बढी आत्महत्या गर्नेमा नेपाल विश्वको सातौँ मुलुक, दैनिक १६ नेपालीले गर्छन् आत्महत्या

नेपालमा आत्महत्या गर्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको छ । नेपाल प्रहरीको तथ्यांकअनुसार दैनिक १६ जना नेपालीले आत्महत्या गरिरहेका छन् । यसमा ९० प्रतिशतभन्दा बढीले मानसिक तथा व्यावहारिक कारणले आत्महत्या गर्ने गरेको सम्बन्धित चिकित्सकले बताउँदै आएका छन् ।

‘आत्महत्या रोकथाम सबैको सहकार्य’ भन्ने नाराका साथ १० सेप्टेम्बरका दिन (मंगलबार) विश्व आत्महत्या रोकथाम दिवस मनाइँदै छ । दिवसको पूर्वसन्ध्यामा आइतबार पाटन मानसिक अस्पतालले आत्महत्या रोकथामको विषयलाई लिएर एक कार्यक्रमको आयोजना गर्यो । कार्यक्रममा आत्महत्या रोकथामका लागि सञ्चारकर्मीको भूमिका कस्तो रहन्छ भन्ने मूल विषयवस्तुमा आधारित भएर अन्तरक्रियासमेत गरियो ।

बढी आत्महत्या गर्नेमा नेपाल विश्वको सातौँ देश
विश्वमा धेरै राष्ट्रले आत्महत्यासम्बन्धी समाचार सम्प्रेषण गर्दा विभिन्न मार्गदर्शन वा मापदण्ड निर्धारण गरेर त्यसको व्यावहारिक अनुसरा गर्दै आए पनि नेपालमा सञ्चारकर्मी तथा सञ्चारमाध्यमले त्यसकिसिमको गाइडलाइनको अनुसरण नगर्दा आत्महत्याले थप प्रश्रय पाइरहेको मनोचिकित्सक डा. रवि शाक्य बताउँछन् । ‘आत्महत्या रोकथाम विश्वभरि नै एउटा चुनौतीको रूपमा रहेको छ,’ डा. शाक्य भन्छन्, ‘विश्वभरमा बढी आत्महत्या गर्नेमा नेपाल सातौँ नम्बरमा पर्छ ।’

विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार संसारभर १५ देखि २९ वर्ष उमेर समूहमा मृत्युको दोस्रो प्रमुख कारण आत्महत्या हो । तर, नेपालका सन्दर्भमा भने प्रजनन उमेरका महिलाको मृत्युको प्रमुख कारण नै आत्महत्या रहेको कन्सल्ट्यान्ट साइक्याट्रिक डा. वासुदेव कार्की बताउँछन् ।

दैनिक १६ नेपालीले गर्छन् आत्महत्या
नेपाल प्रहरीको तथ्यांकअनुसार आत्महत्याको दर दिनहुँ बढ्दै गएको छ । आर्थिक वर्ष ०७०/७१ मा ४ हजार ५ सय ४ जनाले आत्महत्या गरेको तथ्यांक छ । त्यस्थै आव ०७१/७२ मा ४ हजार ३ सय ३२ ले आत्महत्या गरेको रेकर्ड प्रहरीसित छ । यसवर्ष अघिल्लो वर्षको तुलनामा आत्महत्याको संख्या बढेको छैन । तर, आव ०७२/७३ देखि भने आत्महत्याको संख्या निरन्तर बढिरहेको तथ्यांक प्रहरीको छ । ०७२/७३ मा ४ हजार ६ सय ८० नेपालीले आत्महत्या गरे । त्यसैगरी, आव ०७३/७४ मा यो संख्या ५ हजार १ सय २४ पुग्यो । त्यस्तै, आव ०७४/७५ मा आइपुग्दा आत्महत्याको संख्या बढेर ५ हजार ३ सय १७ पुगेको देखिन्छ, जुन अघिल्लो आवको भन्दा करिब २ सय बढी हो । त्यसैगरी, आव ०७५/७६ (अघिल्लो आव) मा ५ हजार ७ सय ५४ नेपालीले आत्महत्या गरेको तथ्यांक छ । यो संख्या अघिल्लो वर्षको भन्दा ४ सय ३७ ले बढी हो । यस तथ्यांकअनुसार दैनिक १६ नेपालीले आत्महत्या गरिरहेको देखिन्छ ।

विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार संसारभर १५ देखि २९ वर्ष उमेर समूहमा मृत्युको दोस्रो प्रमुख कारण आत्महत्या हो । तर, नेपालका सन्दर्भमा भने प्रजनन उमेरका महिलाको मृत्युको प्रमुख कारण नै आत्महत्या रहेको कन्सल्ट्यान्ट साइक्याट्रिक डा. वासुदेव कार्की बताउँछन् ।

एक आत्महत्याले १ सय ३५ जनामा तनाव
‘एकजनाको आत्महत्याको घटनाले उसका आफन्त, नातेदार छरछिमेक र अन्य गरी औसत १ सय ३५ जनामा तनाव उत्पन्न हुन्छ,’ डा. कार्की भन्छन्, ‘आत्महत्या व्यक्तिको कमजोरीका कारण हुने नभएर आनुवंशिक, मनोवैज्ञानिक, समाजिक, सांस्कृतिक तथा अन्य जोखिमका तत्त्वले कारणले आत्महत्या भइरहेको हुन्छ ।’

हरेक ४० सेकेन्डमा १ आत्महत्या, हरेक ३ सेकेन्डमा १ आत्महत्या प्रयास
विश्व स्वास्थ्य संगठनको तथ्यांकअनुसार विश्वमा प्रत्येक वर्ष करिब १० लाख मानिसले आत्महत्या गर्ने गरेको अनुमान छ । विश्वमा हरेक ३ सेकेन्डमा एकजनाले आत्महत्याको प्रयास गर्ने गरेका छन् भने हरेक ४० सेकेन्डमा एकजनाले आत्महत्या गरिरहेका हुन्छन् । नेपालमा न्यून मात्रामा आत्महत्याको अनुसन्धान, कमजोर रेकर्डिङ, आत्महत्या लुकाउने प्रवृत्तिका आदि कारणले गर्दा यकिन तथ्यांक अझै उपलब्ध नभएको र वास्तविक दर अझ बढी भएको डा. कार्कीको अनुमान छ ।

झुन्डिएर आत्महत्या गर्ने प्रवृत्ति बढ्दो
नेपालमा बढी मात्रामा झुन्डिएर आत्महत्या गर्ने प्रवृत्ति बढ्दो पाइएको छ । आर्थिक वर्ष ०७४/७५ मा कुल ५ हजार ३ सय ४६ जनाले आत्महत्या गरेकोमा ३ हजार ८ सय ८३ ले झुन्डिएर मृत्युवरण गरेका थिए । त्यसैगरी, कीटनाशक औषधिको प्रयोग, नदी, इनार, पोखरीमा डुबेर, उचाइबाट फाल हानेर आत्महत्या गर्ने गरेको पाइएको छ ।
‘कुनै सेलिबे्रटीले आत्महत्या गर्दा हजारौँको संख्यामा आत्महत्या हुने गरेका छन्,’ डा. शाक्य भन्छन्, ‘३ दिनभित्रमा धेरै मानिसले आत्महत्याको प्रयास गर्ने गरेको पाइएको छ भने २ हप्तासम्म एक सेलिब्रेटीको आत्महत्यालाई लिएर उस्तै प्रकृतिका आत्महत्या भइरहेका थुप्रै उदाहरण छन् ।’

मानिस आत्महत्या किन गर्छन् ?
आत्महत्यामा जैविक, वंशानुगत, सामाजिक तथा मनोवैज्ञानिक पक्षहरूको भूमिका रहेको हुन्छ । आत्महत्याको प्रयास गर्नेमध्ये ९५ प्रतिशत मानसिक रोगले ग्रस्त भएको तथ्यांक छ । मानसिक रोग भन्नाले पूरै विक्षिप्त, जथाभावी गरेर हिँड्ने मात्र नभई शारीरिक रूपमा पूरै स्वस्थ तर आफू र वरिपरिको वातावरणसँग मेलमिलाप नभई भित्रभित्रै पीडितलाई पनि जनाउँछ । तीमध्ये अस्वाभाविक रूपमा उदास भइराख्ने, उदासीन मनोरोग (डिप्रेसन) आत्महत्याको ८० प्रतिशत कारण मानिन्छ । त्यस्तै, सिजोफ्रेनिया वृद्धावस्थामा मस्तिष्क खिइने रोग डिमेन्सिया, रक्सी तथा अन्य लागुपदार्थको दुव्र्यसन, व्यक्तित्वको गडबडी आदि पनि महत्त्वपूर्ण कारणहरू रहेका छन् ।

आत्महत्याका कारण
– मानसिक र व्यावहारिक समस्या
– मनोसामाजिक तथा अन्य आघातजन्य घटना
– घरेलु हिंसा र यौन दुव्र्यवहार
– लागुऔषध र मादकपदार्थको दुव्र्यसन
– एक्लोपन
– अन्तरवैयक्तिक सम्बन्ध बिग्रनु
– प्रेममा असफलता
– आर्थिक समस्या
– समाजिक रूपमा बदनाम हुन आदि ।

आत्महत्या रोकथामका आधारभूत पाँच चरण
१. सम्भावित लक्षणहरूको परिचाहन गर्ने
२. आत्महत्यालाई निरुत्साहन गर्न आ–आफ्नो भूमिका निर्वाह गर्ने
३. मानसिक रूपमा स्वास्थ रहन स्वहेरचाहको अभ्यास गर्ने
४. उपलब्ध सेवाबारे जानकारी र पहँुच राख्ने
५. आत्महत्याबारे खुलेर कुरा गर्ने ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

सम्बन्धित समाचार

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय