डेंगु संक्रमित ३ हजार पुगे, पहाडमा पनि फैलिँदै, ‘स्थानीयको हेलचेक्य्राइँ नियन्त्रणको बाधक’

तराईका विभिन्न जिल्लामा गर्मीयाममा देखिने विभिन्न रोगमध्ये यस वर्ष डेंगुले महामारीको रूप लिएको छ । ३० वैशाखदेखि पूर्वी तराईको धरानबाट सुरु भएको डेंगुको संक्रमण अझै पनि नियन्त्रणमा आउन सकेको छैन । हालसम्म संक्रमितको संख्या ३ हजार नाघिसकेको स्वास्थ्य मन्त्रालयको तथ्यांकले देखाएको छ ।

नेपालमा प्रत्येक वर्ष हजारौँ मानिस डेंगुबाट प्रभावित हुँदै आएका छन् । विगत वर्षका अनुभवका आधारमा पनि थप सतर्कता अपनाउँदै समयमै रोकथामका कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरी न्यूनीकरणतर्फ लानुपर्नेमा यस वर्ष विगतको तुलनामा डेंगुको प्रभाव झन् बढी देखिएको छ । संक्रमण सुरु भएको झन्डै ३ महिना पुग्न लाग्दासमेत नियन्त्रणमा आउन नसकेपछि मन्त्रालय तथा नियन्त्रणमा खटिएका निकायहरू अन्योलमा परेजस्तो देखिएको छ ।

स्वास्थ्यसेवा विभागअन्तर्गतको इपिडिमियोलोजी तथा रोगनियन्त्रण महाशाखाको तथ्यांकअनुसार एक साताअघिसम्म २ हजार ८ सय ३ जना डेंगुबाट संक्रमित भइसकेका छन् । पछिल्लो साताको संक्रमितको यकिन तथ्यांक उपलब्ध नभइसके पनि अनुमानित संख्यालाई जोड्ने हो भने हालसम्म करिब ३ हजारमा डेंगुको संक्रमण भइसकेको छ । त्यसमध्ये सबैभन्दा बढी संक्रमण धरान उपमहानगरपालिकामा पाइएको छ ।  नियमित रूपमा डेंगु नियन्त्रण तथा बच्ने उपायबारे सूचनाप्रवाह भइरहेको, लामखुट्टेको वासस्थान खोजी गरी लार्भा नष्ट गर्ने कार्यहरू नियमित रूपमा सञ्चालन आएको इडिसिटीले जनाए पनि रोग नियन्त्रणमा आउन नसक्नु चुनौतीको विषय बनेको छ ।

पोखरा र हेटौँडामा पनि फैलिँदै डेंगु संक्रमण
सामान्यतया तराई क्षेत्रमा मात्र देखिने गरेको डेंगुको संक्रमण पछिल्लो समय पहाडका जिल्लाहरूमा पनि देखिन थालेको छ । कास्कीको पोखरा महानगरपालिका–८ शिवालयमा १४ साउनमा पहिलोपटक बिरामीमा डेंगुको संक्रमण देखापरेको थियो । पोखरामा हालसम्म डेंगु संक्रमित बिरामीको संख्या १८ पुगेको तर हालसम्म कसैको पनि मृत्यु नभएको इडिसिडीले जनाएको छ ।

डेंगुको संक्रमण एक किसिमको एडिज लामखुट्टेले गराउँछ । हात मिलाउँदैमा, अँगालो मार्दैमा सँगै खाना खाँदैमा यो भाइरस सर्दैन । संक्रमित व्यक्तिलाई यदि कुनै लामखुट्टेले टोक्यो र त्यही लामखुट्टेले अन्य स्वस्थ व्यक्तिलाई टोक्यो भने डेंगु सर्छ । पानी जम्ने ठाउँमा गर्मीमा र पानी बग्ने व्यवस्था राम्रोसँग नहुने ठाउँमा एडिज लामखुट्टे बढी सक्रिय हुने गर्छन ।

त्यसैगरी, मकवानपुर जिल्लाको हेटौँडा उपमहानगरपालिका–४ मा पनि डेंगुका बिरामी देखापरेका छन् । पहिलोपटक ११ साउनमा संक्रमण देखापरेकोमा हाल डेंगु संक्रमितको संख्या ३८ पुगिसकेको छ ।

डेंगुबारे जनचेतना भए पनि लामखुट्टे नष्ट गर्नतर्फ लाग्दैनन् स्थानीयवासी
धरान उपमहानगरपालिकावासीमा डेंगुबारे भरपुर जनचेतना भए पनि त्यसलाई व्यवहारमा उतार्ने नगरेको पाइएको छ । ‘स्थानीयवासी नगरपालिकाले नै आएर घर सफा गरिदिओस् भने चाहन्छन्,’ धरान उपमहानगरपालिकाका स्वास्थ्यशाखा  प्रमुख  रामबाबु यादव भन्छन्, ‘डेंगुका विषयमा जनचेतना भए पनि आफैँले आफ्नो घर सफा राख्ने मानसिकता छैन ।’

नियमित रूपमा डेंगुरोग नियन्त्रण तथा बच्ने उपायबारे सूचनाप्रवाह भइरहेको गरी लामखुट्टेको वासस्थान खोजी गरी लार्भा नष्ट गर्ने अभियान बढाए पनि स्थानीयवासीमा आफैँले आफ्नो घर सफा गर्नुपर्छ भन्ने मानसिकता नबनेको यादव बताउँन्छन् । ‘डेंगुले स्वास्थ्यमा गर्ने असरको जानकारी हुँदाहुँदै पनि हेलचेक्य्राइँ गरेपछि केन्द्र तथा प्रदेश सरकारले जति लगानी गरे पनि कार्यक्रम प्रभावकारी हुन सक्दैन,’ उनले भने ।

४–५ जनाको मृत्यु भए पनि रिर्पोट आएको छैन
डेंगु संक्रमणका लक्षण भएका ४–५ जनाको मृत्यु भए पनि मत्युको यकिन कारण खलेर रिपोर्ट नआएको यादव बताउँछन् । केन्द्र सरकारले हालसम्म ३ हजार किट पठाए पनि डेंगुका बिरामीको संख्या बढ्दै गएकाले त्यो संख्या अपुग हुने देखिएको छ ।

डेंगु र यसबाट बच्ने उपायबारे विराट मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पतालका डा. रामकुमार मेहता  :

डेंगु के हो ?
डेंगु भनेको भाइरल इन्फेक्सन हो । यो एडिज लामखुट्ठेको टोकाइबाट सर्छ । एडिज लामखुट्टे भनेको एक प्रजातिको लामखुट्टे हो जुन प्रायः कृत्रिम भण्डारण गरेर राखेको फ्रेस पानीमा बस्छ र यसले प्रायः दिनमा टोक्ने गर्छ । डेंगु विभिन्न प्रकारका हुन्छन् । साधारणतया सबै डेंगु खतरनाक हुँदैनन् । डेंगु कुनै साधारण लक्षण देखिएर पनि हुन्छ भने कुनै असाधारण लक्षण देखाएर पनि हुन्छ ।

यो रोग लागेका ९७ प्रतिशतलाई सामान्य ज्वरोका रूपमा लक्षण देखिन्छ । यो साधारण लक्षण हो । शरीरका कुनै पनि भागबाट रक्तस्राव बढी हुने, रक्तचाप कम हुने र रगतमा प्लेटलेट्स कम भयो भने खटिरा धेरै आउने लक्षणहरू देखिएमा यी असाधारण लक्षण हुन् र यो अवस्थालाई जटिल मानिन्छ । यसको निर्मूल गर्ने उपचार भने हुँदैन, लक्षणअनुसारको उपचार मात्र हुन्छ । सँगसँगै यसले अरू रोगसँग लड्न सक्ने क्षमतालाई पनि कम गरिदिन्छ, जसले गर्दा अरू रोगले यदि आक्रमण गरेमा झन्–झन् जटिल बन्दै जान्छ ।

डेंगु संक्रमण कसरी हुन्छ ?
डेंगुको संक्रमण एक किसिमको एडिज लामखुट्टेले गराउँछ । हात मिलाउँदैमा, अँगालो मार्दैमा सँगै खाना खाँदैमा यो भाइरस सर्दैन । संक्रमित व्यक्तिलाई यदि कुनै लामखुट्टेले टोक्यो र त्यही लामखुट्टेले अन्य स्वस्थ व्यक्तिलाई टोक्यो भने डेंगु सर्छ । पानी जम्ने ठाउँमा गर्मीमा र पानी बग्ने व्यवस्था राम्रोसँग नहुने ठाउँमा एडिज लामखुट्टे बढी सक्रिय हुने गछन् ।

डेंगुका लक्षण के हुन् ?
साधारण लक्षण
विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ–२००९)का अनुसार डेंगु विदाउट साइन (लक्षणविनाको डेंगु)मा एकदमै बढी ज्वरो (१०२ डिग्री) आउँछ । यसका ५ देखि ७ दिनसम्म जिउ एकदमै दुख्ने, टाउको दुख्ने, पेट दुख्ने, वाकवाकी लाग्ने, आँखामुनि दुख्नेजस्ता साधारण लक्षण हुन् ।

असाधारण लक्षण
खटिरा आउने, रक्तस्राव बढी हुने, बान्ता हुने, शरीरमा प्लेटलेट्सको संख्या कम भएमा रक्तनलीहरूबाट रगत शरीरका अन्य तन्तुमा जाने भएकाले शरीरमा डाबर आउने, बिरामी सिकिस्त हुने, पिसाब कम हुने, रक्तचाप निकै कम हुने हुन्छन् । अधिकांश रोगी सामान्य उपचारपछि निको हुने भए पनि वेलैमा उपचार नगरेमा मानिसको ज्यानै जान सक्छ ।

डेंगुबाट बच्ने उपाय के छन् ?
– लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्नुपर्छ ।
– घरवरपर पानी जम्ने खाल्डाखुल्डी पुर्नुपर्छ ।
– घरनजिक कुनै पनि किसिमका झाडी राख्नुहुँदैन ।
–लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्न झुलको प्रयोग गर्ने वा लामखुट्टेको धूप वा क्रिम प्रयोग गर्नुपर्छ ।
– झ्याल–ढोकामा जाली राख्नुपर्छ ।
– शरीर पूरै ढाक्ने कपडा लगाउनुपर्छ ।
– सरसफाइमा ध्यान दिनुपर्छ ।
– आफ्नो घरवरिपिर मात्र नभई समुदाय, समाजलाई पनि सफासुग्घर राख्न मद्दत गर्नुपर्छ ।

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

सम्बन्धित समाचार

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय