मदिराको विज्ञापनमा प्रतिबन्ध

नसर्ने रोग र मृत्युको प्रमुख कारण रहेको मदिराको विज्ञापन गर्न नपाइने भएको छ । मदिरा र सूर्तीजन्य पदार्थसँगै अब रोग निको हुनेसम्बन्धी भ्रामक सूचना दिएर गरिने विज्ञापनमा समेत प्रतिबन्ध लागेको छ । संघीय संसद्ले शुक्रबार पारित गरेको जनस्वास्थ्य सेवा सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको विधेयकले यस्तो व्यवस्था गरेको हो । यो कानुन कार्यान्वयनमा आएसँगै अखवार, होडिङ बोर्ड, टेलिभिजन वा रेडियोमार्फत मदिराको विज्ञापन गर्न पाइनेछैन ।

नयाँ कानुनअनुसार मदिरा कम्पनीले खेलकुद, म्युजिकल कार्यक्रमसमेत प्रायोजन गर्नसमेत पाउनेछैनन् । अहिले अधिकांश, सांस्कृतिक, सामाजिक, महोत्सव तथा खेलकुदका कार्यक्रमसमेत मदिरा कम्पनीले प्रायोजन गर्दै आएका छन् ।

विधेयकको दफा ४० मा जनस्वास्थ्यलाई प्रभावित पार्ने विज्ञापन तथा प्रचार–प्रसारसम्बन्धी व्यवस्थामा मदिरा, चुरोट, सुर्ती तथा सुर्तीजन्य पदार्थको विज्ञापन र प्रचार–प्रचारमा रोक लगाइएको छ ।

विधेयकमा विद्यमान व्यवस्था उल्लंघन गरे १० हजारसम्म जरिवाना गर्न सक्ने उल्लेख छ । अन्य कारबाही र प्रक्रियाबारे नियमावलीले व्यवस्था गरेअनुसार हुनेछ । विधेयकको दफा ४० मा जनस्वास्थ्यलाई प्रभावित पार्ने विज्ञापन तथा प्रचार–प्रसारसम्बन्धी व्यवस्थामा मदिरा, चुरोट, सुर्ती तथा सुर्तीजन्य पदार्थको विज्ञापन र प्रचार–प्रचारमा रोक लगाइएको छ । सुर्तीजन्य पदार्थको विज्ञापनमा सुर्तीजन्य पदार्थ नियमन तथा नियन्त्रण गर्न बनेको ऐन ०६८ ले नै रोक लगाइसकेको थियो ।

विधेयकमा मानव स्वास्थ्यलाई प्रतिकूल असर गर्ने कुनै पनि विज्ञापन सामग्रीको उत्पादन, वितरण तथा प्रचार–प्रसार गर्न नपाइने व्यवस्था छ । विधेयकको उपदफा २ मा मानसिक तथा शारीरिक स्वास्थ्यलाई असर गर्ने सामग्री तथा सेवातर्फ आकर्षित गर्ने गरी गलत वा भ्रामक सूचना राखेर गरिने विज्ञापनको उत्पादन, वितरण तथा प्रचार–प्रसारसमेत गर्न नपाइने व्यवस्था छ ।

अहिले पत्रपत्रिकामा विभिन्न विधिबाट रोगको ग्यारेन्टीका साथ उपचार गर्ने, यौनशक्ति बढाउनेजस्ता नाममा अप्रमाणित औषधिको प्रचार–प्रसार भइरहेका छन् । यसअघि २०७३ फागुनमा स्वास्थ्य मन्त्रालयको प्रस्तावमा मन्त्रिपरिषद्ले मदिरा नियन्त्रण नीति ल्याएको थियो । नीति भए पनि नीतिअनुसारको व्यवस्था कानुनमा प्रतिविम्बित भएको यो नै पहिलोपटक हो ।

के छ मदिरा नीतिमा ?

हाल कार्यान्वयनमा रहेको मदिरा नीतिले पनि सार्वजनिक सभा–समारोह, विवाह उत्सवमा मदिरा प्रयोगमा रोकसहित विज्ञापन, किनबेचलाई समेत व्यवस्थित गरेको छ । स्वास्थ्य मन्त्रालयले तयार पारेको ‘राष्ट्रिय मदिरा नियमन तथा नियन्त्रण नीति, २०७३’ ले सरकारी तथा सार्वजनिक निकायबाट आयोजना हुने कार्यक्रमहरुमा मदिराजन्य पदार्थको प्रयोग तथा वितरण गर्न पूर्ण रुपमा निषेध गर्ने आधार दिएको छ ।
नीतिअनुसार बिहान ५ बजेदेखि बेलुकी ७ बजेसम्म फुटकर मदिरा खरिद–बिक्री गर्नसमेत पाइनेछैन । साथै, तोकिएको ठाउँ र समयमा फुटकर मदिरा क्रेताले एक दिनमा एक लिटरभन्दा बढी खरिद गर्नसमेत पाउनेछैनन् ।

यसअघि सरकारले छुट्टै पसल खोल्ने भने पनि प्रभावकारी नभएको सन्दर्भमा नीतिसँगै यसको अनुगमन तथा कारबाहीका लागि छुट्टै सञ्जाल र संयन्त्र बनाउन सकिन्छ । नीतिले २१ वर्ष उमेर नपुगेका व्यक्ति र गर्भवती महिलालाई मदिरा खरिद–बिक्री र सेवन गर्न निषेध गर्ने व्यवस्था मिलाउनुका साथै त्यस्तो सूचना बिक्रीस्थलमा स्पष्ट रुपमा टाँस गर्नुपर्ने व्यवस्था गरेको छ । नीति लागू भएसँगै नेपाल सरकार स्थानीय निकाय र विकास साझेदारबाट हुने कार्यक्रममा समेत यसको प्रयोग गर्न पाइन्न ।

मदिरा स्वास्थ्य अवस्था सुधारमा ठूलो समस्या बनेको भन्दै लामो समयदेखि मदिरा नियन्त्रण नीति र कानुन ल्याउने प्रयास भए पनि खासै प्रभावकारी बन्न सकेको थिएन ।

विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार मदिराको हानिकारक प्रयोगका कारण विश्वमा ४ प्रतिशत युवाको ज्यान जाने गर्छ, जुन मृत्युको आठौँ कारण हो । खासगरी मुटुसम्बन्धी रोग, रक्तचाप, कलेजो एवं विभिन्न प्रकारका क्यान्सररोगका मूल कारण मदिराको प्रयोग भएको विज्ञहरु बताउँछन् ।
मदिराको हानिकारक सेवनका कारण एचआइभी संक्रमण, क्षयरोग, सडक दुर्घटना, घरेलु हिंसा र आत्महत्याकोसमेत जोखिम हुन्छ ।

मदिरा स्वास्थ्य अवस्था सुधारमा ठूलो समस्या बनेको भन्दै लामो समयदेखि मदिरा नियन्त्रण नीति र कानुन ल्याउने प्रयास भए पनि खासै प्रभावकारी बन्न सकेको थिएन ।

मदिराको हानिकारक सेवन नियन्त्रण र नियमनका लागि विश्वका अन्य देशहरुमा पनि नीति बन्ने गरेका छन् । मानवमा हुने नकारात्मक समस्या, रोग र मृत्युलाई सम्बोधन गर्न विश्व स्वास्थ्य संगठनले सदस्य राष्ट्रहरुको सहभागितामा मदिराको हानिकारक सेवन न्यूनीकरण र नियन्त्रणका लागि १० वटा रणनीति तर्जुमा गरी प्रस्तुत गरेको छ । यो रणनीतिलाई विश्व स्वास्थ्य संगठनका १९३ राष्ट्रलगायत नेपाल सरकारले पनि सर्वसम्मतिले अनुमोदन गरेकाले पनि यो रणनीतिअनुकूल हुने गरी राष्ट्रिय मदिरा नियमन तथा नियन्त्रण नीति तर्जुमा गरी कार्यान्वयन गर्नु अन्तर्राष्ट्रिय दायित्व पनि हुन गएको छ ।

यस्ताे थियाे मदिरासम्बन्धी नीतिगत व्यवस्था

सार्वजनिक सभा–समारोहमा मदिरा निषेध
बिहान ५ देखि बेलुका ७ बजेसम्म बिक्री–वितरण बन्द ।
एकपटकमा एक लिटरभन्दा बढी किन्न नपाइने ।
७५ प्रतिशत भागमा चेतावनीमूलक सन्देश छाप्नुपर्ने ।
बच्चा र गर्भवतीलाई बेच्न नपाइने ।
सार्वजनिक, धार्मिक क्षेत्रवरपर बेच्न निषेध ।
छोड्न चाहनेलाई सर्वसुलभ उपचार सेवा ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

सम्बन्धित समाचार

  • ताजा समाचार
  • जनप्रिय