किन चाहिन्छ क्याल्सियम ?

आवश्यक मात्रामा क्याल्सियमको मात्रा नपुगेमा मानव शरीरमा त्यसका विभिन्न असर देखापर्न सक्छन् । आवश्यक मात्रामा क्याल्सियम नभएमा मानव शरीरमा हड्डीसम्बन्धी विभिन्न रोग देखापर्ने गर्छन् । हाडजोर्नीलाई मजबुत बनाउन तथा मुटु स्वस्थ राख्नसमेत मानव शरीरमा क्याल्सियमको आवश्यकता हुन्छ ।

क्याल्सियमको कमी भएमा हड्डीको मजबुतीमा समस्या पैदा हुन सक्छ, मुटु सञ्चालनमा समस्या आउन सक्छ । यसका साथै क्याल्सियमको कमीले सम्पूर्ण मानसिक विकासमा समस्या आउन सक्छ ।

शरीरको सम्पूर्ण चक्र सन्तुलित राख्न मानव शरीरमा क्याल्सियम आवश्यक छ । शरीरमा आवश्यक मात्रामा क्याल्सियम भएन भने स्मरणशक्तिमा समेत ह्रास आउन सक्छ । दूध, सागपात, गेडागुडी, माछामासुलगायत खानेकुरामा प्रशस्त मात्रामा क्याल्सियम पाउन सकिन्छ ।
क्याल्सियमको कमी भएमा हड्डीको मजबुतीमा समस्या पैदा हुन सक्छ, मुटु सञ्चालनमा समस्या आउन सक्छ । यसका साथै क्याल्सियमको कमीले सम्पूर्ण मानसिक विकासमा समस्या आउन सक्छ । मानिसले उमेरअनुसार फरक–फरक मात्रामा खानेकुरा खाएझैँ क्याल्सियम प्राप्तिमा पनि फरकपन पाउन सकिन्छ । मानिसले खाने स्वस्थकर खानाअनुसार नै उनीहरूले पाउने क्याल्सियमको मात्रा फरक पर्छ ।
क्याल्सियमको कमीले मानिसलाई रिकेट्स, ओस्टेमालासिया नामक रोगसमेत लाग्न सक्छ । भिटामिन डी तथा क्याल्सियमको कमी भएमा रिकेट्स रोग लाग्ने गर्छ । गर्भवती महिलालाई प्रशस्त मात्रामा क्याल्सियमको आवश्यकता पर्छ ।

प्राकृतिक संरचनाअनुसार पुरुषको तुलनामा महिलालाई क्याल्सियमको मात्रा बढी आवश्यक पर्छ । महिलाहरू महिनावारी हुँदा तथा गर्भावस्थामा समेत शारीरिक रूपमा कमजोर हुने भएकाले पुरुषको तुलनामा बढी क्याल्सियमको आवश्यकता पर्न गएको हो ।

भिटामिन डी र क्याल्सियमको एक–आपसमा अन्तरसम्बन्धित छन् । त्यसैले भिटामिन डी र क्याल्सियम सँगसँगै हुनु आवश्यक छ ।
क्याल्सियमको मात्रा कम भएमा सानो छँदा बच्चाको वृद्धि विकास कम हुने गर्छ । बच्चा त्यति सक्रिय नदेखिने, सानोतिनो चोटपटकका कारण पनि फ्याक्चरको समस्या आउनेलगायत समस्या देखापर्छन् । ठूलो भएपछि क्याल्सियमको मात्रा कम भएका ओस्टेमालासिया नामक रोग देखापर्ने गर्छ । साथै, क्याल्सियमको मात्रा शरीरमा कम भएका मानिसमा समकक्षीको तुलनामा छोटो समयमै थकित हुनेजस्ता समस्या देखापर्छन् । शारीरिक अस्वस्थताका कारण स्मरणशक्तिमा समेत कमी आउँछ । कतिपय बच्चामा क्याल्सियमको कमीले छारेरोगको समस्या पनि देखापर्न सक्छ ।
प्राकृतिक संरचनाअनुसार पुरुषको तुलनामा महिलालाई क्याल्सियमको मात्रा बढी आवश्यक पर्छ । महिलाहरू महिनावारी हुँदा तथा गर्भावस्थामा समेत शारीरिक रूपमा कमजोर हुने भएकाले पुरुषको तुलनामा बढी क्याल्सियमको आवश्यकता पर्न गएको हो । त्यसैगरी शारीरिक रूपमा बढी मिहिनेत गर्ने मानिसलाई कम परिश्रम गर्नेको तुलनामा बढी क्याल्सियम आवश्यक हुन्छ । साथै, महिनावारी रोकिएका महिलालाई अन्यको तुलनामा बढी क्याल्सियम आवश्यक हुन्छ ।
खानाको प्रकृतिअनुसार मानव शरीरमा क्याल्सियमको आपूर्ति निर्धारण हुने गर्छ । तयारी खाना खाने मानिसको तुलनामा घरको खाना खानेले बढी मात्रामा क्याल्सियम पाउन सक्छन् । खाना खाने शैलीमा पनि क्याल्सियमको आपूर्ति निर्भर हुन्छ ।
गाउँघरमा स्थानीयस्तरमा उपलब्ध खानेकुरालाई नै मिलाएर खान सकेको अवस्थामा प्रशस्त मात्रामा क्याल्सियम पाउन सकिन्छ । घरबाहिर पनि मैदाबाट बनेको खानेकुरा खानुभन्दा दूध तथा क्याल्सियम पाइने खानेकुरा खाएमा क्याल्सियम पाउन सकिन्छ ।
नेपालमा अझै पनि मानिसको खाना खाने परिपाटीमा परिवर्तन नआएकाले क्याल्सियमका कारण लाग्ने रोग अझै पनि देखापरि नै रहेका छन् । वयष्कमा भन्दा पनि खासगरी बालबालिकामा क्याल्सियमको कमीले लाग्ने रोग बढी देखिएका छन् ।

(डा. शर्मा कान्ति बाल अस्पतालमा पोषणविद्का रुपमा कार्यरत छन्)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

सम्बन्धित समाचार

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय