अब ७ वटा प्रादेशिक आयुर्वेद अस्पताल, ७५३ तहमै आयुर्वेदका संरचना

आयुर्वेद तथा वैकल्पिक चिकित्सा सेवालाई प्रवद्र्धन एवम् विस्तार गर्न सरकारले सातवटै प्रदेशमा प्रदेश आयुर्वेद अस्पताल बनाउने भएको छ । सबै स्थानीय तहमा आयुर्वेदका कुनै न कुनै संरचना बनाइने भएको छ ।
आयुर्वेदिक सर्जरी, उपचारसहित वैकल्पिक चिकित्साका विभिन्न विधासमेत समेटी प्रदेश सरकारमातहत रहने गरी ५० शय्याको प्रदेश आयुर्वेद अस्पताल बनाउन लागेको आयुर्वेद तथा वैकल्पिक चिकित्सा विभागले जनाएको छ । पुरानो संरचनाअनुसार दाङमा रहेको आयुर्वेदको एउटा मात्रै क्षेत्रीय अस्पताल प्रदेश ५ सरकारमातहत गइसकेको छ । बाँकी ६ वटा प्रदेशमा आयुर्वेद अस्पताल बनाउने गरी नीतिगत निर्णयका लागि मन्त्रिपरिषद्मा प्रस्ताव गइसकेको छ ।

आयुर्वेद व्यवस्था विभाग अनुगमन, अनुसन्धान तथा समन्वय शाखाका प्रमुख आयुर्वेद चिकित्सक विजय भुर्तेलका अनुसार नयाँ संरचनाअनुसार ४ सय ९९ वटा स्थानीय तहमा थप संस्था बनाउनुपर्नेछ । हाल भएका ३ सय ५ वटा आयुर्वेद औषधालयहरू २ सय ५४ वटा स्थानीय तहअन्तर्गत छन्, जुन स्थानीय सरकारमातहत गइसकेका छन् ।

विभागका महानिर्देशक आयुर्वेद चिकित्सक वासुदेव उपाध्यायका अनुसार प्रदेश १ का लागि झापाको लखनपुर र प्रदेश ७ मा गेटा, कैलालीमा पूर्वाधार निर्माणसमेत भइसकेको छ । तीबाहेक जनकपुर र कास्कीमा पनि प्रादेशिक अस्पताल बनाउनका लागि जग्गा प्राप्तिको क्रम चलिरहेको छ ।
महानिर्देशक डा. वासुदेव उपाध्यायका अनुसार प्रादेशिक अस्पतालको नीतिगत निर्णय केन्द्र सरकारबाट भएपछि बनाउने र सञ्चालनको काम भने प्रदेश सरकारमातहतमै हुनेछ ।
‘प्रदेश तहमा एक–एकवटा रेफरल अस्पताल, स्थानीय तहमा पनि कुनै न कुनै संरचना हुन्छ,’ डा. उपाध्यायले भने । अस्पतालहरूबाट आयुर्वेदिक औषधि, पञ्चकर्म, योग, क्षारसूत्र (सर्जरी) सँगै प्राकृतिक चिकित्सा, अकुपन्चर, होमियोप्याथी, आम्ची, युनानीलगायत सेवा पर्छन् ।

साबिकको ‘आयुर्वेद विभाग’लाई नयाँ संरचनामा ‘वैकल्पिक चिकित्सा’ समेत थपेर ‘आयुर्वेद तथा वैकल्पिक चिकित्सा विभाग’ नामकरण गरिएको छ । विभागअन्तर्गत ‘वैकल्पिक चिकित्सा महाशाखा’ थप गरिएको छ । महाशाखाअन्तर्गत होमियोप्याथी तथा आम्ची चिकित्सा शाखा, प्राकृतिक तथा अकुपन्चर चिकित्सा शाखासमेत नयाँ बनेका छन् ।

आयुर्वेद व्यवस्था विभाग अनुगमन, अनुसन्धान तथा समन्वय शाखाका प्रमुख आयुर्वेद चिकित्सक विजय भुर्तेलका अनुसार नयाँ संरचनाअनुसार ४ सय ९९ वटा स्थानीय तहमा थप संस्था बनाउनुपर्नेछ । हाल भएका ३ सय ५ वटा आयुर्वेद औषधालयहरू २ सय ५४ वटा स्थानीय तहअन्तर्गत छन्, जुन स्थानीय सरकारमातहत गइसकेका छन् ।
मन्त्रिपरिषद्ले ४ वैशाखमा स्वीकृत गरेको संगठन संरचनाअनुसार यसअघि जिल्ला तहमा रहेका आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्रहरू प्रदेश सरकारमातहत गइसकेका छन् । पुरानो संरचनाअनुसार एउटा क्षेत्रीय आयुर्वेद अस्पताल १४ वटा अञ्चल आयुर्वेद औषधालय, ६१ जिल्ला आयुर्वेद स्वास्थ्यकेन्द्र सञ्चालनमा थिए ।
हाल आयुर्वेदअन्तर्गत सरकारीस्तरमा २ हजारभन्दा बढी जनशक्ति कार्यरत रहेकोमा १ हजार प्राविधिक र सोहीहाराहारीमा अप्राविधिक छन् । तीमध्ये ९० को हाराहारीमा मात्रै आयुर्वेद चिकित्सक छन् ।
आयुर्वेदका विद्यमान स्वास्थ्यसंस्थाहरूबाट ९० प्रकारका औषधि निःशुल्क उपलब्ध गराउने भनिए पनि हाल २३ प्रकारका औाषधि मात्रै १२ महिनै उपलब्ध गराउन सकिएको डा. उपाध्याय बताउँछन् । ‘बजेट कम हुँदा सबै औषधि सधैँ पुर्याउन सकिएको छैन,’ डा. उपाध्यायले भने, ‘त्यसैले टप १० डिजिजमा प्रयोग हुने २३ प्रकारका औषधि उपलब्ध गराउँदै आएका छौँ ।’
आयुर्र्वेदलाई मौलिक, भरपर्दो र साइडइफेक्टरहित चिकित्सा पद्धति भनिए पनि यो सरकारको प्राथमिकतामा पर्न सकेको छैन । सिंगै विभाग नै खडा गरिए पनि स्वास्थ्यसेवाको कुल बजेटको करिब ४ प्रतिशत मात्रै आयुर्वेदले पाउने गरेको छ ।

आयुर्वेद तथा वैकल्पिक चिकित्सा विभागअन्तर्गत ३ वटा महाशाखा छन् । जसमा जडीबुटी, औषधि एवम् अनुसन्धान महाशाखा, आयुर्वेद चिकित्सा महाशाखा तथा वैकल्पिक चिकित्सा महाशाखा छन् । जडीबुटी, औषधि एवम् अनुसन्धान महाशाखाअन्तर्गत ३ वटा शाखा छन्, जसमा जडीबुटी तथा औषधि व्यवस्थापन शाखा, आयुर्वेद स्वास्थ्य प्रवर्धन शाखा र प्रशासन शाखा रहेका छन् ।

रेफरल तहका अस्पताल बनाउँदा कति जनशक्ति आवश्यक पर्छ भन्ने यकिन भए पनि विशेषज्ञ जनशक्ति भने झन्डै दोब्बर आवश्यक पर्ने अधिकारीहरू बताउँछन् ।

संघीय संरचनामा आयुर्वेद – नाम परिवर्तन, जनशक्ति उही
साबिकको ‘आयुर्वेद विभाग’लाई नयाँ संरचनामा ‘वैकल्पिक चिकित्सा’ समेत थपेर ‘आयुर्वेद तथा वैकल्पिक चिकित्सा विभाग’ नामकरण गरिएको छ । विभागअन्तर्गत ‘वैकल्पिक चिकित्सा महाशाखा’ थप गरिएको छ । महाशाखाअन्तर्गत होमियोप्याथी तथा आम्भी चिकित्सा शाखा, प्राकृतिक तथा अकुपन्चर चिकित्सा शाखासमेत नयाँ बनेका छन् ।
केन्द्र सरकारअन्तर्गत नरदेवी अस्पताल, सिंहदरबार वैद्यखाना, आयुर्वेद चिकित्सा परिषद्, राष्ट्रिय आयुर्वेद प्रतिष्ठान र राष्ट्रिय आयुर्वेद अनुसन्धान तथा तालिम केन्द्र छन् । जनशक्तिका हिसाबले सबै संरचना रहेको हुँदा कुनै पनि जनशक्ति फाजिलमा जाने अवस्था नरहेको विभागले जनाएको छ ।
हाल आयुर्वेद तथा वैकल्पिक चिकित्सा विभागअन्तर्गत ३ वटा महाशाखा छन् । जसमा जडीबुटी, औषधि एवम् अनुसन्धान महाशाखा, आयुर्वेद चिकित्सा महाशाखा तथा वैकल्पिक चिकित्सा महाशाखा छन् । जडीबुटी, औषधि एवम् अनुसन्धान महाशाखाअन्तर्गत ३ वटा शाखा छन्, जसमा जडीबुटी तथा औषधि व्यवस्थापन शाखा, आयुर्वेद स्वास्थ्य प्रवर्धन शाखा र प्रशासन शाखा रहेका छन् ।
आयुर्वेद चिकित्सा महाशाखाअन्तर्गत आयुर्वेद सेवा व्यवस्थापन शाखा र अनुगमन, अनुसन्धान तथा समन्वय शाखा गरी २ वटा शाखा छन् । वैकल्पिक चिकित्सा महाशाखाअन्तर्गत २ वटा शाखा छन्, जसमा होमियोप्याथी तथा आम्ची चिकित्सा शाखा र प्राकृतिक तथा अकुपन्चर चिकित्सा शाखा छन् ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

सम्बन्धित समाचार

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय