गोडा सुन्निने, पेट फुल्ने पनि दमका लक्षण, उपचारमा ढिलाइ भए मुटुरोग

दम धेरै प्रकारका रोगहरूको सामूहिक नाम हो । दम विभिन्न प्रकारका हुन्छन् । जाडो महिनामा हुने, आस्थमा, ब्रोकनलाइटिसलगायत प्रकारमा दमलाई विभाजन गरिन्छ । पाटन अस्पतालमा उपचारका लागि आएका कुल बिरामीको करिब ३५ प्रतिशतमा दमरोग पाइएको छ ।

दम भन्नासाथ मानिसहरू डराउने गरेको पाइन्छ । तर, दम लाग्यो भन्दैमा डराउनुपर्नेचाहिँ हुँदैन । नेपालका ग्रामीण भागहरूमा सबै ठाउँमा ग्यासचुल्हो पुग्न नसक्नुका कारण पनि दमको समस्या बढी देखिने गरेको छ । गाउँघरमा धुवाँरहित चुल्होको प्रयोग अभावका कारण पनि दमको समस्या देखापर्ने गरेको छ ।
अर्काे सबैभन्दा महत्वपूर्ण कारण अत्यधिक चुरोट, बिँडी, तमाखुलगायत धवाँजन्य पदार्थहरूको सेवनका कारण पनि दमको समस्या नेपालमा दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको हो । धूमपान गर्ने मानिसको संख्या नेपालमा मात्रै नभई विश्वमै धेरै भए पनि नेपालमा भने यो समस्या धेरै नै बनेको छ । कतिपय अवस्थामा आफूले धूमपान नगरे पनि परिवारका अन्य सदस्यले गरेको धूमपानको असरले समेत दम निस्किने गर्छ ।

त्यसैगरी, काठमाडौं उपत्यकाको कुरा गर्ने हो भने जहाँसुकै प्रदूषणको स्तर एकदमै बढ्दो स्थितिमा छ । प्रदूषणको मात्रा मापन गर्न नेपाल सरकारले प्रदूषण मापन यन्त्र ठाउँ–ठाउँमा राखेको पनि देख्न सकिन्छ । विशेषगरी दमको मुख्य कारण धूमपान नै हो ।

पुरुषप्रधान नेपाली समाजमा पुरुषले नजिकै बसेर चुरोट–बिँडीको धुवाँ उडाउने चलन रहेका कारण त्यसको असर धूमपान नगर्ने महिलालाई समेत परिरहेको हुन्छ । दमबाट बच्न गाउँघरमा धुवाँरहित चुल्होको प्रयोग गर्नुपर्छ । सहरमा धेरै वर्ष पुराना गाडी प्रयोगमा नल्याउनुले पनि धेरै मात्रामा दमको समस्या कम गर्न सकिन्छ ।

लक्षण
– लगातार खोकी लाग्नु ।
– खकार आउनु ।
– छाती दुखेजस्तो हुनु ।
– बिहानीपख बढी मात्रामा खोकी लाग्नु ।
– कसै–कसैमा गोडा सुन्निने, पेट फुल्नेजस्ता समस्या देखापर्नु ।
– दमका कारण पछि गएर मुटुको समस्या देखापर्ने गर्छ ।
– कतिपयमा शरीर नै नचल्ने समस्या पनि देखापर्न सक्छ ।
यस्ता लक्षण देखापरेमा तुरुन्तै अस्पताल जानु आवश्यक हुन्छ । दमले लिएको विकराल रूपका कारण मानिसको मृत्युसमेत हुन सक्छ ।

उपचार विधि
दमको उपचार विधि विभिन्न छन्, जसमा घरायसी उपचार विधि र औषधि सेवनबाट गरिने उपचार विधि प्रमुख हुन् । आजकाल शल्यक्रियाको माध्यमबाट उपचार गर्ने पनि प्रचलन आइसकेको छ । तर, यो प्रविधि नेपालमा त्यति प्रचलनमा आएको देखिँदैन । किनभने, यो एकदमै महँगो प्रविधिमा पर्छ ।
आउँदा दिनमा दमको उपचारका लागि शल्यक्रियाको प्रविधि नेपालमा प्रयोग हुने देखिए पनि हालसम्म भने यो फस्टाउन सकेको छैन ।
दमको खाने तथा तान्ने गरी दुईथरीका औषधि पाउन सकिन्छ ।
खोकी लाग्यो तथा खकार पहेँलो भयो भने एन्टिबायोटिक दिन सकिन्छ ।
दम लागेमा कतिपयले त आजीवन औषधि सेवन गर्नुपर्ने पनि हुन सक्छ ।
शरीरमा अक्सिजनको मात्रा कति छ र दम कुन अवस्थामा छ भन्ने प्रविधिको सहयोगले पत्ता लगाउन सकिन्छ ।
औषधिको सेवनपश्चात् दमपीडितले जीवनयापनलाई सहज बनाउन सक्छन् ।

पुरुषप्रधान नेपाली समाजमा पुरुषले नजिकै बसेर चुरोट–बिँडीको धुवाँ उडाउने चलन रहेका कारण त्यसको असर धूमपान नगर्ने महिलालाई समेत परिरहेको हुन्छ । दमबाट बच्न गाउँघरमा धुवाँरहित चुल्होको प्रयोग गर्नुपर्छ । सहरमा धेरै वर्ष पुराना गाडी प्रयोगमा नल्याउनुले पनि धेरै मात्रामा दमको समस्या कम गर्न सकिन्छ ।

सुरुसुरुको अवस्थामा रहेको दमलाई शारीरिक व्यायाम गर्ने, तौल घटाउनेजस्ता उपायबाट पूर्ण रूपमा हटाउन सकिन्छ । औषधिको प्रयोगबाट भने यसलाई कम मात्र गर्न सकिने हो । हालसम्म पनि दमलाई पूर्ण रूपमा निको बनाउन सकिने औषधिको विकास भने भएको छैन ।
दमलाई रोकथाम गर्न सकिन्छ । जीवनशैलीलाई सामान्य बनाउन सकिन्छ । तर, पूर्णतया निको भने यसलाई गराउन सकिँदैन ।

रोकथामका उपाय
– चुरोट, बिँडी, तमाखुजस्ता धुवाँजन्य पदार्थको सेवन नगर्ने ।
– स्वच्छ खानेकुरा मात्रै सेवन गर्ने ।
– धुलो, धुवाँबाट बच्ने ।
– चुरोट खाने मानिसको सम्पर्कमा नआउने ।
– दम भएको थाहा पाउनासाथ उपचारका लागि जाने ।
– दम भएको पत्ता लगाउने प्रविधि नेपालमा पनि विभिन्न ठाउँमा चलनमा आइसकेको हुनाले वैलैमा दम भए या नभएको पता लगाउने ।

दम भइहालेमा यसलाई पूर्ण रूपमा निको बनाउन नसकिने भएकाले समयमै रोकथामका उपाय अपनाउनुपर्ने हुन्छ ।

(डा. श्रेष्ठसितको कुराकानीमा आधारित)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

सम्बन्धित समाचार

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय