रेबिजविरुद्धको भ्याक्सिनको चरम अभाव, ७ लाख माग, २ लाख मात्र खरिद

कुकुर, स्याललगायत जनावरको टोकाइबाट लाग्ने असाध्य रोग रेबिजको भ्याक्सिनको चरम अभाव हुने भएको छ । वार्षिक रुपमा ७ लाखको माग भए पनि इपिडिमिओलोजी तथा रोगनियन्त्रण महाशाखाले वार्षिक २ लाख मात्र खरिद गर्ने गरेको छ । आर्थिक वर्ष सकिन २ महिना बाँकी रहँदा बाँकी ३० हजारको हाराहारीमा मात्र भ्याक्सिन स्टक भएका कारण रेबिजको भ्याक्सिनको चरम अभावको अवस्था सिर्जना भएको महाशाखाका निर्देशक डा. विवेक कर्ण लालले जानकारी दिए ।

समयमा भ्याक्सिन लगाउनेबाहेक रेबिज लागिसकेपछि मृत्यु टार्न सक्ने उपचारपद्धतिको विकास हालसम्म चिकित्साविज्ञानले गर्न सकेको छैन । यस्तो संवेदनशील र निर्विकल्प भ्याक्सिनको अभाव भएमा आकस्मिक रूपमा भवितव्यमा पर्ने जनावरको टोकाइका बिरामीको जीवनसँग खेलबाड हुने निश्चित छ ।

सरकारले देशभरका तोकिएका स्वास्थ्यसंस्थामा निःशुल्क उपलब्ध गराउँदै आएको रेबिजको भ्याक्सिन बजेट अभावका कारण अपुग हुन थालेको स्वास्थ्यसेवा विभागअन्तर्गतको इपिडिमिओलोजी तथा रोगनियन्त्रण महाशाखाले जनाएको छ । महाशाखाका अनुसार हाल धेरै बिरामीले निजीस्तरमा भ्याक्सिन किनेरसमेत प्रयोग गरिरहेका छन् ।

गत आर्थिक वर्षमा खरिद गरिएको रेबिजको भ्याक्सिनको मूल्य यस वर्ष ५० प्रतिशतले बढेर आएको तर बजेट भने साबिककै हिसाबले विनियोजन हुँदा समस्या आएको महाशाखाका निर्देशक डा. विवेक कुमार लाल बताउँछन् । अघिल्लो वर्ष सरकारले करिब १० करोड रुपैयाँबराबरको रेबिजविरुद्धको भ्याक्सिन खरिद गरेको थियो । तर, अबको बजेटमा बढेको मूल्यको अनुपातमा सरकारले भ्याक्सिनका लागि ७ करोड मात्र विनियोजन गरेको छ भने आगामी वर्ष भ्याक्सिन अभाव हुने देखिन्छ ।

मानिसलाई कुकुर, स्याललगायत जनावरले टोकेमा रोबिज र सर्पले टोकेमा सर्पदंशविरुद्धको भ्याक्सिन तुरुन्त लगाउनुपर्ने हुन्छ । यी अवस्थामा समयमै सम्बन्धित रोगविरुद्धका भ्याक्सिन लगाउन नसकिएमा बिरामीको मुत्यु अवश्यंभावी हुन्छ । तर, नेपालमा यी दुवै रोगविरुद्धका भ्याक्सिनको उत्पादन हुँदैन । नेपाल सरकारले भारतबाट वार्षिक करिब २ लाख रेबिजविरुद्धको भ्याक्सिनको खरिद गर्ने गरेको महाशाखाको तथ्यांक छ ।

सरकारले देशभरका तोकिएका स्वास्थ्यसंस्थामा निःशुल्क उपलब्ध गराउँदै आएको रेबिजको भ्याक्सिन बजेट अभावका कारण अपुग हुन थालेको स्वास्थ्यसेवा विभागअन्तर्गतको इपिडिमिओलोजी तथा रोगनियन्त्रण महाशाखाले जनाएको छ । महाशाखाका अनुसार हाल धेरै बिरामीले निजीस्तरमा भ्याक्सिन किनेरसमेत प्रयोग गरिरहेका छन् ।

गत आर्थिक वर्षमा खरिद गरिएको रेबिजको भ्याक्सिनको मूल्य यस वर्ष ५० प्रतिशतले बढेर आएको तर बजेट भने साबिककै हिसाबले भन्दा कम विनियोजन हुँदा समस्या आएको महाशाखाका उपस्वास्थ्य प्रशासक डा. समीर अधिकारी बताउँछन् । अघिल्लो वर्ष सरकारले करिब १० करोड रुपैयाँबराबरको रेबिजविरुद्धको भ्याक्सिन खरिद गरेको थियो । तर, अबको बजेटमा बढेको मूल्यको अनुपातमा सरकारले बजेट नबढाउने हो भने आगामी वर्ष भ्याक्सिन अभाव हुने अधिकारीको भनाइ छ । ‘सरकारले बजेट दिँदा अघिल्लो वर्षको खपतअनुसार दिइरहेको हुन्छ,’ डा. अधिकारीले भने, ‘तर, बजारमा औषधिको मूल्यमा भएको वृद्धि बजेटमा समावेश नगरिँदा भ्याक्सिन अभाव हुने देखिएको छ ।’

डा. अधिकारीका अनुसार रेबिजविरुद्धको एक भाइल भ्याक्सिनको मूल्य करिब २ सय ८० रुपैयाँ पर्ने गरेको छ । एक बिरामीले जनावरको एकपटकको टोकाइमा ४ वा ५ पटक भ्याक्सिन लगाउनुपर्ने हुन्छ । टोकाइको प्रकृतिअनुसार छालाको हकमा एक महिनाभित्रमा ४ पटक र मासुको हकमा ५ पटक रेबिजविरुद्धको भ्याक्सिन लगाउनुपर्ने हुन्छ । पछिल्लो समयको मागबमोजिम अभाव हुन नदिन थप ५ लाख भ्याक्सिन आवश्यक रहेको महाशाखाले जनाएको छ । निजीस्तरमा ६–७ सय तिरेर बिरामीले भ्याक्सिन लगाउनुपर्ने बाध्यता छ ।

गत वर्ष झन्डै ३६ हजारले लगाए रेबिजविरुद्धको भ्याक्सिन
गत आर्थिक वर्षमा रेबिजका कारण ३२ जनाको अस्पतालमा उपचारका क्रममा मुत्यु भएको पाइएको छ । उक्त वर्ष ३३ हजार २ सय ४ जना कुकुरले टोकेका कारण रेबिजविरुद्धको भ्याक्सिन लगाउन स्वास्थ्यसंस्था पुगेका थिए । त्यसैगरी, अन्य जनावरले टोकेर भ्याक्सिन लगाउनेको संख्या २ हजार ४ सय ७७ थियो । यसरी हेर्दा एक वर्षमा झन्डै ३६ हजारको हाराहारीमा रेबिजविरुद्धको भ्याक्सिनको माग भएको देखिन्छ ।

‘मानिस आफैँमा रेबिज हुँदैन, यो कुनै न कुनै जनावरको टोकाइबाट सर्ने हो,’ डा.अधिकारी भन्छन्, ‘हरेक टोकाइमा पनि रेबिज हुने हुँदैन । बहुला कुकुर तथा अन्य जनावरमा रेबिजका भाइरस भएका कारण उनीहरूको टोकाइले गर्दा मानिसमा सर्ने गर्छ ।’ उनका अनुसार सबै जनावरको टोकाइमा रेबिजविरुद्धको भ्याक्सिन लगाउनुपर्छ । ९९ प्रतिशत कुकुरको टोकाइबाट रेबिज हुने गर्छ । कुकुरलाई सधैँ पशुचिकित्सकको सल्लाहअनुसार भ्याक्सिन लगाउनुपर्ने उनी बताउँछन् ।

त्यसैगरी, भुस्याहा कुकुरलाई व्यवस्थित गर्नुपर्ने डा. अधिकारीको तर्क छ । गाउँघरमा कुकुरलाई छाडा रूपमा छोड्दा अन्य जंगली जनावरको टोकाइले भाइरस सरेपछि कुकुर बौलाएर घरपालुवा जनावर तथा मानिसलाई टोकेर बढी समस्या देखिने गरेको उनी बताउँछन् ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

सम्बन्धित समाचार

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय