युवा चिकित्सकको सुरक्षित एनेस्थेसिया अभियान, भन्छन्– शल्यक्रियालाई कुनै कुराले रोक्दैन, पछि पनि दुख्दैन

अप्रेसन (शल्यक्रिया) कसैको रहरको विषय हुँदैहोइन । शल्यक्रिया अवधिभर त बेहोस बनाइन्छ, तर होसमा आएपछि… । धेरै बिरामी र आफन्तको चिन्ता, शल्यक्रियापछि होसमा फर्किएला–नफर्किएला, घाउ निको हुन कति समय लाग्ला र घाउ कति दुख्ला ?

उपकरण, विधि र प्रविधिले निरन्तर फड्को मारिरहेको चिकित्साविज्ञानमा शल्यक्रियाका क्रममा हुने जोखिम र शल्यक्रियापछि हुने दुखाइको व्यवस्थापनका लागि नेपालका युवा एनेस्थेसिओलोजिस्टले एउटा अभियान नै छेडेका छन् । नेपालको सन्दर्भमा बेहोस बनाउने वा दुखाइको व्यवस्थापन गर्ने नवीनम प्रविधि ‘अल्ट्रासाउन्ड गाइडेड रिजलन एनेस्थेसिया’बारे चेतना र प्रयोग बढाउन युवा एनेस्थेसिओलोजिस्टहरूले यस्तो प्रयत्न गरेका हुन् ।

विकासित देशहरूका सन्दर्भमा नौलो नभए पनि एनेस्थेसियालाई भिन्न ढंगले सोच्ने र अपनाउने यो अभियान तीन वर्षदेखि अगाडि बढिरहेको छ । निजामती कर्मचारी अस्पतालमा कार्यरत युवा एनेस्थेसिओलोजिस्ट डा. अनुजजंग रायमाझीसहित केही युवा चिकित्सकले सन् २०१६ मा आफूले जानेको यो सुरक्षित एनेस्थेसियाको सीप अन्य चिकित्सकलाई सिकाउँदै सर्जन र बिरामी पक्षलाई समेत सचेत गराउन सुरुवात गरेका थिए । डा. रायमाझीसहित डा. संयुक्तराज आचार्य, डा. नवीन्द्र विष्ट, डा. पवनकुमार हमाल, डा. प्रज्वल भट्टराई, डा. सुवास पौडेल डा. दिप्तेश अर्याल, डा. रुपेश यादव र डा. ललितजंग राजवंशी सुरुदेखि नै सरिक छन् ।

सुरक्षित एनेस्थेसियाबारे चेतनासँगै माग बढ्दै गएको र वीर, ट्रमा, टिचिङ, निजामती कर्मचारी अस्पताल, कान्ति, केएमसी, नोबलसँगै उपत्यकाबहिर भरतपुर, विराटनगर, धरानका चिकित्सकले पनि अभ्यास सुरु गरिसकेको हाल ट्रमामा कार्यरत डा. हमालले जानकारी दिए ।

अभियानअन्तर्गत सातवटा वर्कसपमार्फत १ सय ५० भन्दा बढी एनेस्थेसिओलोजिस्ट र जिपीलाई यो सीप सिकाइसकेका छन् । ‘यो सीप सिकाउन चार तहका तालिमका पाठ्यक्रम बनाएर आवश्यकता र मागका आधारमा तालिन गर्दै आएका छौँ’ डा. रायमाझीले भने । दुई वर्षको अवधिमा मात्रै उनीहरूले ७ वटा वर्कसप गरिसकेका छन् । जसमध्ये २ भरतपुर र विराटनगरमा गरिएको थियो ।

उनीहरूले युरान फाउन्डेसन नामक संस्था नै बनाएर गतिविधि गरिरहेको युवा एनेस्थेसिओलोजिस्ट डा. पवन हमालले बताए । यसका लागि उनीहरूले आफ्नै
पहलमा चार लेबलको पाठ्यक्रमसमेत विकास गरेका छन् । प्रारम्भिक लेबलदेखि चौथो तहसम्ममा दीर्घकालीन रूपमा दुखाइको व्यवस्थापन कसरी गर्ने भन्ने सीप समाविष्ट छ ।

सुरक्षित एनेस्थेसियाबारे चेतनासँगै माग बढ्दै गएको र वीर, ट्रमा, टिचिङ, निजामती कर्मचारी अस्पताल, कान्ति, केएमसी, नोबलसँगै उपत्यकाबहिर भरतपुर, विराटनगर, धरानका चिकित्सकले पनि अभ्यास सुरु गरिसकेको हाल ट्रमामा कार्यरत डा. हमालले जानकारी दिए ।

अल्ट्रासाउन्ड गाइडेड रिजनल एनेस्थेसिया प्रयोगले जोखिम कमसँगै संक्रमणदरमा कमी र खर्च र बिरामीलाई सहजसमेत भएका कारण बिस्तारै लोकप्रिय बन्दै गएको अनुभव उनीहरूको छ ।

शल्यक्रिया चरणमा पूरै बेहोस बनाउँदा जोखिम हुने, अन्य रोग वा उमेर समूहका बिरामीदेखि दीर्घकालका दुखाइको व्यवस्थापनमा उपयोगी भएका कारण यो सीपकको लोकप्रियता बढ्दै गएको छ । सामान्य रूपमा हेर्दा यस्तो विशिष्ट सीप सिकेका व्यक्तिले आकर्षणका हिसालले रोजाइको जनशक्ति भएर बस्ने विकल्प थियो । तर, चिकित्सकहरू सीमित व्यक्तिमा मात्रै यो सीप भएर पैसा मात्रै कमाउने तिर भन्दा सुरक्षित एनेस्थेसियाका लागि यो सीप फैलाउन लागिपरेको निजामती अस्पतालका एनेस्थेसिओलोजिस्ट डा. अनुजजंग रायमाझीले बताए ।

एनेस्थेसिया विकसित देशका सन्दर्भमा लामो समयदेखि अभ्यासमा आए पनि नेपालमा यसका सन्दर्भमा अझै शल्यचिकित्सकहरूमै जानकारीको कमी भएको भनाइ चिकित्सकहरूको छ । डा. रायमाझीका अनुसार यो विधि शल्यक्रियामा एनेस्थेसियासँगै दीर्घखालका दुखाइमा पनि प्रभावकारी साबित भएको छ ।

अस्पतालहरूमा भइरहेका जनशक्तिले सामान्य अतिरिक्त तालिम लिने सुरुवातमा कम्तिमा २० देखि ३० लाखको उपकरण भएमा ‘अल्ट्रासाउन्ड गाइडेड रिजलन एनेस्थेसिया’ सम्भव हुन्छ । मुटुको रगत फाल्ने क्षमता १०-१५ प्रतिशत मात्रै भएको बिरामीमा समेत शल्यक्रिया सफल भइरहेको चिकित्सकहरू बताउँछन् ।

‘जोखिमसँगै लामो समय लाग्ने शल्यक्रियामा पनि बिरामीलाई जनरल एनेस्थेसिया दिए शल्यक्रिया टेबुलमै मृत्यु हुनसक्छ ’ डा. रायमाझीले भने, ‘त्यस्तो अवस्थामा पनि ज्यान जोगाएर शल्यक्रिया सफल बनाउन सकिन्छ ।’

जनरल एनेस्थेसियामा फोक्सो, मुटु, मिर्गौला कमजोर भएको अवस्थामा ती अंगलाई औाषधि दिँदा जोखिम धेरै हुन्छ । ‘यो पद्धति हो, यसमा नसाबाट अल्ट्रासाउन्डले हेर्दै एक्युरेटसँग दिइन्छ,’ अगुवा डा. रायमाझीले भने, ‘जसले जोखिम घटाउँछ’

अहिले पनि आम बिरामी र कतिपय चिकित्सकहरूको पनि बुझाइ भनेको एनेस्थेसिया भनेको बेहोस गराउनु मात्रै हो । तर, बेहोस गराउँदा मुटु, छाती, मिर्गौला र अन्य महत्वपूर्ण प्रणालीलाई नर्मल फिजियोलोजी राखेर पछि आफ्नै काममा फर्काउने चुनौती एनेस्थेसिओलोजिस्टले वहन गरेका हुन्छन् । ‘बेहोस आफैँमा एउटा पद्धति हो । मुटु, फोक्सो कसरी सञ्चालन गर्ने ?’ डा. रायमाझी भन्छन् ।
सामान्यतः अहिले एनेस्थेसियामा पूरै बेहोस गराउने, स्पाइनल एनेस्थेसिया, ब्लक एनेस्थेसिया र लोकल प्रचलनमा छन् ।

अल्ट्रासाउन्ड गाइडेड रिजनल एनेस्थेसियामा भने शल्यक्रियाका समयमा यी परम्परागत एनेस्थेसियाका तरिकाहरूले बेहोस गराउँदा बढी जोखिम हुन सक्ने उमेर समूह उच्च रक्तचाप, फोक्सो, मिर्गौला, क्यान्सरजस्ता मधुमेहका समस्या भएका बिरामीलाई आवश्यक ठाउँमा र आवश्यक मात्रामा मात्रै दिएर शल्यक्रियालाई सहज बनाइन्छ ।

जनरल एनेस्थेसियामा फोक्सो, मुटु, मिर्गौला कमजोर भएको अवस्थामा ती अंगलाई औषधि दिँदा जोखिम धेरै हुन्छ । ‘यो पद्धति हो, यसमा नसाबाट अल्ट्रासाउन्डले हेर्दै एक्युरेटसँग दिइन्छ,’ अगुवा डा. रायमाझीले भने, ‘जसले जोखिम घटाउँछ’

यो विधिबाट एनेस्थेसिया दिँदा अन्य रोगको जोखिमका कारण बेहोस अवस्थाबाट ब्युँताउनै कठिन भएकालाई मात्रै होइन, शल्यक्रियाका समयमा हुन सक्ने संक्रमण, निमोनियाको जोखिम, औषधिको असर कम, आइसियू र भेन्टिलेटरमा राख्नुपर्ने अवधिसमेत निकै कम भएको छ, जसका कारण जोखिमसँगै खर्चसमेत कम लाग्ने डा. रायमाझी बताउँछन् । ‘जनरल प्रविधिबाट एनेस्थेसिया दिँदा लामो समय बेहोस हुँदा जटिलता आउन सक्छन्, त्यसलाई यो पद्धतिले घटाउँछ,’ उनले भने ।

समयमै होसमा फर्किने हुँदा तत्काल हिँडाइ सुरु हुन्छ र जसले गर्दा पेट र रक्तप्रणालीसम्बन्धी रिकभरी पनि छिट्टै हुन्छ ।

दीर्घकालीन रुपमा हुने दुखाईको राम्रो निदानका लागि पेन मेडिसिनकै रूपमा पनि अल्ट्रासाउन्ड गाइडेड रिजलन एनेस्थेसियाको प्रयोग भइरहेको र त्यसले कठिनखालका दुखाइको पनि सहजै व्यवस्थापन गर्न सकिने डा. रायमाझी बताउँछन् । ‘क्यान्सरका दुखाइ, ढाडको दुखाइ, घुँडाको दुखाई र अन्य धेरै दुखाइमा यो विधिबाट व्यवस्थापन गरिरहेका छौँ,’ उनले भने ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

सम्बन्धित समाचार

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय