नेपालमा खेती गर्न आएका भारतीयबाट तरकारीमा अत्यधिक विषादी प्रयोग, क्यान्सरको बिउ रोप्दै किसान

प्रकाशबाबु खनाल पश्चिम चितवनका कृषक हुन् । उनी उत्पादन बढाउन आफ्नो बालीमा विषादीको प्रयोग गर्दै आएका छन् । ‘मैले एक बिघा जमिनमा तरकारी खेती गर्दै आएको छु । वेला–वेलामा ढुसी, किरा तथा झारले गर्दा तरकारी उत्पादन गर्नै सकिँदैन,’ उनले भने, ‘विषादी नहाली त तरकारीमा उत्पादन बढाउन असम्भव छ ।’

खनालले मात्र होइन, व्यावसायिक रूपमा तरकारी खेती गर्ने जोसुकै किसानले विषादीको प्रयोग अधिक मात्रामा गर्दै आएका छन् । विशेषगरी भारतबाट नेपालमा आएर तरकारी खेती गर्ने कृषकले बढी मात्रामा विषादीको प्रयोग गर्ने गरेका छन् । ‘भारतीय मूलका मानिसले नेपालमा आएर खेती गरिरहेका छन् । आफूले खान नपरेपछि उत्पादन बढाउन जथाभावी विषादीको प्रयोग गर्छन्,’ अखिल नेपाल किसान महासंघका केन्द्रीय अध्यक्ष धनेश्वर पोख्रेलले भने, ‘आज भर्खर फलेको काँक्रोमा सुई लगाएर भोलि नै बजारमा बेच्न लगिन्छ ।’

३% सम्म हुनुपर्ने विषादी ९०% सम्म हालेको भेटिन्छ
नेपालमा उत्पादित तरकारी तथा फलफूलमा मात्र नभएर भारतबाट आउने तरकारीमा पनि अधिक विषादी प्रयोग हुने गरेको पोख्रेलले बताए । ‘एकदेखि ३ प्रतिशत मात्र फसफरस मिलियन हुनुपर्नेमा ९० प्रतिशतसम्म हालेको पाइन्छ,’ उनले भने । रासायनिक मलको पनि बढी प्रयोग भएको उनले जानकारी दिए ।

यसरी विषादी प्रयोग गरेको तरकारी सेवन गर्नाले तत्काल केही समस्या पैदा नगरे पनि कालान्तरमा यसले स्वास्थ्यसम्बन्धी जटिलता, क्यान्सर, बाँझोपन तथा अन्य रोग निम्त्याउने भरतपुरस्थित बिपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालका डा. गंगा सापकाटाले जानकारी दिए । ‘तरकारीमा आवश्यकताभन्दा बढी विषादी प्रयोग भएको छ, जसका कारण मस्तिष्क, मुटु र क्यान्सर रोगका बिरामी बढ्दै गएका छन्,’ उनले भने ।

मुलुकमा उत्पादितमध्ये केही स्थानका तरकारीमा मात्र विषादीको मात्राबारे अध्ययन गरिएको छ । तर, विषादीको अवशेषले नेपालीको स्वास्थ्यमा कस्तो प्रभाव गरिरहेको छ वा गर्न सक्छ भन्नेबारे कुनै अध्ययन छैन । ‘विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) को प्रतिवेदन उद्धृत गर्दै सापकोटाले भने, ‘विषादीले तत्कालीन रूपमा मानव स्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर पार्नुका साथै साथै दीर्घकालीन प्रभाव निम्त्याइरहेको छ ।’ बाली जोगाउनका लागि प्रयोग गरिने औषधिले छाला र श्वास–प्रश्वासमा समेत असर गर्ने उनले बताए । स्तनपान गराउने आमाले बढी विषादी हालेका खानेकुरा खाँदा बालकमा समेत शारीरिक तथा मानसिक असर पुग्ने उनको भनाइ छ ।

प्रतिवर्ष भित्रिन्छ ६५० मेट्रिकटन विषादी, ८०% तरकारीमा
विश्वमा करिब एक हजारभन्दा बढी प्रकारका विषादी उपयोगमा छन् । बर्सेनि करिब ६ सयदेखि ६ सय ५० मेट्रिकटन विषादी नेपाल भित्रिने गरेको छ । यसमध्ये करिब ८० प्रतिशत तरकारीमै उपयोग हुँदै आएको छ । यसका अतिरिक्त भारतलगायतका देशबाट भित्रिने तरकारीमा त झन् बढी विषदीको मात्रा भेटिने गरेको विज्ञहरूको भनाइ छ । यसरी हेर्दा मुलुकमा फलफूल तथा तरकारीमा प्रयुक्त विषादी र त्यसले पुर्याइरहेको प्रभावको अवस्था भयावह छ । मुलुकमा बढ्दो रूपमा देखिएको क्यान्सर, उच्च रक्तचाप, मिर्गौला तथा कलेजोसम्बन्धी समस्या, मधुमेह, नपुंसकता, बाँझोपन, मस्तिष्कमा असर, स्मरणशक्तिमा ह्रास, डिप्रेसनलगायत नसर्ने रोगको मुख्य कारण विषादीको मात्रा रहेको सापकोटाको भनाइ छ ।

तरकारीमा ढुसीनाशक, कीटनाशक र झारनाशक विषादी
मानिसको जीवनशैली, खानपान तथा वातावरण प्रदूषणका कारण क्यान्सर रोग चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ । सापकोटाका अनुसार नेपालमा तरकारी तथा फलफूलमा प्रयोग गरिने विषादी र अन्य खाद्यवस्तुमा हुने मिसावटका कारण क्यान्सररोगी बढ्दै गएका छन् । अहिले विशेषगरी तरकारीमा ढुसीनाशक, कीटनाशक, झारनाशक विषादी प्रयोग गर्ने गरिन्छन् । यी विषादी प्रयोग गर्दा विशेष सावधानी अपनाउनुपर्ने कृषि ज्ञान केन्द्रका प्रमुख सुधीर श्रेष्ठले जानकारी दिए ।

‘यहाँ तरकारीमा विशेषगरी तीन प्रकारका विषादी प्रयोग गर्दै आएको पाइन्छ । किसानले जथाभावी रूपमा विषादी प्रयोग गर्छन् । तर, हामीजस्ता प्राविधिकले आवश्यकताभन्दा बढी विषादी प्रयोग गर्न सिफारिस गर्दैनौँ,’ उनले भने, ‘विषादी प्रयोग गरे पनि एकैपटक हाई डोजका विषादी प्रयोग गर्नुहुँदैन ।’

तरकारीमा विषादीको अवशेष देखिनेबित्तिकै खानैनहुने भने होइन । अधिकतम विषादीको अवशेष वैज्ञानिकद्वारा निर्धारित मात्राभन्दा कम छ भने खान सकिन्छ । तर, दैनिक रूपमा एक व्यक्तिले जम्मा कति विषादी सेवन गर्ने भन्ने प्रश्नसमेत रहेको उनले बताए ।

मौरी जोन चितवनका प्रमुख मेघनाथ तिमिल्सिनाले माटोमा प्रांगारिक मलको न्यून प्रयोग भएको बताए । किसानलाई प्रांगारिक खेतीतर्फ आकर्षित गर्न प्रोत्साहनका कार्यक्रमहरू ल्याउनुपर्ने धारणा उनको छ ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

सम्बन्धित समाचार

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय