किन दुख्छ छाती ? यी रोग हुन सक्छन्

डा. सन्तकुमार दास
प्रकाशित
२०७५ चैत १४ गते १०:४९

छाती दुख्यो भने विभिन्नकिसिमका रोग भएको अनुमान गर्न सकिन्छ । फोक्सोसम्बन्धी रोग, मुटुरोग तथा कहिलेकाहीँ हाम्रो खानानलीको ग्यास्ट्रिकले पनि छाती दुख्ने गर्छ । छातीको दुखाइमा कुन ठाउँको हो, त्यसले भने कुन रोग लागेको हो भनी अनुमान गर्न सकिन्छ ।

छातीको दुखाइ सामान्य रोगका कारण पनि हुन सक्छ भने सामान्य छातीको दुखाइ ठूलो रोगको लक्षण पनि हुन सक्छ । जस्तो कि, कसैलाई छातीको बीच भागमा अकस्मात् दुख्यो भने मुटुका कारण हुने गर्छ । त्यो दुखाइ यदि दुखेको ठाउँभन्दा अन्यत्र सरिरहेको छ, गर्दन, बायाँ पाखुरातिर सरेको छ भने, मुटुरोगको कारण दुखेको हुन सक्ने सम्भावना धेरै हुन्छ । त्यस्तो किसिमले छाती दुख्यो भने तुरुन्तै सम्बन्धित चिकित्सकलाई देखाउनुपर्छ ।

त्यसैगरी, फोक्सोसम्बन्धी रोगका कारण छाती दुख्नु भनेको मुख्यतः निमोनियाको लक्षण हो । त्यसैगरी पल्मोनरी इन्मोलिजम भनेको हृदयाघातजस्तै हो । पल्मोनरी इन्मोलिजमलाई लङ इन्फेक्सन भनिन्छ ।अकस्मात् छाती दुख्नु निमोथेराक्स हो । निमोथेराक्स भनेको फोक्सोमा हावा भरिनु हो । फोक्सोको बाहिरपट्टिको भागलाई पिलुयर स्पेस भनिन्छ । फोक्सोलाई दुईवटा झिल्लीले छोपेका हुन्छन् । ती दुई झिल्लीको बीचमा हावा भरिनुलाई निमोथेराक्स भनिन्छ, जुन लामो समय फोक्सोको बिरामी भएको मानिसलाई हुन सक्छ भने फोक्सोको केही समस्या नभएका मानिसलाई पनि हुने गर्दछ ।

कुनै मानिसलाई अकस्मात् छाती दुख्यो भने र बीचमा नदुखीकन छेउको भागतिर दुखेको छ भने फोक्सोको दुखाइको सम्भावना बढी हुन्छ, जसको निमोथेराक्स वा हावा भरिनु महत्वपूर्ण कारण हो । हावा भरिदैँ गयो भने फोक्सोको अरु भागलाई थिच्छ र मुटुलाई काम गर्न दिँदैन, जसका कारण मानिसको मुत्युसमेत हुन्छ ।

कुनै मानिसलाई अकस्मात् छाती दुख्यो भने र बीचमा नदुखीकन छेउको भागतिर दुखेको छ भने फोक्सोको दुखाइको सम्भावना बढी हुन्छ, जसको निमोथेराक्स वा हावा भरिनु महत्वपूर्ण कारण हो । हावा भरिदैँ गयो भने फोक्सोको अरु भागलाई थिच्छ र मुटुलाई काम गर्न दिँदैन, जसका कारण मानिसको मुत्युसमेत हुन्छ ।

छातीको दुखाइको अर्को महत्वपूर्ण कारण फोक्सोमा पानी भरिनु पनि हो । पानी भरिएर दुखेको छ भने बिस्तारै दुख्दै जान्छ, लामो समय लाग्न सक्छ ।
त्यसैगरी, छातीको दुखाइ फोक्सोको क्यान्सरको लक्षण पनि हो । यदि फोक्सोको क्यान्सर फैलिएर छातीको भित्तालाई छोएको छ भने पनि छाती दुख्ने गर्छ । क्यान्सरका अरु लक्षण नदेखिन पनि सक्छन् । जस्तो कि, खकारमा रगत आउनु, खाना नरुच्नु, मानिस दुब्लाउँदै जानुलगायत लक्षण देखिएर छाती दुखेर आएको मानिसमा पनि क्यान्सर हुने गरेको पाइएको छ ।

फोक्सोका कारण फोक्सोका संक्रमण, क्यान्सरको लक्षण, छातीमा हावा तथा पानी भरिनुजस्ता कुराहरू छातीको दुखाइका कारण हुन् ।
छातीको भित्तामा समस्या भयो भने पनि दुख्ने गर्छ । धेरै मानिसहरू छाती दुखेर डराएर अस्पताल आउने गर्छन् । तर, खासै केही भएको हुँदैन, मसल पेन भएको हुन्छ ।
फोक्सोको संक्रमण हुनु निमोनियाको कारण हो । निमोनियाको रोकथामका लागि बाहिर निस्कँदा मास्कको प्रयोग गर्ने, संक्रमण भएको व्यक्तिभन्दा अलि टाढा बस्ने, आफूलाई संक्रमण छ भने भिडभाडमा नजाने, आराम गर्ने, पौष्टिक खानेकुरा खाने गर्नुपर्छ ।

निमोनियाको संक्रमण सबैजनामा हुँदैन । जसको प्रतिरोधात्मक क्षमता कम हुन्छ, त्यस्ता मानिसलाई निमोनियाले घेरै दुःख दिने गर्छ । प्रतिरोधात्मक क्षमता भनेको अरु कुनै क्रोनिक बिमारी, जस्तै, सुगर, फोक्सो, मिर्गौलालगायतका बिमारी छ भने डाक्टरको सल्लाहअनुसार नियमित रूपमा उपचार गरिराख्नुपर्छ ।
निमोनियाबाट जोगिनका लागि खोप उपलब्ध छ । सरकारले बच्चाहरूका लागि जुन खोपको कार्यक्रम राखेको छ, त्यसमा निमोनियाको खोप पनि उपलब्ध छ । तर, ठूला मानिसका लागि यो सेवा उपलब्ध छैन । त्यसकारण पनि निमोनिया हुने सम्भावना बढी हुन्छ ।

नेपाली महिलामा दम वा खोकीरोग बढिरहेको देखिएको छ । संसारभर हेर्दा चुरोट पिउने अधिकांश मानिस पुरुष छन् । त्यसअनुसार दम वा खोकी पुरुषमा बढी देखिनुपर्ने हो । तर, अन्य देशमा पुरुषमा दम वा खोकी पुरुषमा बढी पाइए पनि नेपालमा भने महिला बढी पाइएको छ । विशेषगरी ग्रामीण क्षेत्रका महिलामा दम वा खोकी बढी पाइन्छ । यसको प्रमुख कारण घरेलु प्रदूषण हो ।

अन्य स्वास्थ्यअवस्था ठिक–ठाक भएको मानिसलाई निमोनिया हुनु र अरु समस्या भएको मानिसमा निमोनिया हुनमा जोखिमको मात्रामा ठूलो अन्तर हुन्छ । अन्य रोगका बिरामीलाई निमोनिया भयो भने धेरै खतरा हुन सक्छ । त्यसैले त्यस्ता मानिसलाई निमोनियाको खोप लगाउने गरिएको छ । स्वास्थ मानिसलाई १८ वर्षदेखि ५५ वर्षसम्म निमोनियाको खोप चाहिँदैन । तर, कुनै अरु समस्या छ भने निमोनियाको खोप जरुरी हुन जान्छ ।

दम, खोकीजस्ता रोग साझा रोग हुन् । पछिल्लो समय यी रोगका बिरामीको संख्या निकै बढ्दै गएको छ । कुनै पनि अस्पतालमा गएर हेर्दा सबैभन्दा बढी बिरामी दम वा खोकीकै भेटिन्छन् । विश्वको अवस्थालाई हेर्दा मुत्युका कारकरोगमध्ये दम वा खोकीले तेस्रो हिस्सा ओगटेको छ र विश्व स्वास्थ्य संगठनले सन् २०२५ देखि ०३० को बीचमा यो रोग मृत्युको पहिलो कारकतत्वका रुपमा आउने आकलन गरेको छ । पहिलेदेखि नै दमको प्रमुख कारणका रूपमा चुरोटसेवनलाई लिइएको छ । तर, चुरोटसेवन कम गर्ने देशहरूमा पनि दम वा खोकीका रोगी बढिरहेका छन् । तसर्थ, यसको कारण चुरोट मात्र भने होइन । यसको प्रमुख कारण प्रदूषण नै हो ।

नेपाली महिलामा दम वा खोकीरोग बढिरहेको देखिएको छ । संसारभर हेर्दा चुरोट पिउने अधिकांश मानिस पुरुष छन् । त्यसअनुसार दम वा खोकी पुरुषमा बढी देखिनुपर्ने हो । तर, अन्य देशमा पुरुषमा दम वा खोकी पुरुषमा बढी पाइए पनि नेपालमा भने महिला बढी पाइएको छ । विशेषगरी ग्रामीण क्षेत्रका महिलामा दम वा खोकी बढी पाइन्छ । यसको प्रमुख कारण घरेलु प्रदूषण हो । ग्रामीण क्षेत्रमा दाउरा बालेर खाना बनाउने गरिन्थो, जसको धुवाँले महिलालाई बढी असर पुर्याउने भएकाले नेपाली महिलामा दम तथा खोकीको समस्या बढी पाइएको हो ।

दम तथा खोकीको संक्रमण भएपछि त्यसलाई खासै केही गर्न सक्ने उपाय हुँदैन । बिरामीको सहजताका लागि सामान्य उपचारबाहेक केही गर्न सकिँदैन । त्यसकारण यसको रोकथाममा बढी ध्यान दिनुपर्छ । रोकथामलाई ध्यान दिनका लागि चुरोट छोड्नुपर्छ । त्यसैगरी, प्रदूषणबाट जोगिनुपर्छ ।

(हेल्थपोस्टका पुष्पराज चौलागाईंसितको कुराकानीमा आधारित)

2 thoughts on “किन दुख्छ छाती ? यी रोग हुन सक्छन्

  1. Yo the samsya bhayo…… Aba gharelu pradusan ghatauney upaya pani lekidiye…. Problems with solution hunthiyo professor

  2. मलाइ छाती को बिच भाग मा दुखेको 2 दिन भयो! डकार आउदा अनि पाद आउदा अलि यक छिन ठिक भय जस्तो हुन्छ तर ठिक हुदैन।मेरो लगभग 10 दिन जति खाने सुत्ने समय अलि मिलेको थियन !किन कि नेपाल बाट म अमेरिका आयको थिय….

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

सम्बन्धित समाचार

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय