखिएको हो । सरकारहरूबीच तालमेल नहुनाले समस्या जटिल बन्दै गएको सरकारी अधिकारीहरू नै बताउँदै आएका छन् । डेंगु नियन्त्रणको एक मात्र अस्त्रका रूपमा रहेको ‘खोज तथा नष्ट अभियान’लाई प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गर्न र समाजका सबै वर्गमा सचेतना पुर्याउन सरकार विफलसिद्ध भएको छ । परिणामस्वरूप मन्त्रीदेखि सर्वसाधारणसम्म डेंगुको त्रासमा दिन बिताउन बाध्य छन् ।

विभिन्न अनुसन्धानले डेंगु समुद्री सतहदेखि २ हजार १ सय मिटरसम्मको स्थानमा फैलिन सक्ने देखाएको छ । यसबाट के प्रस्ट हुन्छ भने अझै पनि पहाडी जिल्लाहरूमा डेंगुको संक्रमण बढ्दै जाने निश्चित छ । हालसम्म इपिडिमियोलोजी तथा रोगनियन्त्रण महाशाखाले उपलब्ध गराएको तथ्यांकअनुसार सिन्धुपाल्चोकमा १, सुनसरीमा १, चितवनमा १, काठमाडौंमा २ र डोटीमा १ गरी ६ जनाले डेंगुका कारण ज्यान गुमाइसकेका छन् ।

टेकुस्थित शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवारोग अस्पतालका सरुवारोग विशेषज्ञ डा. अनुप बास्तोला डेंगु रोग नियन्त्रणका लागि ‘खोज र नष्ट अभियान’लाई महाअभियानका रूपमा चलाउनुपर्ने बताउँछन् । ‘हामी स्वास्थकर्मी तथा अन्य जिम्मेवार व्यक्तित्वहरू डेंगु संक्रमितको संख्या गनेर बस्यौँ,’ डा. बास्तोला भन्छन्, ‘डेंगु नियन्त्रणका लागि व्यवहार परिवर्तन गर्नु आवश्यक छ, अर्को कुनै विकल्प छैन ।’

सरुवारोग अस्पतालमा परीक्षण गराउनेको भिड, २४ दिनमा २ हजारभन्दा बढीमा भटियो संक्रमण

टेकु अस्पतालमा डेंगु परीक्षण गराउनेको भिड दिनानुदिन बढ्दै गएको छ । १ भदौदेखि बुधबारसम्मको तथ्यांकलाई हेर्दा ३ हजार ६ सय ५४ जनामा परीक्षण गरिएकोमा २ हजारभन्दा बढीमा डेंगु पोजेटिभ देखिएको अस्पतालका सूचना अधिकारी रूपनारायण खतिवडा बताउँछन् ।

अस्पतालको पछिल्ला चार दिनको तथ्यांक हेर्ने हो भने डेंगुका बिरामी बढ्दै गएको पाइन्छ । २१ भदौ (शनिबार) ३ सय ९६ जनामा परीक्षण गरिएकोमा १ सय ४४ जनामा डेंगु प्रमाणित भएको थियो । त्यस्तै, आइतबार ३ सय ६३ परीक्षण गरिएकोमा १ सय ९४ मा संक्रमण पाइएको थियो । सोमबार ४ सय ४६ मा परीक्षण गरिएकोमा ३ सय ११ मा डेंगु प्रमाणित भएको थियो । त्यसैगरी मंगलबार ५ सय ४६ जनामा परीक्षण गरिएकोमा २ सय २५ मा डेंगु संक्रमण पाइएको थियो । बुधबारको रिपोर्ट भने आउन बाँकी नै रहेको अस्पतालले जनाएको छ ।

टेकुस्थित शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवारोग अस्पतालका सरुवारोग विशेषज्ञ डा. अनुप बास्तोला डेंगु रोग नियन्त्रणका लागि ‘खोज र नष्ट अभियान’लाई महाअभियानका रूपमा चलाउनुपर्ने बताउँछन् । ‘हामी स्वास्थकर्मी तथा अन्य जिम्मेवार व्यक्तित्वहरू डेंगु संक्रमितको संख्या गनेर बस्यौँ,’ डा. बास्तोला भन्छन्, ‘डेंगु नियन्त्रणका लागि व्यवहार परिवर्तन गर्नु आवश्यक छ, अर्को कुनै विकल्प छैन ।’

साउनयता डेंगु संक्रमणको प्रदेशगत विवरण
प्रदेश १ : ८३१
प्रदेश २ : ३९
प्रदेश ३ : ३१२६
गण्डकी प्रदेश : ९७२
प्रदेश ५ : ९७
कर्णाली प्रदेश : ३
सुदूरपश्चिम प्रदेश : २७
मृत्यु संख्या : ६

सुरुवातमा प्रदेश १ मा फैलिएको डेंगु पछिल्ला २ सातादेखि प्रदेश ३ मा महामारीको रूपमा अस्वाभाविक रूपमा फैलिएको छ । राजधानीसहित प्रदेश ३ का जिल्लाहरूमा पछिल्ला दिनहरूमा प्रतिदिन संक्रमण गुणोत्तर श्रेणीमा बढिरहेको तथ्यांक छ । निजी स्वास्थ्यसंस्थामा उपचार गराउनेको तथ्यांकलाई समेत जोड्ने हो भने डेंगुले विकराल रूप लिइसकेको विशेषज्ञहरूको भनाइ छ ।

शरीरका कुनै पनि भागबाट रक्तस्राव बढी हुने, रक्तचाप कम हुने र रगतमा प्लेटलेट्स कम भयो भने खटिरा धेरै आउने लक्षणहरू देखिएमा यी असाधारण लक्षण हुन् र यो अवस्थालाई जटिल मानिन्छ । यसको निर्मूल गर्ने उपचार भने हुँदैन, लक्षणअनुसारको उपचार मात्र हुन्छ । सँगसँगै यसले अरू रोगसँग लड्न सक्ने क्षमतालाई पनि कम गरिदिन्छ, जसले गर्दा अरू रोगले यदि आक्रमण गरेमा झन्–झन् जटिल बन्दै जान्छ ।

डेंगु के हो ?
डेंगु भनेको भाइरल इन्फेक्सन हो । यो एडिज लामखुट्ठेको टोकाइबाट सर्छ । एडिज लामखुट्टे भनेको एक प्रजातिको लामखुट्टे हो जुन प्रायः कृत्रिम भण्डारण गरेर राखेको फ्रेस पानीमा बस्छ र यसले प्रायः दिनमा टोक्ने गर्छ । डेंगु विभिन्न प्रकारका हुन्छन् । साधारणतया सबै डेंगु खतरनाक हुँदैनन् । डेंगु कुनै साधारण लक्षण देखिएर पनि हुन्छ भने कुनै असाधारण लक्षण देखाएर पनि हुन्छ ।

यो रोग लागेका ९७ प्रतिशतलाई सामान्य ज्वरोका रूपमा लक्षण देखिन्छ । यो साधारण लक्षण हो । शरीरका कुनै पनि भागबाट रक्तस्राव बढी हुने, रक्तचाप कम हुने र रगतमा प्लेटलेट्स कम भयो भने खटिरा धेरै आउने लक्षणहरू देखिएमा यी असाधारण लक्षण हुन् र यो अवस्थालाई जटिल मानिन्छ । यसको निर्मूल गर्ने उपचार भने हुँदैन, लक्षणअनुसारको उपचार मात्र हुन्छ । सँगसँगै यसले अरू रोगसँग लड्न सक्ने क्षमतालाई पनि कम गरिदिन्छ, जसले गर्दा अरू रोगले यदि आक्रमण गरेमा झन्–झन् जटिल बन्दै जान्छ ।

डेंगुका लक्षण के हुन् ?
साधारण लक्षण
विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ–२००९)का अनुसार डेंगु विदाउट साइन (लक्षणविनाको डेंगु)मा एकदमै बढी ज्वरो (१०२ डिग्री) आउँछ । यसका ५ देखि ७ दिनसम्म जिउ एकदमै दुख्ने, टाउको दुख्ने, पेट दुख्ने, वाकवाकी लाग्ने, आँखामुनि दुख्नेजस्ता साधारण लक्षण हुन् ।
असाधारण लक्षण
खटिरा आउने, रक्तस्राव बढी हुने, बान्ता हुने, शरीरमा प्लेटलेट्सको संख्या कम भएमा रक्तनलीहरूबाट रगत शरीरका अन्य तन्तुमा जाने भएकाले शरीरमा डाबर आउने, बिरामी सिकिस्त हुने, पिसाब कम हुने, रक्तचाप निकै कम हुने हुन्छन् । अधिकांश रोगी सामान्य उपचारपछि निको हुने भए पनि वेलैमा उपचार नगरेमा मानिसको ज्यानै जान सक्छ ।

डेंगुबाट बच्न यी उपाय अपनाउनुहोस् ।

– लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्नुपर्छ ।
– घरवरपर पानी जम्ने खाल्डाखुल्डी पुर्नुपर्छ ।
– घरनजिक कुनै पनि किसिमका झाडी राख्नुहुँदैन ।
– लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्न झुलको प्रयोग गर्ने वा लामखुट्टेको धूप वा क्रिम प्रयोग गर्नुपर्छ ।
– झ्याल–ढोकामा जाली राख्नुपर्छ ।
– शरीर पूरै ढाक्ने कपडा लगाउनुपर्छ ।
– सरसफाइमा ध्यान दिनुपर्छ ।
– आफ्नो घरवरिपिर मात्र नभई समुदाय, समाजलाई पनि सफासुग्घर राख्न मद्दत गर्नुपर्छ ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

सम्बन्धित समाचार

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय